PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Integrowana ochrona roślin rolniczych przed szkodnikami

Integrowana ochrona roślin rolniczych przed szkodnikami

Integrowana ochrona przed szkodnikami polega na wykorzystaniu wszelkich dostępnych metod ujętych w taki system, aby do minimum ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin.



Dotychczas prowadzona intensywna ochrona roślin podczas niewłaściwego stosowania mogła stwarzać zagrożenia dla ludzi, zwierząt i środowiska. Nadmierne stosowanie środków ochrony roślin wynikało z braku monitoringu agrofagów na plantacjach, nieprzestrzeganiu progów ekonomicznej szkodliwości oraz niestosowaniu systemów wspomagania decyzji. Wprowadzenie integrowanej ochrony roślin z wykorzystaniem wszystkich metod niechemicznych pozwoli na zmniejszenie liczby zabiegów chemicznych, co ograniczy do minimum zagrożenia dla ludzi i środowiska naturalnego.

Po upływie 4-letniego okresu przygotowawczego od 1 stycznia 2014 r. w Polsce oraz w pozostałych krajach Unii Europejskiej będzie istniał obowiązek stosowania zasad integrowanej ochrony roślin.

Integrowana ochrona roślin została zdefiniowana jako "staranne rozważenie wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, a następnie przedsięwzięcie właściwych środków mających na celu zahamowanie rozwoju populacji organizmów szkodliwych, oraz utrzymanie stosowania środków ochrony roślin i innych form interwencji na ekonomicznie i ekologicznie uzasadnionym poziomie, a także zmniejszenie lub zminimalizowanie zagrożenia wynikającego ze stosowania pestycydów dla zdrowia ludzi i środowiska".

Zatem integrowana ochrona polega na umiejętnym wykorzystaniu takich elementów jak poprawny płodozmian, odmiana, mechaniczna obróbka gleby, racjonalne nawożenie oparte na rzeczywistym zapotrzebowaniu roślin na składniki pokarmowe, oraz stosowanie ochrony biologicznej. Chemiczna ochrona roślin jest dopuszczalna, ale tylko w uzasadnionych przypadkach.

Ocena konieczności wykonywania zabiegu chemicznego dokonywana jest w oparciu o sygnalizację wystąpienia organizmu szkodliwego, monitoring plantacji i ocenę skali porażenia.

Oprysk chemiczny dopuszczalny jest dopiero po przekroczeniu wyznaczonego progu szkodliwości. Nawet w tej sytuacji, kierując się zasadą minimalizacji zagrożenia dla środowiska, należy maksymalnie ograniczyć ilość używanych środków poprzez redukcję dawek lub ograniczenie liczby wykonywanych zabiegów.

Wśród kryteriów wyboru preparatu chemicznego do zabiegu należy też uwzględnić selektywność działania.

Efektywne wykorzystanie zabiegów stosowanych w integrowanej ochronie roślin wymaga od rolników odpowiedniego zasobu wiedzy - szczególnie z zakresu biologii organizmów szkodliwych.

Przepisy ustawy o środkach ochrony roślin stanowią również, że zabiegi przy użyciu środków ochrony roślin mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby, które ukończyły szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin. Właściwe stosowanie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin w praktyce wymaga ciągłego podnoszenia wiedzy szczegółowej dotyczącej prowadzenia danej uprawy.

Integrowana ochrona roślin będzie obligatoryjnie stosowana w Unii Europejskiej od 1 stycznia 2014 roku.

W odniesieniu do upraw rolniczych nowy sposób podejścia do ograniczania liczebności i szkodliwości agrofagów (szkodników, chorób, chwastów) nie wprowadza rewolucyjnych zmian w metodach, jakie dotychczas stosowano, jednak pozwala bardziej zracjonalizować ich wykorzystanie. Integrowana ochrona roślin za priorytetowe uznaje wpierw wykorzystanie wszystkich niechemicznych metod ograniczania zagrożenia ze strony agrofagów, a dopiero w ostateczności zezwala na użycie chemicznych środków ochrony roślin, w oparciu o progi ekonomicznej szkodliwości. Szczególny nacisk położony jest również na zagadnienia monitorowania występowania agrofagów oraz ustalenia potrzeb i terminów optymalnego zwalczania z wykorzystaniem systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin.

W integrowanych programach ochrony niezmiernie ważne jest również dobieranie do uprawy takich odmian, które z jednej strony są dostosowane do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych, a z drugiej strony są mniej podatne na agrofagi.

