PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Preparaty naturalne w ochronie ziemniaka przed alternariozą

Autor: Halina Kurzawińska

Dodano: 13-05-2016 14:38

Tagi:

W związku z ograniczeniem przez Unię Europejską ilości syntetycznych środków ochrony roślin coraz większe zainteresowanie wzbudza możliwość zastępowania syntetycznych pestycydów substancjami pochodzenia roślinnego bądź opartymi na związkach organicznych.



W Polsce ziemniak pozostaje nadal ważną rośliną rolniczą. Atakowany jest przez wiele patogenów na wszystkich etapach rozwoju, począwszy od sadzenia, aż do przechowywanego plonu. Rozwój chorób na plantacji wpływa na zmniejszoną obsadę roślin na polach, wolniejszy ich rozwój, obniżoną plonotwórczość roślin poprzez zmniejszenie ich powierzchni asymilacyjnej (niszczenie naci miedzy innymi przez Alternaria spp.).

ALTERNARIOZA ATAKUJE WCZEŚNIEJ NIŻ ZARAZA ZIEMNIAKA

Alternarioza jest obok zarazy ziemniaka najgroźniejszą chorobą części nadziemnej roślin ziemniaka. Występuje powszechnie we wszystkich rejonach uprawy ziemniaka. W warunkach naszego kraju pierwsze objawy zainfekowania roślin ziemniaka sprawcami alternariozy (A. solani, A. alternata) obserwuje się przeważnie w II-III dekadzie czerwca, średnio 55-70 dni po wysadzeniu bulw. Porażeniu ulegają najpierw liście dolne, na których pojawiają się drobne, rozproszone, ciemne nekrozy. Na wyżej położonych liściach plamy są duże, okrągło-owalne lub kanciaste, o średnicy 1-2 cm. Są koloru brunatnego, czasem ciemnobrunatnego, zwykle z charakterystycznym, koncentrycznym strefowaniem. Wokół tych plam pojawia się żółte zabarwienie tkanek prowadzące do całkowitego przedwczesnego zamierania liści. Niekiedy podobne plamy (szczególnie przy silnej infekcji przez te patogeny) mogą wystąpić także na łodygach. Na zamierających lub martwych tkankach (szczególnie w okresie większej wilgotności) pojawia się oliwkowobrunatny nieraz oliwkowoczarny nalot. Są to trzonki i zarodniki konidialne Alternaria spp. wytwarzane w warunkach wysokiej wilgotności względnej powietrza, poczynając od 90 proc. Natomiast intensywność zarodnikowania zwiększa się wraz ze wzrostem temperatury. Optymalne warunki do rozwoju epidemii choroby stwarza więc stosunkowo wysoka temperatura (optymalna to 26-27oC), susza występująca na przemian z okresami o wysokiej wilgotności, częste, krótkotrwałe deszcze, obfite rosy oraz większa podatność odmian i osłabienie roślin. Patogeny te zimują w postaci grzybni w porażonych bulwach i na fragmentach porażonych roślin pozostawionych w ziemi. Pierwotnymi i wtórnymi źródłami infekcji są przenoszone z prądem powietrza i kroplami deszczu zarodniki konidialne. Zakażenie roślin zachodzi przez szparki oddechowe lub w miejscach rozerwania epidermy na dolnych, starszych liściach. Może również dojść do zakażenia bulw przez Alternaria spp. poprzez zarodniki konidialne dostające się z opadami deszczu do gleby lub w okresie zbioru przy stykaniu się z porażoną nacią. Zarówno A. solani jak i A. alternata produkują metabolity wtórne będące mikotoksynami. Są one zwykle wytwarzane na produktach żywnościowych, mają szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt oraz powodują istotne straty ekonomiczne.

Alternarioza wyprzedza pojawienie się na plantacji ziemniaka najgroźniejszej i gospodarczo ważnej choroby, jaką jest zaraza ziemniaka. Szkodliwość tej choroby jest szczególnie duża ze względu na występowanie korzystnych do jej rozwoju warunków klimatycznych oraz rosnących strat spowodowanych jej wczesnym występowaniem (okres wiązania pąków i kwitnienia). Z badań przeprowadzonych przez autorkę wynika, iż żywicielami dla niektórych gatunków Alternaria mogą być chwasty towarzyszące uprawom ziemniaka, np. szarłat szorstki (Amaranthus retroflexus), komosa biała (Chenopodium album) czy ostrożeń polny (Crisium arvense). Przy dużym zachwaszczeniu przez wymienione rośliny i zakażeniu chociaż jednej z nich przez Alternaria spp. może dojść do rozprzestrzeniania się patogenu i wzrostu liczebności j ego populacji.

CHEMIA NIE ZAWSZE KONIECZNA

Zasadniczą metodą ochrony ziemniaka przed chorobami grzybowymi występującymi w okresie wegetacji jest stosowanie fungicydów. W związku z ograniczeniem przez Unię Europejską ilości syntetycznych środków ochrony roślin, które można wykorzystywać do ochrony ziemniaka przed agrofagami, należy poszukiwać nowych substancji do zwalczania najważniejszych chorób, które jednocześnie będą spełniały unijne wymogi dotyczące ekotoksykologii. Obawy przed nadmierną chemizacją środowiska i związany z tym wzrost popularności rolnictwa ekologicznego sprawiają, że coraz większe zainteresowanie wzbudzają możliwości zastępowania syntetycznych pestycydów substancjami pochodzenia roślinnego bądź opartymi na związkach organicznych. Należą do nich między innymi preparaty zawierające wyciąg z grejpfruta oraz chitozan i jego pochodne. Wyniki wcześniejszych badań prowadzonych przez autorkę tego artykułu potwierdzają, że profilaktyczne stosowanie środków biologicznych (również opartych na naturalnych substancjach) ogranicza nie tylko porażenie naci ziemniaka przez gospodarczo ważne patogeny, lecz także wpływa na ograniczenie porażenia bulw przez infekcyjne czynniki chorobotwórcze, głównie grzybowe i bakteryjne.

