PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Fusarium niejedno ma imię

Fusarium niejedno ma imię W zależności od kontekstu ekologicznego Fusarium mogą być pasożytami, saprofitami, bytować wewnątrz lub na powierzchni roślin

Autor: Grzegorz Lemańczyk

Dodano: 15-07-2018 07:10

Tagi:

Gatunki grzybów należące do rodzaju Fusarium zaliczane są do grona najgroźniejszych patogenów powodujących znaczne straty ilościowe i jakościowe. Wywoływane przez nie choroby - fuzariozy - są problemem trudnym do rozwiązania.



W zależności od kontekstu ekologicznego Fusarium mogą być pasożytami, saprofitami, bytować wewnątrz lub na powierzchni roślin. Ponieważ są polifagami, porażają wiele gatunków roślin uprawnych i chwastów należących do różnych rodzin. Zalicza się je do pasożytów okolicznościowych, gdyż mogą w sposób saprotroficzny bytować na resztkach roślinnych, lecz w sprzyjających warunkach atakować rośliny uprawne, zazwyczaj te osłabione m.in. w wyniku rozwoju w niekorzystnych warunkach środowiska, niedożywienia, działania czynników stresowych oraz porażenia pierwotnego przez inne patogeny, jak również uszkodzenia przez szkodniki.

Fusarium mogą porażać rośliny we wszystkich fazach rozwojowych, powodując przed- lub powschodową zgorzel siewek, fuzaryjną zgorzel podstawy źdźbła i korzeni, fuzariozę liści, fuzariozę kłosów, kolb, dokłosia, fuzaryjne więdnięcie, fuzaryjną zgorzel pędów, suchą zgniliznę bulw itp. Zazwyczaj nie wykazują wyraźnej specjalizacji fizjologicznej w stosunku do poszczególnych roślin uprawnych, chociaż stopień ich wirulencji bywa zróżnicowany.

Źródła zakażenia to: gleba, obumarłe szczątki roślin, w których żyją saprotroficznie, jak również materiał rozmnożeniowy. Powszechność występowania jest związana ze zdolnością ich przetrwania w postaci chlamydospor na resztkach roślinnych znajdujących się w glebie. Poza tym gatunki te mogą rozwijać się w szerokim zakresie temperatur (tab. 1). Ważną cechą sprzyjającą rozpowszechnieniu tych grzybów jest ich duża konkurencyjność i zdolność do współistnienia w obecności innych patogenów.

CHARAKTERYSTYKA WAŻNIEJSZYCH GATUNKÓW

Fusarium culmorum

Gatunek kosmopolityczny, występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Rozpowszechniony w klimacie umiarkowanym, w chłodniejszych rejonach Europy. Poraża rośliny z 22 rodzin. Może atakować wszystkie organy roślin. Często zasiedla rośliny uprawne, użytki zielone, rzadziej grunty leśne czy szkółki. Gatunek ten występuje tylko w stadium niedoskonałym. Grzybnia rozwija się szybko i tworzy obfite sporodochia o zabarwieniu jasnopomarańczowym, czasem ciemnobrązowym. Tworzy grube, krótkie, wygięte makrokonidia. Nie wytwarza mikrokonidiów. Chlamydospory występują tu pojedynczo lub w skupiskach. Preferuje gleby o odczynie obojętnym i słabo alkaliczne.

Fusarium graminearum

Jest jednym z ważniejszych patogenów na świecie. Występuje przede wszystkim na zbożach oraz kukurydzy uprawianej w Europie, Azji, Australii, obu Amerykach oraz Afryce. Poraża także ziemniaka, rośliny motylkowate, warzywa i rośliny ozdobne. Powoduje straty w plonach ziarna sięgające 50 proc. Rozwojowi grzyba sprzyja temperatura 16-25°C przy częstych opadach, dużej wilgotności powietrza, szczególnie w okresie kwitnienia zbóż. Grzyb może przeżyć w glebie i rozprzestrzeniać się wraz z materiałem siewnym. Wytwarza także chlamydospory. Owocniki (perytrecja) mogą zachować żywotność przez 16 miesięcy na ziarnie kukurydzy i ponad 2 lata na resztkach pozbiorowych, z których patogen może być rozprzestrzeniany z prądami powietrza poprzez zarodniki konidialne i askospory. Patogen ten produkuje różne mykotoksyny.

