PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Fuzariozy zbóż

Autor: Urszula Wachowska

Dodano: 28-04-2016 11:55

Tagi:

Fuzarioza kłosów jest jedną z najważniejszych i najgroźniejszych ekonomicznie chorób zbóż na świecie. Do jej zwalczania wykorzystywane są m.in. tiofanat metylu i tebukonazol. W przeprowadzonym eksperymencie oszacowano ich skuteczność w ograniczeniu choroby w pszenicy ozimej.



Zboża infekowane są przez grzyby rodzaju Fusarium przez cały okres wegetacji. Patogeny te są sprawcami kilku chorób: zgorzeli siewek, pleśni śniegowej, fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła oraz fuzarioz liści i kłosów. W okresie wschodów zbóż pojawia się zgorzel siewek, przyczyniająca się do zamierania siewek. Porażone korzenie i kiełki brunatnieją i zamierają pod powierzchnią gleby, co skutkuje brakiem lub zmniejszeniem obsady roślin na polu. Wiosną rośliny osłabione długotrwałym zaleganiem okrywy śnieżnej mogą wykazywać objawy pleśni śniegowej. Sprawcą tej choroby jest głównie grzyb Fusarium nivale (syn. Microdochium nivale). Na roślinach pojawia się biało-różowy nalot złożony z grzybni i zarodników konidialnych patogenu. Tkanka roślin brunatnieje i zamiera. Z kolei objawy fuzariozy liści mogą pojawiać się już jesienią, a także w następnym roku po ruszeniu wegetacji ozimin.

Formy jare zbóż infekowane są wiosną w okresach dużej wilgotności powietrza. Na liściach widoczne są żółte, z czasem brunatniejące plamy. Nekrozy pojawiające się u nasady liści powodują ich zamieranie, co bardzo ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin. Pierwsze symptomy fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła pojawiają się jesienią na oziminach lub wiosną na formach jarych w postaci brunatniejących pochew liściowych u podstawy roślin. Pod pochwą liściową na źdźble pojawiają się brunatne, rozmyte przebarwienia. Objawy choroby rozwijają się przez cały okres wegetacji zbóż. W zależności od gatunku patogenu, symptomy mogą mieć zróżnicowany charakter. Na źdźbłach widoczne są brunatne lub czarne smugi, kreski oraz nieregularne plamy. Często można obserwować brunatne przebarwienia obejmujące całe źdźbło. Obraz choroby może obejmować wszystkie opisane objawy.

FUZARIOZA KŁOSÓW

Objawy tej choroby pojawiają się po kwitnieniu zbóż (fot.). Jasnożółte przebarwienie kłosów może być częściowe lub całkowite. Przy wysokiej wilgotności powietrza na kłosach pojawia się biały lub łososiowo-różowy nalot strzępek i zarodników konidialnych zebranych w sporodochiach. Z porażonych kłosów uzyskuje się pomarszczone, niewykształcone ziarno, z ciemnym przebarwieniem głównie wokół zarodka lub ziarno pokryte biało-różowym nalotem. Czasami ziarno nie wykazuje zmian chorobowych, lecz mimo to zasiedlone jest przez grzyby rodzaju Fusarium. Najczęściej są to gatunki:

F. poae, F. culmorum, F. graminearum, F. sporotrichioides. Każdy z nich tworzy co najmniej kilka groźnych mykotoksyn.

W ziarnie wykrywane są przede wszystkim trichoteceny, głównie deoksynivalenol. Grzyby rodzaju Fusarium wytwarzają także inne toksyny: barwniki naftazarynowe, kwas fuzariowy, eniatyny, fuzaryny, kulmoryny, moniliforminę, zearalenon i jego pochodne, fumonizyny, fuzaproliferynę, bowerycynę i inne. Lista toksyn jest długa, nie należy również zapominać, że część z nich jest wiązana w roślinach w postaci glukozydów, przez co nie jest wykrywana w badaniach laboratoryjnych. Cechą szczególnie niekorzystną jest fakt, że mykotoksyny działają na organizm zwierząt i człowieka w bardzo niskich koncentracjach i nie ulegają unieszkodliwieniu w wysokich temperaturach. Dodatkowo są mobilne w tkankach roślin i mogą przemieszczać się z liści i źdźbeł do ziarna.

Ograniczenie chorób powodowanych przez grzyby rodzaju Fusarium nie jest łatwe. Rezerwuarem tych patogenów są ziarno i gleba, gdzie patogeny bytują na resztkach roślin. Patogeny te tworzą liczne formy przetrwalne (chlamydospory, owocniki stadium doskonałego), które ułatwiają im przezimowanie. Dlatego bardzo ważna jest integracja kilku metod ich zwalczania. Do uprawy wybierać należy odmiany o mniejszej podatności na infekcje, należy także prowadzić bardzo staranną agrotechnikę i właściwy płodozmian. Ochrona zbóż fungicydami jest niezbędna, zwłaszcza w latach sprzyjających rozwojowi fuzarioz. Jednak ze względu na presję kilku gatunków patogenów rodzaju Fusarium na rośliny przez cały okres wegetacji jest to niezwykle trudne. Do zwalczania chorób powodowanych przez grzyby rodzaju Fusarium zaleca się stosowanie zaprawionego materiału siewnego oraz wykonywanie zabiegów nalistnych w okresie wegetacji fungicydami klasyfikowanymi do kilku grup chemicznych (w tym niektóre fungicydy triazolowe, np. tebukonazol i benzimidazolowe, np. tiofanat metylowy). Substancje te stosowane są często w formie środków dwu- czy nawet trzyskładnikowych.