Integrowana ochrona roślin nie wyklucza również stosowania preparatów chemicznych, niemniej muszą być one wykorzystywane jedynie w ostateczności, gdy inne metody niechemiczne okażą się niewystarczające dla zabezpieczenia wysokości i jakości plonów. Zarejestrowane preparaty muszą być wykorzystywane w sposób racjonalny, w oparciu o aktualne progi ekonomicznej szkodliwości w optymalnych terminach zwalczania i warunkach pogodowych warunkujących ich wysoką skuteczność.

Szczególną rolę w chemicznej ochronie roślin rolniczych przed chorobami i szkodnikami odgrywa zastosowanie zapraw nasiennych. Użycie zapraw nasiennych traktowane jest jako zabieg proekologiczny, głównie dlatego, że preparat chemiczny jest dokładnie odmierzony i zlokalizowany na ściśle określonej powierzchni, tj. okrywie owocowo-nasiennej, przez co spektrum jego oddziaływania na organizmy niedocelowe jest mniejsze, aniżeli w przypadku zabiegów nalistnych.

Z ochroną chemiczną ściśle wiąże się dbałość o pożyteczną entomofaunę zasiedlającą plantacje roślin rolniczych, a także o owady neutralne, rozwijające się na pozostawionych chwastach czy też poszukujące pokarmu oraz schronienia.

Pomimo że wrogowie naturalni nie są w stanie w sposób ciągły ograniczać liczebności agrofagów do poziomu poniżej progów ekonomicznej szkodliwości, to jednak producenci w ramach integrowanej ochrony muszą podejmować takie decyzje, które w możliwie jak największym stopniu pozwolą wykorzystać potencjał pożytecznej działalności pasożytów i drapieżców.

Zwiększenie udziału metod niechemicznych w zabiegach integrowanej ochrony roślin rolniczych pozwala jednak bardziej zrównoważyć wpływ człowieka na agrocenozy. Celem bowiem tej formy ochrony roślin nie jest bezwzględna walka z organizmami szkodliwymi, lecz sterowanie ich liczebnością w sposób pozwalający do minimum ograniczyć ich wpływ na wysokość i jakość plonu.

O powodzeniu integrowanej ochrony roślin rolniczych w dużej mierze decydować będzie podejście samych plantatorów, którzy będą zobowiązani do prowadzenia szczegółowych i systematycznie wykonywanych obserwacji plantacji pod kątem występowania poszczególnych agrofagów, obserwowania cyklu rozwojowego najważniejszych gatunków, poszerzania wiedzy z zakresu ich biologii, szkodliwości i metod zwalczania, co tym samym pozwoli podejmować im racjonalne decyzje co do konieczności i terminu zastosowania metod chemicznych.

Pomocą dla rolników uprawiających rośliny rolnicze we wdrażaniu zasad integrowanej ochrony są metodyki wydawane m.in. nakładem Instytutu Ochrony Roślin-PIB w ramach Programu Wieloletniego, w których zamieszcza się podstawowe informacje na temat tej formy ochrony upraw przed agrofagami, a które podparte są badaniami prowadzonymi w IOR-PIB oraz innych ośrodkach naukowych. Z uwagi jednak na ciągły postęp prac badawczych i zmieniające się uwarunkowania prawne, organizacyjno- techniczne, a także modyfikacje w rejestrze środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w Polsce oraz w doborze odmian, konieczne staje się systematyczne aktualizowanie metodyk integrowanej ochrony, aby przekazywały aktualną wiedzę.

Integrowana ochrona przed szkodnikami polega na wykorzystaniu wszelkich dostępnych metod ujętych w taki system, aby do minimum ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin. Jest także określana jako program kierowania liczebnością szkodników w taki sposób, aby utrzymać populacje gatunków szkodliwych poniżej progu szkodliwości. Uzyskuje się to dzięki stworzeniu warunków zwiększonego oporu środowiska. Jeżeli to konieczne, opór środowiska należy uzupełnić, a nieraz zastąpić przez zastosowanie selektywnych środków ochrony roślin. W przeciwieństwie do wszystkich innych metod, które zapobiegają masowemu występowaniu szkodników poprzez ich niszczenie, metoda integrowana polega na hamowaniu rozwoju populacji agrofagów. Uwzględnia ona aspekty ekonomiczne oraz racjonalne stosowanie środków ochrony roślin, aby nie ucierpiały agrocenozy.

