PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zbilansowane nawożenie

Zbilansowane nawożenie

Podstawowym celem nawożenia jest dostarczenie roślinom składników pokarmowych w ilościach niezbędnych do uzyskania wysokiego plonu (zależnego od warunków glebowo-klimatycznych) o pożądanej jakości oraz poprawa lub utrzymanie odpowiedniej żyzności gleby.



Wracjonalnym gospodarowaniu trzeba mieć na uwadze fakt, że przeprowadzone nawożenie powinno być opłacalne ekonomicznie.

Aspekt ekonomiczny należy rozważać na przestrzeni dłuższego okresu, przykładowo zmianowania, gdyż niektóre nawozy działają przez kilka lat.

W praktyce powinna obowiązywać zasada, że nie tylko liczy się plon z hektara, który uzyskamy, lecz przede wszystkim zysk. Nie opłaca się uzyskiwać rekordowych plonów za wszelką cenę. Poza tym nawożenie powinno być tak opracowane, aby z jednej strony spełniało wyżej wymienione wymagania, a z drugiej było bezpieczne dla środowiska. Przy czym trzeba podkreślić, że stosowanie nawozów, które jest warunkiem niezbędnym do realizacji potencjału plonotwórczego roślin (rezygnacja z nawożenia skutkowałaby znacznym spadkiem plonów), stanowi zawsze pewne zagrożenie dla środowiska naturalnego, a zadaniem rolnika jest takie postępowanie w zakresie szeroko pojętej agrotechniki, tj. zmianowania, uprawy, nawożenia, ochrony itp., aby to zagrożenie minimalizować.

Stąd też w praktyce prawidłowa strategia nawożenia roślin uprawnych powinna przede wszystkim skupiać się na tym, aby kontrolować plonotwórcze działanie azotu, gdyż - jak powszechnie wiadomo - jest to zarazem główny składnik plonotwórczy, jak i jeden ze składników, który w nadmiarze jest szczególnie niebezpieczny dla środowiska.

Czynniki minimum

Kontrola ta w pierwszej kolejności polega na eliminacji tzw. czynników "minimum", tj. regulacji odczynu gleby oraz jej zasobności w przyswajalny fosfor i potas. A następnie na optymalizacji nawożenia azotem poprzez: 1. Racjonalne ustalenie dawki nawozowej azotu; 2. Zwiększenie pobierania i efektywności plonotwórczej pobranego azotu poprzez: bilansowanie azotu składnikami drugoplanowymi (S, Mg); profilaktyczne stosowanie mikroelementów (B, Mn, Mo, Cu, Fe, Zn i inne).

Przy czym trzeba podkreślić, że nawet najlepsza strategia nawożenia jest tylko jednym z czynników, który decyduje o plonie roślin. Stąd też zanim przystąpimy do opracowania nawożenia, warto przeanalizować warunki gospodarowania w gospodarstwie, a także swoje postępowanie w latach poprzednich. Ma to na celu z jednej strony określenie realnego plonu, który jesteśmy w stanie w danym roku uzyskać (nawożenie powinno być przeprowadzone pod określony plon), a z drugiej wyodrębnienie obszarów, które należy bezwzględnie naprawić lub które warto dopracować, aby uzyskać zakładane cele. Przykładowo, warto mieć na uwadze, że rośliny, aby mogły pobierać i przetwarzać składniki w plon, muszą mieć zapewnione nie tylko odpowiednie warunki związane z glebą, która - jak wiadomo - stanowi środowisko ich życia, tj. wodę, odczyn, materię organiczną, zasobność, strukturę itp., lecz także powinny być zdrowe. W innym przypadku przeprowadzone nawożenie jest mało efektywne (rys.).

Odczyn gleby

Jednym z podstawowych czynników produkcji, który rzutuje na poziom plonowania roślin, a w konsekwencji na stan finansowy gospodarstwa, jest odczyn gleby, czyli stopień jej zakwaszenia. Rośliny uprawne plonują najlepiej pod warunkiem, że rosną w glebie o optymalnym lub tolerowanym przez nie zakresie odczynu. Przyjmuje się, że większość roślin uprawnych najlepiej rozwija się na glebach o odczynie mieszczącym się w zakresie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH od 6-7 - obowiązuje zasada, że im gleba cięższa, tym wyższa wartość odczynu w podanym przedziale).

