PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Choroby liści i źdźbeł zbóż

Zbożom ozimym zagraża wiosną szereg chorób grzybowych. Ich wczesne wykrycie jest kluczem do skutecznej walki z nimi. Obok opisu chorób prezentujemy środki grzybobójcze przeznaczone do ich zwalczania.



Szacuje się, że na jednym milimetrze kwadratowym powierzchni liścia mieści się ok. pół miliona chloroplastów. Pochłaniają one energię słoneczną i przekształcają ją w energię chemiczną zawartą w cukrach. Jedynymi składnikami, jakich do tego potrzebują, są woda i dwutlenek węgla.

Jeżeli na plantacji pszenicy czy pszenżyta uda się długo utrzymać zieloność co najmniej dwóch wymienionych górnych liści, to w dużym stopniu zagwarantuje to uzyskanie wysokiego plonu ziarna. Wynika to z ich znaczenia dla plonowania. Przyjmuje się, że w pszenicy liść flagowy odpowiada za wytworzenie 43 proc. plonu, podflagowy – 22 proc., trzeci liść, licząc od góry – 8 proc. Zdrowe górne liście są więc odpowiedzialne za wytworzenie ponad 70 proc. plonu ziarna pszenicy. W pozostałych gatunkach zbóż (z wyjątkiem żyta, u którego głównym organem asymilacyjnym jest źdźbło) wielkość ta kształtuje się na zbliżonym poziomie. Rola, jaką górne liście zbóż odgrywają w kształtowaniu plonu, w pełni uzasadnia potrzebę ich ochrony. Niestety, nie zawsze mogą one w pełni wykorzystać swoje możliwości. Wiele grzybów saprotrofów i biotrofów niszczy je. Nie ma gatunku zbóż ozimych, który nie jest porażany w czasie wegetacji.

Do chorób, które niekiedy mogą pojawić się na zbożach już jesienią, należą: mączniak prawdziwy zbóż i traw, rdza brunatna, rdza jęczmienia, rdza żółta, rynchosporioza zbóż, plamistość siatkowa jęczmienia, fuzarioza liści, brunatna plamistość liści, septorioza paskowana liści i septorioza plew (objawy na liściach). Stwarzają  one duże zagrożenie dla plonu.

Zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej liści ogranicza zarówno syntezę glukozy będącej produktem finalnym fotosyntezy, jak i złożonych związków organicznych (białek, tłuszczy, wielocukrów) powstających w rozlicznych procesach syntezy. W efekcie zebrany plon ziarna nie osiąga wielkości 5 t/ha, a jest to granica opłacalności produkcji pszenicy (od redakcji: wyliczenie dotyczy pełnych kosztów z uwzględnieniem, np. amortyzacji maszyn i budynków). Dopiero sprzedaż większej ilości ziarna, np. 7-8 t/ha, przynosi zysk. Osiągnięcie tak wysokich plonów jest możliwe tylko pod warunkiem uchronienia aparatu asymilacyjnego roślin przez zniszczeniem przez pasożytnicze grzyby.

Wczesne wykrycie choroby to większa pewność skutecznej walki z grzybem, który ją wywołuje. Dlatego poniżej zostaną opisane początkowe objawy chorób wywoływanych przez grzyby i objawy późniejsze, aby łatwo można było je rozpoznać na plantacji zbóż.

MĄCZNIAK PRAWDZIWY ZBÓŻ I TRAW

Gdy ocenia się stan zdrowotny plantacji pszenicy, nie ma problemu, z rozpoznaniem objawów tej choroby. Biała grzybnia Blumeria graminis obecna na pochwie liściowej lub liściu oznacza, że do porażenia rośliny doszło tydzień wcześniej, a grzyb od kilku dni wyrządza szkody w porażonych tkankach, a rozprzestrzenianie się choroby będzie przebiegać żywiołowo. Jedna mała poduszeczka jest w stanie wytworzyć 400 tys. zarodników.

W ramach gatunku występuje wiele wyspecjalizowanych form B. graminis, przy czym porażająca pszenicę nie ma zdolności rozwinięcia się na życie czy jęczmieniu i odwrotnie.