Opracowanie proekologicznych zasad ochrony roślin rolniczych przed agrofagami jest szczególnie ważne, ponieważ wszelkie próby rozwiązywania problemów fitosanitarnych w oparciu tylko o metodę chemiczną są nieracjonalne i mało efektywne. Proekologiczne zasady i metody ochrony większości upraw przed agrofagami dotyczą: agrotechniki, hodowli nowych odmian, wykorzystania naturalnych elementów ekosystemu i racjonalnego stosowania środków ochrony roślin oraz innych agrochemikaliów.

Zagadnienie tworzenia programów ochrony opartych na wykorzystaniu wszystkich dostępnych integrowanych metod dotyczy w szczególności ochrony upraw rolniczych przed szkodnikami, ze względu na dużą liczbę gatunków uszkadzających rośliny oraz ich znaczenia gospodarczego.

W warunkach Polski średnie straty w plonach wywołane przez szkodniki wynoszą 10-12 proc. plonu, natomiast straty w plonie nasion powodowane przez wszystkie agrofagi oceniane są na 15 do 50 proc., a niekiedy mogą być przyczyną całkowitego zniszczenia plantacji.

Głównymi przyczynami wzrostu zagrożenia upraw rolniczych przez niektóre szkodniki są: uproszczenia agrotechniczne, zwiększenie powierzchni uprawy, "skrócenie" zmianowań, a także zmiany agroklimatyczne (w szczególności wzrost temperatury powietrza, oraz brak mroźnych zim). W przedstawionej sytuacji ochrona roślin jest i pozostanie trwałym elementem w technologii uprawy.

Ważnym zagadnieniem w integrowanej ochronie roślin przed szkodnikami jest poznanie progów ich ekonomicznej szkodliwości. Dla najważniejszych szkodników są one ustalone. W poszczególnych krajach unijnych są one inne, niemniej jeżeli są ustalone prawidłowo, to stanowią dobrą podstawę do podjęcia decyzji o celowości i terminie zwalczania szkodników.

Wybór odmiany

Ważnym aspektem nowoczesnej technologii produkcji jest uprawa wyselekcjonowanych, odpowiednich dla danego obszaru odmian. Dzięki pracy firm hodowlano- nasiennych i takich placówek jak COBORU, które weryfikują przydatność nowych kreacji hodowlanych, co roku w ręce rolników trafiają coraz lepsze jakościowo i bardziej plenne odmiany.

Szeroki ich wachlarz pozwala na dokonanie selekcji i wyboru tych, które najlepiej się sprawdzą w danym regionie z racji swej plenności, mrozoodporności, ale także większej odporności na szkodniki tam występujące. Rozsądny, poparty wiedzą i doświadczeniem wybór odmiany może stać się ważnym elementem sukcesu w uprawie.

Agrotechnika

Bardzo ważnym elementem prawidłowo prowadzonej ochrony upraw jest agrotechnika. Postępujące uproszczenia agrotechniczne prowadzą do wzrostu liczebności szkodników. Brak podorywek, stosowanie upraw bezorkowych oraz postępujące uproszczenia w płodozmianie roślin są czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia masowego pojawu szkodników.

Przestrzeganie podstawowych zaleceń agrotechnicznych ma duże znaczenie i jest podstawą skutecznych programów ochrony przed szkodnikami.

Unikanie uprawy w monokulturze i przestrzeganie dostatecznie dużej izolacji przestrzennej między tegoroczną i ubiegłoroczną plantacją znacznie ułatwia i zmniejsza koszty zwalczania szkodników. Usuwanie z pól chwastów i ich pozostałości ogranicza występowanie groźnych ostatnio rolnic i innych szkodników glebowych. Należy pamiętać o prawidłowej orce i podorywce.

Wybór preparatu chemicznego

Stosowanie chemicznych środków ochrony roślin jest obecnie i pozostanie w najbliższych latach podstawową metodą ochrony upraw przed agrofagami.

Dla większości gatunków szkodników nie ma obecnie opracowanych alternatywnych metod zwalczania. Środki ochrony roślin należy stosować w sposób bezpieczny dla środowiska - zgodnie z etykietą. W ochronie upraw rolniczych do działań takich należy zaliczyć: wybór środków chemicznych działających wybiórczo, zapobiega to niszczeniu populacji owadów pożytecznych (pszczoły, biedronki, biegaczowate) oraz zmniejszaniu różnorodności ekosystemów rolniczych, ograniczenie powierzchni chronionej przez stosowanie zabiegów brzegowych, ograniczenie dawki środka, stosowanie adiuwantów, wykonywanie zabiegów łączonych, stosowanie zapraw nasiennych (najmniej szkodliwych dla środowiska w ramach metody chemicznej), które często eliminują konieczność opryskiwania roślin w czasie wegetacji.