Fusarium poae

Występuje w klimacie umiarkowanym w różnych krajach świata. Najczęściej uzyskuje się go z ziarna zbóż i nasion roślin zielnych. Może być jednym ze sprawców fuzariozy kłosów, zgorzeli siewek, fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni, zgnilizny pąków, nasion i więdnięcia. Nie zawsze powoduje wyraźne objawy chorobowe. Produkuje różne mykotoksyny. Najlepiej rozwija się w zakresie temperatur 20-25°C. Wytwarza gęstą grzybnię, która przybiera różne zabarwienie - od białego czy różowego po czerwonobrązowe. Gatunek ten najczęściej wytwarza mikrokonidia o owalnym, kulistym bądź gruszkowatym kształcie. Rzadziej produkuje makrokonidia. Zarodniki konidialne przemieszczane są z wiatrem i kroplami deszczu.

Fusarium avenaceum

Jest najpowszechniej występującym na świecie gatunkiem Fusarium dzięki szerokiemu zakresowi temperatur (5-25°C). Największe znaczenie ma w krajach o klimacie umiarkowanym. Jest polifagiem atakującym 160 gatunków roślin z 26 rodzin. W Polsce poraża wszystkie organy zbóż, łodygi i kolby kukurydzy, ziemniaka, rośliny motylkowate (fuzaryjna zgorzel), a także rośliny ozdobne, warzywne, drzewa i krzewy. Jest uznawany za słabego patogena w porównaniu z innymi gatunkami Fusarium. O jego dominacji decydują głównie warunki termiczne. Rozprzestrzenia się z poprzez zarodniki konidialne przenoszone z wiatrem i kroplami deszczu. Produkuje szeroką gamę mykotoksyn.

Fusarium oxysporum

Występuje w glebie na całym świecie i jest w niej jednym z najbardziej rozprzestrzenionych mikroorganizmów. Grzyb wytwarza makrokonidia i chlamydospory. Jest jednym z najważniejszych patogenów. Zakres żywicieli jest bardzo szeroki i obejmuje zarówno rośliny, jak i zwierzęta. Porażenie roślin następuje w glebie, w której może przetrwać bardzo długo. Charakterystyczną dla niego chorobą jest fuzaryjne więdnięcie występujące na wielu gatunkach roślin. U roślin wywołuje także zgorzel siewek i inne choroby. Wytwarza mykotoksyny.

Fusarium solani

Jest szeroko rozprzestrzeniony, występuje na całym świecie. Pasożytuje na licznych gatunkach roślin. Poraża głównie korzenie i dolne części pędów, powodując zgorzel korzeni oraz fuzaryjną zgorzel. Grzyb wytwarza mikrokonidia, makrokonidia, chlamydospory i zarodniki workowe (w klimacie umiarkowanym tworzą się rzadko). W glebie może przetrwać przez wiele lat. Może rozwijać się saprotroficznie. Czynnikami sprzyjającymi infekcjom i rozwojowi patogenu są duża wilgotność gleby oraz występowanie w niej nicieni, które uszkadzają korzenie.

Fusarium langsethiae

Nowy gatunek, w Polsce po raz pierwszy stwierdzony 10 lat temu. Jego obecność potwierdzono na ziarnie pszenicy i owsa. Na roślinach nie wywołuje typowych objawów chorobowych, jednak ze względu na wytwarzane toksyny T-2 i HT-2 jest potencjalnie bardzo niebezpieczny. Do tej pory nie udało się dokładnie ustalić patogenezy tego gatunku. Morfologicznie jest on bardzo podobny do F. poae.

OD KORZENI PO KŁOS

Grzyby rodzaju Fusarium są jednymi z głównych patogenów zbóż kłosowych i kukurydzy. Stwierdzono, że na chorych korzeniach pszenicy ozimej i owsa najczęściej występuje gatunek F. solani, następnie F. equiseti i F. culmorum (rys. 1). Rzadziej F. poae, F. avenaceum i F. oxysporum.

Sprawcami fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła są głównie: F. avenaceum, F. culmorum i F. equiseti, a w pszenicy także F. solani (rys. 2). Mniej natomiast: F. oxysporum, F. poae, F. tritinctum i F. graminearum.

Fuzarioza kłosów zbóż w Polsce powodowana jest głównie przez F. graminearum i F. culmorum. Duże znaczenie ma też F. poae, jednak jego rola jest niedoceniana, gdyż ze względu na stosunkowo późne porażenie zazwyczaj nie daje on typowych objawów fuzariozy kłosów.