Próg szkodliwości w fazie strzelania w źdźbło (BBCH 30-39) to 10 proc. źdźbeł wykazujących objawy infekcji, tzn. na jednym z 10 badanych źdźbeł widać pojedynczą poduszeczkę grzyba.

RDZE

Rdza brunatna pszenicy, rdza brunatna pszenżyta, rdza brunatna żyta nie różnią się znacząco objawami. Z ich rozpoznaniem rolnicy praktycy nie mają kłopotów. Mała brunatnej lub czerwonobrunantej barwy poduszeczka na liściu to zapowiedź epidemicznego wystąpienia choroby, ponieważ są to „fabryki” zarodników.

Grzyb wywołujący rdzę brunatną jest biotrofem, który okrada żywe komórki liści ze składników pokarmowych, które powinny trafić do kłosa jako budulec ziarna. Obecność grzybni na liściu to mechaniczna „dziura”, przez którą wydostaje się woda, a roślina nie może tego procesu przerwać. W sezonach, w których brakuje opadów, jest to szczególnie szkodliwe. Próg szkodliwości w fazie strzelanie w źdźbło jest identyczny jak w przypadku mączniaka.

Rdza jęczmienia występuje tylko na tym zbożu. Objawowo różni się jaśniejszym, rdzawobrunatnym kolorem grzybni. Poduszeczki są też mniejsze. Z tego powodu choroba nazywana jest też rdzą karłową. Skala szkód powodowana przez tę chorobę jest podobna jak w wypadku rdzy brunatnej. Próg ekonomicznej szkodliwości jest identyczny jak u rdzy brunatnej.

Rdza żółta może porażać wszystkie gatunki zbóż ozimych, ale w Polsce jej obecność ma znaczenie na pszenicy i pszenżycie. Objawia się na liściach w postaci żółtych lub pomarańczowych poduszeczek. W okresie wczesnowiosennym poduszeczki występują pojedynczo. W późniejszych fazach rozwojowych zbóż poduszeczki układają się wzdłuż nerwów liści i tworzą pasy biegnące obok siebie. Szkodliwość potencjalna jest bardzo wysoka, ponieważ gdy nie zatrzyma się uwalniania zarodników, będą one powodować rozprzestrzenianie się choroby, a w końcowej fazie dochodzi do porażenia kłosów pszenżyta i pszenicy. Próg szkodliwości uzasadniającej wykonanie zabiegu chemicznego jest taki sam, jak w przypadku wcześniej omawianych rdzy.

RYNCHOSPORIOZA ZBÓŻ

Wywołuje ja grzyb Rhynchosporium secalis rozwijający się na trzech gatunkach zbóż: życie, pszenżycie i jęczmieniu. Objawy choroby zwykle występują dopiero w fazie strzelania w źdźbło. Są to początkowo plamy o kształcie romboidalnym lub owalnym. W uprawie żyta i pszenżyta mają barwę jasnobrunatną lub słomkową, niekiedy otoczone są brązową obwódką, a wewnątrz plam widoczne są współśrodkowe pierścienie. Na jęczmieniu plamy zawsze otoczone są ciemnobrunatną obwódką. Ich wnętrze jest barwy słomkowej.

SEPTORIOZA PASKOWANA LIŚCI

Powoduje ją grzyb o łacińskiej nazwie Septoria tritici. Wywołuje straty o znaczeniu gospodarczym w pszenicy. Choroba objawia się na liściach w formie żółtych plam, na których pojawiają się czarne punkty (owocniki grzyba). W późniejszych fazach rozwojowych są podłużne, ułożone wzdłuż nerwów liścia. Z czasem łączą się, tworząc duże nekrozy o nieregularnym kształcie. Porażone liście zamierają. Próg szkodliwości będący podstawą do zastosowania środka chemicznego w fazie strzelania w źdźbło to 10 proc. porażonej powierzchni liścia podflagowego.