Bardzo ważny jest termin i sposób wykonania zabiegu oraz warunki atmosferyczne, w których prowadzona jest ochrona. Dobór odpowiedniej dawki środka ochrony roślin, prawidłowe przygotowanie roztworu, właściwie wykonany zabieg opryskiwania roślin mogą decydować o skuteczności zwalczania.

Ważnym zagadnieniem dotyczącym stosowania środków chemicznych jest możliwość powstania odporności szkodników na insektycydy. Populacje owadów szkodliwych występują w dużej lub bardzo dużej liczebności, co może przyczynić się do łatwiejszego wykształcania przez nie odporności.

Dokonując wyboru środków ochrony roślin, należy mieć na uwadze, jakie preparaty stosowane były na danych uprawach w latach poprzednich. Wykonując zabiegi chemicznego zwalczania owadów, należy stosować przemiennie insektycydy z różnych grup chemicznych, aby stosowaniem jednego preparatu nie doprowadzić do wykształcenia się odporności szkodnika.

Stosowanie na określonym obszarze, przez długi okres środków ochrony roślin, ale należących do tej samej grupy chemicznej, może prowadzić do uodparniania się na nie szkodnika. Miało to miejsce w przypadku stosowania DDT, a później przy insektycydach fosforoorganicznych.

Od końca lat 80. do zwalczania szkodników stosuje się pyretroidy, są to obecnie najczęściej stosowane środki ze względów ekonomicznych.

Obserwuje się już pierwsze ujemne skutki masowego użycia środków z tej grupy chemicznej - większa tolerancja słodyszka rzepakowego i stonki ziemniaczanej na pyretroidy, co powoduje mniejszą ich skuteczność.

Monitoring i progi ekonomicznej szkodliwości

Decyzja o wykonaniu zabiegu i wybór optymalnego terminu powinny być podejmowane na podstawie monitoringu konkretnej uprawy i progów ekonomicznej szkodliwości. Ze względu na wiele czynników środowiskowych, tylko własne obserwacje polowe mogą pomóc w ocenie rzeczywistego zagrożenia upraw. Monitoring można prowadzić np. przy pomocy żółtych naczyń wypełnionych wodą.

Próg szkodliwości to takie nasilenie szkodników, gdy wartość spodziewanej straty w plonie jest wyższa od łącznych kosztów zabiegów. Progi ekonomicznej szkodliwości agrofagów są jednym z najważniejszych oraz najtrudniejszych do określenia aspektów chemicznej ochrony roślin. Wartości progu szkodliwości nie można traktować jednoznacznie. W zależności od fazy rozwoju rośliny, warunków klimatycznych czy występowania wrogów naturalnych, próg szkodliwości może ulec zmianie. Progi ekonomicznej szkodliwości służą jako pomoc przy podejmowaniu decyzji, ale nie mogą być jedynym kryterium.

Integrowane programy ochrony roślin wymagają zatem od rolnika dużej wiedzy i doświadczenia. Informacje o biologii szkodnika, jego występowaniu w danym rejonie i latach poprzednich oraz sposobach ograniczania strat mogą pomóc w podjęciu decyzji o zabiegu. Często zabieg chemiczny może okazać się niepotrzebny. Korzyści z wiedzy rolnika o nowoczesnych metodach ochrony roślin to nie tylko zaoszczędzone pieniądze, ale również zdrowsze środowisko.

Opracowanie i praktyczne zastosowanie metody integrowanej wymaga zebrania następujących informacji: określenie najważniejszych w danym rejonie szkodników oraz opracowanie metod oceny liczebności populacji i oceny szkodliwości, poznanie biologii i ekologii szkodników, a także opracowanie ekonomicznych programów zwalczania, określenie progów opłacalności zwalczania najważniejszych szkodników, w miarę możliwości stwierdzenie, w jakim zakresie wielkości te zależą od warunków środowiskowych, pogody oraz odmian, poznanie najważniejszych wrogów naturalnych głównych szkodników i ocena możliwości ich wykorzystania w walce biologicznej - chodzi o stwierdzenie, które gatunki wrogów występują dostatecznie często, jaką odgrywają rolę w regulacji liczebności populacji szkodników i czy można zwiększać liczebność drogą kolonizacji, wybranie selektywnych insektycydów (które mogłyby skutecznie zwalczać szkodniki, nie niszcząc ich wrogów naturalnych) oraz najbardziej odpowiednich form zabiegów.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.81.232.54
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!