Ziarno pszenicy ozimej i owsa najczęściej jest zasiedlane przez F. poae (rys. 3). Znacznie rzadziej izolowano: F. avenaceum, F. tricinctum, F. graminearum, F. sporotrichoides, F. culmorum, F. crookwellense, F. oxysporum. Wyodrębniono także nowy, bardzo toksynotwórczy gatunek F. langsethiae.

Fuzarioza kolb kukurydzy powodowana jest głównie przez F. graminearum oraz F. verticillioides (G. fujikuroi var. fujikuroi). Mniejsze znaczenie ma: F. subglutinans (G. fujikuroi var. subglutinans), F. proliferatum, F. culmorum oraz ostatnio zidentyfikowany F. temperatum.

Na kukurydzy może wystąpić również fuzaryjna zgorzel łodyg kukurydzy, która powodowana jest przez F. graminearum, F. avenaceum i F. proliferatum.

Fuzariozy odgrywają dużą rolę również na roślinach motylkowatych. Spore znaczenie ma m.in. fuzaryjne więdnięcie, nazywane niekiedy chorobą świętojańską. W zależności od gatunku rośliny, powodowana jest przez różne formy specjalne F. oxysporum. Na roślinach tych często występuje także fuzaryjna zgorzel powodowana przez F. solani. Pewne znaczenie ma też F. avenaceum.

Na ziemniakach Fusarium powodują m.in. suchą zgniliznę bulw ziemniaka. Wśród gatunków izolowanych z sucho gnijących bulw uzyskuje się głównie F. sambucinum, następnie: F. solani, F. oxysporum, F. avenaceum, F. culmorum i F. equiseti.

MYKOTOKSYNY GŁÓWNYM PROBLEMEM

Grzyby Fusarium powodują również straty jakościowe, m.in. poprzez zanieczyszczenie roślin toksynami. Grzyby te wytwarzają mykotoksyny zwane fuzariotoksynami. Stanowią one liczną grupę związków o zróżnicowanej budowie chemicznej i szerokim spektrum działania. Należą do nich: trichoteceny, fumonizyny, zearalenon i jego pochodne, moniliformina. Mniejsze znaczenie mają bowercyna, eniatyny, fuzaryny, ekwizetyna, butenolid, kumaryny, sambutoksyna, fuzarochromanon i inne. Różne fuzariotoksyny mogą być tworzone przez jeden gatunek Fusarium i jednocześnie wiele gatunków tego rodzaju może produkować tę samą toksynę (tabela 2).

Najważniejszą grupę fuzariotoksyn, tworzącą ok. 170 związków, stanowią trichoteceny (ok. 30 związków). Ze względu na budowę chemiczną zostały one podzielone na 4 grupy (A, B, C, D.) Najliczniejszą, w skład której wchodzą najbardziej toksyczne metabolity, jest grupa A (toksyna T-2, toksyna HT-2, diacetoksysciprenol (DAS), monoacetoksyscirpenol (MAS), neosolaniol (NEO)). Do grupy B należą m.in. deoksyniwalenol (DON), 3-acetylodeoksyniwalenol (3AcDON), 15-acetylodeoksyniwalenol (15AcDON) i niwalenol (NIV).

Nasilenie fuzarioz, zwłaszcza fuzariozy kłosów i kolb kukurydzy, jak również zanieczyszczenie mykotoksynami zależą w dużym stopniu od warunków pogodowych oraz kombinacji różnych czynników agrotechnicznych. Stosowanie prawidłowej agrotechniki może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia fuzarioz. Ochrona przed fuzariozami jest bardzo trudna ze względu na fakt, iż są powodowane przez patogeny odglebowe, będące polifagami, rozwijające się saprotroficznie lub z zarodników przetrwalnikowych. Niemniej już od początku okresu wegetacyjnego należy zapewnić roślinie jak najlepszy rozwój, uwzględniając przy tym wszystkie zalecenia agrotechniczne, gdyż porażone dolne części rośliny mogą być źródłem infekcji dla porażenia wyżej położonych organów. Jednak nie zawsze duże zainfekowanie dolnych części jest jednoznaczne z nasileniem chorób na wyżej położonych organach, ponieważ infekcji mogą dokonać zarodniki przenoszone wraz z prądami powietrza na większe odległości. Niestety, w warunkach bardzo korzystnych do rozwoju fuzarioz zadowalający poziom ochrony jest niekiedy trudny do uzyskania.

 

Artykuł ukazał się w numerze 6/2018 miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.166.203.17
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!