SEPTORIOZA PLEW

Sprawca choroby Stagonospora nodorum rozwija się najczęściej na pszenicy, rzadziej na pszenżycie i życie, wywołując początkowo objawy na liściach. Są to żółtozielone, później brunatne plamy przybierające z czasem kształt zbliżony do soczewkowatego, zazwyczaj z chlorotyczną obwódką. Silne porażenie liści można zaobserwować dopiero w czerwcu i lipcu. Z porażonych liści patogen przenosi się na kłosy i dokonuje zakażenia plew. Symptomy choroby łatwo pomylić z objawami septoriozy paskowanej liści pszenicy (plamy są jaśniejsze i  prostokątne, piknidia są rozmieszczone regularnie, w rzędach) i brunatnej plamistości liści (plamy są żółtawe z brunatnym punktem lub pierścieniem w środku). Gdy 10 proc. powierzchni liścia poflagowego jest porażone, należy wykonać zabieg chemiczny.

BRUNATNA PLAMISTOŚĆ LIŚCI - DTR-KA

Tę chorobę liści pszenicy, pszenżyta i żyta powoduje Drechslera tritici-repentis. Porażenie roślin następuje jesienią, ale uwidacznia się głównie w okresie strzelania w źdźbło i fazie liścia flagowego. Na liściu w miejscu wniknięcia strzępki infekcyjnej pojawia się jasna plamka. Po dwóch dniach widać ciemne przebarwienie, które przekształca w ciągu 3-4 dni w wyraźną czarną plamę. Obecność oczka w centrum plamy otoczonej rozmytą, chlorotyczną obwódką jest charakterystyczne dla brunatnej plamistości liści. Plamy mogą mieć średnicę kilku milimetrów. Choroba pojawiła się w Polsce dopiero w latach 80. XX w. Może obniżyć plon nawet o 50 proc. Gdy 10 proc. roślin ma pierwsze objawy porażenia, to występuje potrzeba wykonania zabiegu.

FUZARIOZA LIŚCI

Wywołuje ją kilka gatunków grzybów z rodzaju Fusarium. Pojawia się na liściach wszystkich gatunków zbóż. Objawy są podobne do tych, jakie obserwuje się przy porażeniu żyta i pszenżyta przez rynchosporiozę zbóż – duże, owalne plamy o słomkowej barwie otoczone brązową lub chlorotyczną obwódką. Na powierzchni i na jej brzegach może być widoczna biała grzybnia lub pomarańczowe struktury grzyba wytwarzające zarodniki. Najczęściej przy zwalczaniu innych wymienionych chorób zwalcza się też lub ogranicza fuzariozę liści.

Walka wiosenna przy użyciu chemicznych środków grzybobójczych z chorobami liści zbóż wymaga dobrego przygotowania. Ważna jest znajomość zakresu działania fungicydów zalecanych do zwalczania chorób liści. Wybór środka powinien uwzględnić też skład chemiczny fungicydu, który ma rozwiązać problem z chorobami. Zasadą powinno być przemienne stosowanie środków, tak aby nie powtarzała się kilka razy w sezonie ta sama substancja czynna. Taką możliwość pokazują zestawione w tabeli substancje czynne zaklasyfikowane do różnych grup chemicznych. 

Zobacz tabelę: PRZYKŁADY FUNGICYDÓW DO ZWALCZANIA CHORÓB W ZBOŻACH OZIMYCH

Artykuł ukazał się w wydaniu kwietniowym miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • werner 2017-04-24 09:42:19
    Saletra ważne, że kasa jest na amonową :D
    5 dawka na pszenicę juz poszła??
  • Mistrz 2017-04-23 18:45:39
    Chore osobniki w KOD zarażają na ulicy, omijać szerokim łukiem liberalne szKODniki, to nosiciele niebezpiecznego wirusa określanego jako T u s k :D
  • saletra 2017-04-23 13:11:03
    A skąd mam kasę brać na te opryski? W zeszłym roku części nie pryskalem wcale na grzyba i tak pszenica się lała. Lepiej stawiać na płodozmian niż tracenia kasy na ratowanie chorego zborza.
  • Piotruś 2017-04-23 09:28:07
    Co lepiej załatwi septoriozę i dtr w pszenicy mieszanka rubric+acanto czy rubric + reweller?
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.128.159
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!