Fungicydy triazolowe, w tym tebukonazol, hamują syntezę ergosterolu poprzez interakcję z enzymem 14α-demetylacji w szlaku biosyntezy lanosterolu. Sterole, takie jak ergosterol, są niezbędne do funkcjonowania i budowy ścian komórkowych grzybów, a ich brak prowadzi do śmierci komórki. Mechanizm działania tiofanatu metylu polega na wiązaniu fungicydu z β-tubuliną, co zaburza proces podziałów k omórkowych u grzybów.

SZACUNEK SKUTECZNOŚCI ZWALCZANIA

W eksperymentach poletkowych oceniono skuteczność fungicydów w zwalczaniu fuzariozy kłosów na podstawie poziomu porażenia kłosów na poletkach chronionych w stosunku do porażenia kłosów na poletkach niechronionych (kontrola). W eksperymencie pierwszym do ochrony kłosów zastosowano tiofanat metylu lub tebukonazol, w fazie strzelania w źdźbło zastosowano fenpropimorf, a w fazie kłoszenia epoksykonazol i piraklostrobinę. W drugim doświadczeniu wykonano trzy (chlorotalonil, epoksykonazol i piraklostrobina, tebukonazol) lub dwa (pominięto zabieg w fazie strzelania w źdźbło) zabiegi ochronne. W doświadczeniu pierwszym przeciętną skuteczność tebukonazolu w ograniczeniu objawów fuzariozy kłosów oszacowano na poziomie 68 proc., a tiofanatu metylu na 31 proc. w porównaniu z roślinami niechronionymi (rys. 1).

W drugim doświadczeniu pominięcie pierwszego zabiegu ochronnego nie miało istotnego wpływu na nasilenie fuzariozy kłosów (rys. 2). Skuteczność zabiegów ochronnych była duża, oszacowano ją na poziomie 84-87 proc. w stosunku do kontroli. Jednak z poletek, na których nie zastosowano zabiegu ochronnego w fazie strzelania w źdźbło, uzyskano ziarno o zawartości deoksyniwalenolu na poziomie 171 μg/kg, czyli na poziomie kombinacji niechronionej (rys. 3).

Toksyna ta produkowana jest przez gatunek F. culmorum. Dlatego w laboratorium oceniano liczebność tego gatunku, ale także gatunku F. poae, który był gatunkiem dominującym we wszystkich próbach ziarna. Ogólna liczebność zbiorowisk grzybów rodzaju Fusarium zasiedlających ziarniaki pszenicy ozimej chronionej tebukonazolem i tiofanatem metylu była mniejsza niż w kontroli (rys. 4). Tebukonazol skuteczniej ograniczał liczebność patogenu F. culmorum niż tiofanat metylu. Z ziarniaków roślin chronionych tebukonazolem uzyskano nieliczne kolonie gatunku F. culmorum. Ich liczebność była o połowę mniejsza niż liczebność tego gatunku na ziarniakach uzyskanych z roślin niechronionych. Redukcyjne działanie tiofanatu metylu skierowane było głównie w stosunku do F. poae. Po zastosowaniu środka z tą substancją czynną liczebność tego gatunku na powierzchni ziarna była o 75 proc. mniejsza niż na ziarnie niechronionym. W laboratorium oceniono wrażliwość F. culmorum na tiofanat metylu i tebukonazol. Potwierdzono brak inhibicyjnego działania tiofanatu metylu na wzrost grzybni tego patogenu.

W drugim doświadczeniu polowym, prowadzonym w innej lokalizacji, z ziarna uzyskano mniej liczne zbiorowisko grzybów rodzaju Fusarium z uwagi na małą liczebność gatunku F. poae. Wyłącznie zastosowanie trzech zabiegów ochronnych skutecznie ograniczało liczebność grzybów rodzaju Fusarium.

Skuteczność stosowanych zabiegów ochronnych w ograniczeniu fuzariozy kłosów zależała od aktywności grzybobójczych substancji aktywnych oraz liczby zabiegów ochronnych stosowanych w okresie wegetacji pszenicy. W badaniach wykazano również zróżnicowaną wrażliwość gatunków patogenów rodzaju Fusarium na stosowane fungicydy. Struktura gatunkowa sprawców fuzariozy kłosów jest więc dodatkowym czynnikiem, który może ograniczać lub modyfikować skuteczność zabiegów ochronnych. Bardzo ważne jest także stosowanie pełnej ochrony, łącznie ze stosowaniem zapraw skutecznych wobec grzybów rodzaju Fusarium. Pominięcie pierwszego zabiegu ochronnego może prawdopodobnie prowadzić do gromadzenia się w ziarnie wybranych mobilnych toksyn fuzaryjnych. Trudności w ograniczeniu fuzariozy kłosów przy pomocy fungicydów powinny skłonić producentów zbóż do podejmowania innych działań ograniczających chorobę. Grzyby rodzaju Fusarium rozwijają się w glebie na resztkach roślin, stąd ich przyoranie może znacznie ograniczyć pierwotne infekcje roślin. Celowa jest również uprawa odmian o większej odporności na fuzariozy. Odmiany krótko kwitnące są znacząco słabiej narażone na infekcje przez grzyby rodzaju Fusarium. Metody niechemiczne są ważnym elementem integrowanej ochrony roślin dobrze uzupełniającym metody chemiczne.

Artykuł pochodzi z wydania 4/2016 miesięcznika Farmer 

Zamów prenumeratę miesięcznika Farmer

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.2.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!