Pylenie w procesie produkcji rolnej związane jest między innymi z pracami nad obróbką płodów rolnych, np.: mieleniem, młóceniem czy kruszeniem. W gospodarstwie rolnym występuje również tzw. pylenie wtórne pojawiające się chociażby w magazynach i spichlerzach.

Rodzaje zagrożeń pyłowych w gospodarstwie rolnym

Gospodarstwo rolne ukierunkowane przykładowo na produkcję zbóż stanowi potencjalne zagrożenie dla pracujących w nim osób. Różne są zarówno źródła, jak i właściwości występujących w procesie produkcyjnym pyłów. Pył, zdefiniowany jako cząsteczki ciała stałego unoszące się w powietrzu w wyniku procesu produkcyjnego, może stanowić realne zagrożenie dla życia i zdrowia. Grupami szczególnie narażonymi na jego szkodliwe działanie są pracownicy zatrudnieni przy kruszeniu, obróbce, mieleniu, nawożeniu lub przesypywaniu nawozów sypkich, młóceniu, cięciu drewna, sianiu oraz wielu innych czynnościach powiązanych z materiałami sypkimi. W przypadku pylenia wtórnego potencjalne zagrożenie mogą stanowić takie zjawiska, jak cząsteczki ciał stałych oderwane od elementów maszyn i urządzeń rolniczych, elementów konstrukcyjnych (np. podłogi lub ściany) lub wyposażenia pomieszczeń.

Najgroźniejsze substancje pyłowe i skutki zdrowotne ich wchłaniania

Największe zagrożenie dla zdrowia pracowników stanowią nieorganiczne związki krzemu. Występują one przede wszystkim w azbeście, stanowiącym jeden ze składników płyt azbestowo-cementowych, w latach 70. i 80. powszechnie stosowanych do pokrywania dachów budynków mieszkalnych oraz gospodarskich (np. obór, stodół i innych). Płyty te cechują się wysoką wytrzymałością mechaniczną, odpornością na czynniki chemiczne czy wysoką temperaturę. Niestety włókna azbestowe wnikają do organizmu człowieka przez układ oddechowy i osiadają w płucach; mogą wywołać tzw. pylicę azbestową oraz doprowadzić do rozwinięcia się nowotworu złośliwego płuc. Tak więc w przypadku gdy w gospodarstwie rolnym znajdują się wyroby lub materiały zawierające azbest (pyły klasy H), zastosowanie mają wytyczne zawarte w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów. Należy przede wszystkim pamiętać, że przy pracach z tym produktem nieodzowne jest stosowanie odzieży ochronnej, wykonanej z materiału uniemożliwiającego przenikanie pyłu, oraz środków ochrony układu oddechowego. Ponadto w przypadku gdy stężenie pyłu przekracza dopuszczalne normy, prace powinny być bezwzględnie wstrzymane do momentu obniżenia tego stężenia (źródło: http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20052161824). Ponadto związki krzemu znajdują się w ziemi, węglu, cemencie oraz wełnie mineralnej. Ich działanie jest o tyle groźne, że nie wywołuje bezpośredniej reakcji organizmu. Skutki długotrwałego wdychania pyłów ze związkami krzemu ujawniają się po latach w postaci problemów związanych z prawidłowym funkcjonowaniem układu oddechowego, w tym potencjalnym zagrożeniem chorobą nowotworową.

Szkodliwe oddziaływanie na organizm człowieka mają już najmniejsze cząsteczki pyłu, nieprzekraczające średnicy 7 um. Ich negatywny wpływ spowodowany jest tym, że tak niewielkie drobiny z łatwością przenikają do płuc, gdzie zalegając, mogą wywoływać stany zapale. Większe cząsteczki pyłu powodują z kolei schorzenia krtani, gardła, nosa, tchawicy lub oskrzeli. Źródłem pyłu rolniczego są m.in. pomieszczenia, w których w nieodpowiednich warunkach (przy podwyższonej temperaturze i wilgotności) składuje się surowce. Niepokojące objawy zdrowotne mogą występować przede wszystkim po pracy z surowcem roślinnym spleśniałym, ale także ze świeżym. Najdrobniejszymi, niewidocznymi gołym okiem składnikami pyłu rolniczego są bakterie, zarodniki grzybów pleśniowych czy rozkruszki (drobne pajęczaki). Do innych składników pyłu należą pyłki kwiatowe, fragmenty łusek nasiennych, ziarna skrobi. W pyle pochodzącym z pomieszczeń inwentarskich znajdują się ponadto cząstki pochodzenia zwierzęcego, takie jak fragmenty naskórka, pierza, sierści czy kału (źródło: http://www.krus.gov.pl/fileadmin/moje_dokumenty/obrazki/broszury_prewencja/Pyl_wystepujacy_w_rolnictwie_jest_niebezpieczny_1.pdf).