W dwuletnich doświadczeniach polowych przeprowadzonych w Stacji Doświadczalnej Uniwersytetu Rolniczego Kraków-Mydlniki oceniano przydatność kilku preparatów naturalnych do ochrony naci ziemniaka przed porażeniem przez sprawców alternariozy. Były to: stymulator wzrostu zawierający ekstrakt z grejpfruta, środek tego samego typu, ale oparty na chitozanie, i preparat, którego substancją czynną jest olej z pomarańczy. Jako środka standardowego użyto fungicydu zawierającego dwie substancje czynne - dimetomorf i mankozeb (Acrobat MZ 69WG).

Pierwsze opryskiwania wymienionymi środkami wykonano po wystąpieniu pierwszych, pojedynczych objawów alternariozy na naci badanej odmiany (Vineta N), a następnych 6 zabiegów co 10-14 dni w zależności od przebiegu warunków atmosferycznych. Przed każdym opryskiwaniem oceniano porażenie naci przez sprawców tej choroby.

Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że w pierwszym roku badań porażenie naci ziemniaka przez sprawców alternariozy było istotnie niższe tylko w kombinacjach chronionych środkiem opartym na ekstrakcie z grejpfruta i fungicydem standardowym. Przyczyną niższej skuteczności preparatów naturalnych w ograniczaniu rozwoju choroby mogły być zmienne warunki pogodowe w czasie wegetacji ziemniaka, szczególnie w okresie, kiedy wykonywane były zabiegi ochronne. Natomiast w drugim roku badań wszystkie testowane środki istotnie ograniczały porażenie roślin ziemniaka przez sprawców alternariozy w porównaniu z wariantem kontrolnym (bez ochrony).

Wśród badanych środków naturalnych zaobserwowano, zarówno w pierwszym, jak i w drugim roku doświadczenia, wyraźne tendencje w zahamowaniu rozwoju alternariozy na naci badanej odmiany opryskiwanej preparatem opartym na ekstrakcie z grejpfruta. Preparaty oparte na wyciągu z grejpfruta oprócz bezpośredniego działania na liczne patogeny wzmacniają system odpornościowy traktowanej rośliny, dlatego też zaleca się stosować je profilaktycznie. Wśród wielu związków antygrzybowych występujących w wyciągu z grejpfruta dominują alifatyczne aldehydy, monoterpeny (limonem) i nutkaton, które mogą działać synergistycznie w hamowaniu wzrostu i rozwoju fitopatogenów. Na podstawie wyników analiz stwierdzono nieco słabsze działanie w ograniczaniu rozwoju alternariozy na naci badanej odmiany ziemniaka w kombinacjach, w których stosowano preparat oparty na oleju z pomarańczy i preparat, którego substancją aktywną jest chitozan będący pochodną chityny, zaliczany do induktorów wywołujących reakcje odporności na niektóre patogeny u szeregu roślin. Wzbudzenie tej odporności polega na lignifikacji ścian komórkowych, tworzeniu się fitoaleksyn oraz na syntezie inhibitorów proteinazy. Stosowanie chitozanu wpływa na wytwarzanie dodatkowych struktur ścian komórkowych oraz nagromadzenie substancji fenolowych szkodliwych dla grzybów. Wyniki z wcześniejszych kilkuletnich badań przeprowadzonych przez autorkę artykułu wskazują, że skuteczność ochronnego działania chitozanu stosowanego profilaktycznie jest zdecydowanie lepsze aniżeli zastosowanego interwencyjnie. Chitozan stosowany do zaprawiania sadzeniaków i opryskiwania roślin w okresie wegetacji ziemniaka wpłynął na ograniczenie nie tylko rozwoju alternariozy na naci badanej odmiany, lecz także porażenia bulw potomnych przez patogeny wywołujące choroby bulw. Aplikowanie materiału mikrobiologicznego na powierzchnię bulw uważa się za najbardziej skuteczną metodę zapobiegania porażeniu przez patogeny, szczególnie infekujące z gleby.

Plon bulw pochodzących z poletek chronionych w obu latach badań był wyższy w porównaniu z plonem z poletek kontrolnych (wykres). Największy plon uzyskano z kombinacji, w której rośliny opryskiwano fungicydem standardowym Acrobat MZ 69 WG. Wszystkie testowane środki w obu latach badań wpłynęły istotnie (w stosunku do kontroli) na zwyżkę plonu ogólnego (wykres).

W tym roku zarejestrowane są jako stymulatory wzrostu dwa preparaty oparte na ekstrakcie z grejpfruta. Są to Biosept Active i Grevitax oraz preparat oparty na chitozanie Beta-Chikol. Badane stymulatory wzrostu można zalecić do stosowania w rolnictwie ekologicznym. Mogą także być stosowane jako bezpieczniejsza alternatywa dla typowo chemicznych środków ochrony roślin. Można je polecić użytkownikom amatorskim albo jako jedno z narzędzi integrowanej ochrony ziemniaka. Ponieważ zarówno system produkcji integrowanej, której zasady obowiązują w Polsce od 1 stycznia 2014 roku, jak i w mniejszym stopniu ekologicznej są metodami certyfikowanymi, dają gwarancję bezpiecznego produktu żywieniowego przy poszanowaniu ochrony środowiska naturalnego.

 

Artykuł ukazał się w kwietniowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.92.153.90
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!