Odczyn gleby, którego miernikiem jest wartość pH, ma tak istotne znaczenie dla prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin, że gdy jest niekorzystny (zwykle zbyt niski), rośliny reagują znacznym spadkiem plonu. Jednakże reakcji tej nie da się porównać z niedoborem żadnego ze składników pokarmowych, takich jak przykładowo azotu, fosforu czy potasu, gdyż w przeciwieństwie do ich niedoborów, które bezpośrednio ograniczają wzrost roślin, wartość pH ma kolosalny wpływ na środowisko ich życia, tj. glebę. Decyduje o tym, co żyje w danej glebie od najmniejszego mikroorganizmu przez bakterie czy grzyby - odpowiada za życie biologiczne gleby, po rośliny uprawne.

Wpływa na toksyczność niektórych pierwiastków, przykładowo glinu, który przy niskim pH (już poniżej 5,5) może stanowić zagrożenie dla rozwoju roślin (glin ogranicza przede wszystkim rozwój systemu korzeniowego). Wpływa również na procesy wietrzenia minerałów i magazynowania składników pokarmowych w glebie (sorpcja), co decyduje o ilości składników pokarmowych dostępnych dla roślin. Wartość pH ma także wpływ na jakość i tempo powstawania w glebie próchnicy, jak również na procesy uwalniania z niej oraz z przyoranych nawozów organicznych i naturalnych składników pokarmowych. Przede wszystkim decyduje o dostępności składników pokarmowych z gleby dla roślin i to zarówno makro-, jak i mikroelementów.

Poza tym odczyn ma bardzo istotny wpływ na strukturę gleby (wapń stanowi lepiszcze agregatów glebowych - gruzełków). Są to tylko niektóre najważniejsze procesy, na które wpływ ma odczyn, ale przykłady te w zupełności wystarczają, by stwierdzić, że utrzymywanie (zapobieganie nadmiernemu spadkowi) odpowiedniej wartości pH jest kwestią podstawową.

Należy podkreślić, że nie można przesadzić z odkwaszaniem, gdyż zbyt wysokie pH jest tak samo szkodliwe jak zbyt niskie, przykładowo zmniejsza dostępność fosforu oraz większości mikroelementów - wyjątek stanowi molibden, którego dostępność rośnie w miarę wzrostu pH. Zatem w racjonalnej agrotechnice, ze względu na swoją wagę, regulacja odczynu gleby (wapnowanie) ma pierwszeństwo zarówno przed nawożeniem nawozami mineralnymi (nawozy fosforowe, potasowe i magnezowe), jak i naturalnymi (gnojowica, rzadziej obornik czy pomiot ptasi). Niestety, w praktyce zasada ta jest bardzo często pomijana, o czym świadczy niskie zużycie nawozów wapniowych w ostatnich latach (przykładowo, w 2011 roku średnio wynosiło ono niespełna 40 kg CaO/ha), co przekłada się na to, że bardzo dużo użytków rolnych posiada odczyn kwaśny i bardzo kwaśny.

bilans nawożenia

Jak już wspomniano, w zbilansowanym nawożeniu trzeba zadbać nie tylko o racjonalne ustalenie dawki nawozowej azotu, lecz także o składniki, które między innymi są odpowiedzialne za pobieranie i przetwarzanie tego składnika w plon - zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni. Stąd też nie można zapominać o fosforze, potasie, magnezie i siarce oraz o mikroelementach.

Rola tych składników jest nie do przecenienia, gdyż poza tym, że kontrolują gospodarkę azotową roślin (odpowiadają za pobieranie i przetwarzanie azotu), mają one między innymi korzystny wpływ na poszczególne pierwiastki.

Fosfor. Odpowiada za: szybkość wzrostu i rozwój systemu korzeniowego (dobrze rozwinięty system korzeniowy umożliwia pobieranie wody i składników pokarmowych z głębszych warstw gleby oraz z większej jej objętości, między innymi sprawia to, że roślina jest w większym stopniu odporna na suszę); - zimotrwałość i regenerację uszkodzeń pozimowych; - wigor na wiosnę; - zdrowotność roślin (rośliny dobrze odżywione fosforem są mniej podatne na porażenie przez choroby, przykładowo: pszenica - zgorzel podstawy źdźbła; kukurydza - zgnilizna korzeniowa; ziemniaki - zaraza ziemniaczana, liściozwój); - zawiązywanie nasion i ziarna oraz ich wykształcenie (MTN); - zawartość białka i witamin A i B1; - zawartość węglowodanów, tj. między innymi sacharozy u buraków cukrowych i skrobi u ziemniaków.