Mimo że najgroźniejsze w skutkach bywa długotrwałe wdychanie pyłu krzemowego, to również substancje organiczne z pozoru bezpieczne dla organizmu człowieka, takie jak pył drzewny czy cząsteczki stanowiące produkt uboczny powstały przy produkcji zbóż, mogą po wielu latach wdychania wywoływać poważne schorzenia ze strony układy oddechowego (źródło: http://archiwum.ciop.pl/12201.html). Dlatego też w przypadku prac związanych z magazynowaniem i przetwórstwem zbóż zastosowanie mają przepisy zawarte w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, przetwórstwie zbóż i produkcji pasz pochodzenia roślinnego. Osoby zatrudnione przy tego typu pracach muszą być zaopatrzone w odzież roboczą oraz środki ochrony indywidualnej. Ponadto w celu ograniczenia gromadzenia się pyłu pomieszczenia magazynowe oraz produkcyjne powinny być, do wysokości co najmniej 2 m, pokryte materiałem nienasiąkliwym i łatwo zmywalnym. Źródłem pylenia mogą być również worki po zbożu i jego przetworach. Dlatego ich czyszczenie mechaniczne powinno odbywać się poza pomieszczeniami produkcyjnymi (źródło: http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970760479).

Przeciwdziałanie zagrożeniom pyłowym w produkcji rolnej

Pył w procesie produkcyjnym w gospodarstwie rolnym jest elementem, którego nie można całkowicie wyeliminować. Istnieją jednak skuteczne rozwiązania, które pozwalają na ograniczenie negatywnych skutków jego oddziaływania na organizm człowieka. Jedną z metod jest stosowanie w czasie pracy ochronnych masek przeciwpyłowych. Zaletą tego rozwiązania jest znaczne zminimalizowanie ryzyka przedostawania się do dróg oddechowych szkodliwych substancji. Działanie ochronne masek oparte zostało na zastosowaniu wkładów o wysokim stopniu filtracji zanieczyszczeń. Dzięki temu osoba wykonująca prace w warunkach podwyższonego ryzyka nie będzie narażona na wdychanie szkodliwych substancji.

Skuteczną metodą na pozbycie się pyłu z miejsca pracy jest regularne sprzątanie pomieszczeń. Do usuwania pyłu przydatne stają się profesjonalne urządzenia sprzątające. W ofercie firmy Karcher znajdują się odkurzacze, które dzięki wysokiej sile ssącej skutecznie eliminują zgromadzony na czyszczonej przestrzeni pył. Przykładem jest model NT 65/2 Tact². Jego głównym przeznaczeniem jest usuwanie bardzo dużych ilości drobnego pyłu klasy M. Wyposażony jest w 2 turbiny, które gwarantują wysoką siłę ssania. Jej spadkom zapobiega system TACT², złożony z dwóch systemów TACT, z których każdy oczyszcza połowę filtra co 7 s, wydłużając równocześnie jego żywotność oraz gwarantując ciągłość pracy odkurzacza. Dzięki temu urządzenie jest w stanie zebrać nawet 1000 kg drobnego pyłu (klasy A) z wykorzystaniem jednego filtra. Wszystkie modele wyposażone są w płaskie filtry faliste przystosowane także do zbierania wody. Odkurzacze posiadają system antystatyczny oraz spełniają najwyższe europejskie normy bezpieczeństwa. Przystosowane są do pracy z wężami ssącymi o trzech różnych średnicach: 21, 27 i 35 mm.

Zagrożenia pyłowe w produkcji rolnej są, obok chemicznych, głównym powodem chorób pracowników. Nie da się ich całkowicie uniknąć, jednak można ograniczyć ich szkodliwe działanie. Biorąc to pod uwagę, należy przede wszystkim minimalizować skutki powikłań związanych z wdychaniem szkodliwych substancji. Najlepsze rezultaty może przynieść stosowanie środków ochrony indywidualnej oraz systematyczne sprzątanie przy wykorzystaniu profesjonalnych urządzeń.

 

Artykuł przygotowany we współpracy z firmą Karcher.

Podobał się artykuł? Podziel się!