Potas. Odpowiada za: gospodarkę wodną (rośliny dobrze odżywione potasem efektywniej gospodarują wodą); - zdrowotność roślin; - zimotrwałość roślin (wysoka koncentracja jonów potasowych w soku komórkowym obniża punkt jego zamarzania, poza tym potas sprawia, że komórki roślinne są bardziej elastyczne - w wyniku większej zawartości węglowodanów w błonach komórkowych, przez co w czasie mrozów po zamarznięciu soku komórkowego, a co się z tym wiąże - zwiększeniu przez niego objętości, rozciągają się, a nie rozrywają, co prowadziłoby do śmierci komórek, a nawet całej rośliny; - wyleganie, głównie zbóż - potas jest odpowiedzialny za tworzenie się związków ścian komórkowych tkanek mechanicznych roślin, przez co źdźbła zbóż są grubsze i bardziej sztywne; - zawartość węglowodanów, tj. między innymi sacharozy u buraków cukrowych i skrobi u ziemniaków.

Magnez i siarka. Odpowiadają za: proces fotosyntezy (magnez jest częścią składową chlorofilu, tj. zielonego barwnika, który jest niezbędny do tego, aby zachodziły procesy życiowe w roślinie); - transport asymilatów i ich przemiany; - pobieranie innych składników pokarmowych; - zdrowotność roślin; - jakość roślin (zawartość białka, tłuszczu, sacharozy, skrobi itp.).

Mikroelementy. Odpowiadają za: proces fotosyntezy - Fe, Cu, Mn, Zn; - funkcjonowanie układów hormonalnych - Zn, Mn, Cu, B; - zdrowotność roślin - Fe, Mn, Cu, B; - jakość roślin (przykładowo Cu - zawartość białka w ziarnie zbóż; B - zawartość sacharozy u buraków; Mn - zawartość tłuszczu w nasionach rzepaku).

wielokierunkowe nawożenie

Jak wynika z powyższego zestawienia, rośliny uprawne powinny być nawożone wielokierunkowo, a nie tylko azotem, tj. głównym składnikiem plonotwórczym. Oczywiście nie wszystkie składniki trzeba stosować pod każdą roślinę.

Gdyż konieczność nawożenia wynika zarówno z preferencji rośliny względem składnika (przykładowo zboża potrzebują śladowe ilości molibdenu), jak i jego dostępności z gleby. Stąd też przystępując do opracowania planu nawozowego w gospodarstwie, warto mieć rozpoznaną zasobność gleb w przyswajalne (fosfor, potas i magnez) oraz dostępne (azot i siarka) składniki pokarmowe. Gdyż wiedza o zasobności gleby stanowi punkt wyjścia do dalszych rozważań.

Jednocześnie warto zaznaczyć, że strategia nawożenia wysoko plonujących roślin nie powinna opierać się tylko na doglebowym stosowaniu nawozów. Równie ważne jak nawożenie doglebowe jest dokarmianie roślin przez liście.

Warto wiedzieć, że dokarmianie roślin przez liście, nie dość, że często jest bardziej efektywne od nawożenia doglebowego, to przede wszystkim pozwala na szybsze uzupełnienie składników w roślinie niż przy ich stosowaniu doglebowym, co ma szczególne znaczenie, gdy przykładowo występują objawy niedoboru lub z różnych przyczyn składniki są słabo pobierane z gleby. Jednakże trzeba mieć na uwadze, że podstawowym minusem dokarmiania dolistnego jest konieczność stosowania roztworów o niskim stężeniu (mała ilość składnika /-ów rozpuszczona w cieczy roboczej opryskiwacza), by zapobiec uszkodzeniom rośliny (generalnie obowiązuje zasada, że im starsza roślina, tym niższe stężenie cieczy roboczej należy stosować). Zatem wyklucza to stosowanie większych dawek w sposób jednorazowy.

Stąd też w praktyce, stosując dokarmianie dolistne, można pokryć całość (przy czym niezależnie od zastosowanej dawki rośliny mikroskładniki również będą pobierały z gleby) zapotrzebowania roślin na mikroelementy, a tylko część na makroelementy (z makroelementów najczęściej rośliny dolistnie dokarmia się azotem, magnezem i siarką, natomiast rzadziej fosforem i potasem).

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.81.105.205
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!