Perz właściwy konkuruje z roślinami uprawnymi w pobieraniu z gleby składników pokarmowych, wody a także w dostępie do światła. Jego silnie rozwinięty system korzeniowy dochodzi do 200 cm, a podziemne rozłogi osiągają długość ok. 50 cm i grubość 5 mm, zlokalizowane są głównie na głębokości 10–15 cm. Jednak w runi łąkowej i pastwiskowej jest rośliną pożądaną ze względu na dobrą smakowitość i znaczną wartość pastewną.

Występuje na wszystkich rodzajach gleb, ale najczęściej i najliczniej spotykany jest w siedliskach o glebach lżejszych. Unika siedlisk długotrwale podmokłych oraz gleb bardzo zwięzłych ze względu na niedobór powietrza. Jest wskaźnikiem gleb bogatych w fosfor i azot, a także dobrze znosi zasolenie gleb.

Perz należy do rodziny traw, rozmnaża się przede wszystkim wegetatywnie. Nowe rośliny mogą wyrastać z rozłogów pociętych na krótkie, kilkucentymetrowe odcinki, które posiadają przynajmniej 1 węzeł. Ziarniaki odznaczają się dużą zdolnością kiełkowania, ale umieszczone na większej głębokości, nie kiełkują. W glebie zachowują żywotność do 10 lat.

Chwast odznacza się dużą odpornością na mróz i ginie dopiero w temperaturze –40 st.C. Znosi też umiarkowane zacienienie. Jest bardziej konkurencyjny w stosunku do roślin uprawnych w okresach suszy, a jednocześnie bardziej odporny na zalewy trwające nawet 30–45 dni.

Rozprzestrzenianie chwastu
Perz rozprzestrzenia się przez:
  • rozrastanie się kłączy,
  • stosowanie zanieczyszczonego materiału siewnego, obornika lub kompostu,
  • zawleczenie kłączy przez maszyny rolnicze,
  • rozdrobnienie kłączy (np. przez bronę talerzową lub glebogryzarkę),
  • rozsiewanie się nasion (tylko przy zachwaszczeniu pierwotnym).
Części nadziemne perzu obumierają zazwyczaj późną jesienią, natomiast większość kłączy zimuje. Wiosną odrasta dzięki zgromadzonym zapasom składników pokarmowych. W fazie 3.–4. liścia ilość zapasów składników pokarmowych w kłączach osiąga minimalny poziom.

Ciągła konkurencja
Perz bardzo silnie konkuruje z roślinami uprawnymi o składniki pokarmowe, wodę i światło. Jest jednym z najbardziej konkurencyjnych dla roślin uprawnych nie tylko w Polsce, ale i na świecie. W polskim rolnictwie stanowi zagrożenie na 80 proc. gruntów ornych. Jedna roślina w ciągu roku może wykształcić rozłogi o łącznej długości 135 m z kilkuset źdźbłami (nawet 200). Podaje się, że na 1 mkw świeża masa rozłogów może stanowić ok. 3000 g, a ich długość dochodzić nawet do 495 m. 

Stwierdzono, że w jęczmieniu 170 pędów perzu/mkw spowodowało spadek plonu o 30 proc. W innych źródłach podaje się, że każde 10 pędów perzu/mkw powoduje spadek plonu o 6 g/mkw (60 kg/ha). Progi szkodliwości są bardzo zróżnicowane w zależności od uprawianego gatunku i wahają się od 10 do 60 pędów/mkw. Jednak najczęściej podaje się wartość 15 pędów/mkw, a straty w granicach 10–50 proc. (w zależności od rodzaju uprawy).

Perz oddziałuje na rośliny uprawne także poprzez wydzieliny żywych roślin lub substancje powstające w wyniku ich rozkładu zarówno negatywnie, jak i pozytywnie. Stwierdzono, że żywe i martwe kłącza perzu wytwarzają substancje toksyczne dla sąsiadujących gatunków. Działanie ich powoduje zahamowanie wzrostu pszenicy, żyta oraz roślin szklarniowych poprzez hamujący wpływ na wykształcenie się włośników u kiełkujących ziarniaków.

Zapewne mniej pracochłonne jest zastosowanie środków chwastobójczych. Istnieje możliwość zwalczania perzu przy użyciu herbicydów selektywnych, graminicydów (środki zwalczające chwasty z rodziny traw) lub herbicydów opartych na glifosacie (herbicydy totalne). Tak jak herbicydy selektywne stanowią najmniej liczną grupę, to herbicydy oparte na glifosacie są największą grupą środków chemicznych do niszczenia perzu. W sumie wybór środków chemicznych niszczących perz jest dosyć szeroki, ale zastosowanie odpowiedniej metody zależy od wielu czynników.

Jak walczą gospodarstwa ekologiczne?
Walka mechaniczna stanowi szczególnie duży problem w gospodarstwach ekologicznych, gdyż wyklucza się w nich stosowanie herbicydów. Takim gospodarstwom pozostaje więc mechaniczna walka z perzem oraz profilaktyka, głównie w postaci właściwego płodozmianu.

Mechaniczne zwalczanie perzu polega przede wszystkim na bardzo głębokiej orce i duszeniu go bądź na wykonaniu podorywki i wydobyciu rozłogów na powierzchnię w celu ich zasuszenia. Wydobywanie kłączy perzu na powierzchnię gleby najlepiej wykonywać podczas zabiegów uprawowych, przy suchej pogodzie.

Dobrą metodą walki z perzem jest kilkakrotne niszczenie nadziemnych (zielonych) części roślin przed osiągnięciem fazy 4. liścia. Korzystniej jest wcześniej niszczyć rośliny, ponieważ perz od fazy trzeciego liścia odznacza się bardzo dużą zdolnością regeneracji. Po zbiorze zboż przeprowadza się podorywkę i bronowanie. Podorywkę należy wykonać dokładnie, zwłaszcza na glebach ciężkich. Nie można także zostawić niezaoranych kawałków pola. Po zazielenieniu się pędów nadziemnych perzu wykonuje się następną podorywkę, tym razem głębszą. Po tej podorywce również bronuje się pole. Gdy po pewnym czasie pole ponownie się zazieleni, przeprowadza się głęboką orkę przedzimową. W tym celu koniecznie należy stosować przedpłużek i odkładnice dobrze odwracające skibę. Przerwy między orkami muszą być tak dobrane, aby umożliwić odbijanie kłączy perzu. Jest to metoda pracochłonna i wymaga wielu nakładów, więc nie zawsze może być stosowana.

Inną metodą jest bardzo dokładne rozdrobnienie kłączy, tak by zawierały jak najmniejszą ilość składników pokarmowych potrzebnych do wzrostu nowych roślin, a następnie ich głębokie przyoranie. Wówczas wyrastające z odcinków kłączy źdźbła pojawiają się później na powierzchni gleby, a część z nich nawet ginie ze względu na brak powietrza. Przyorywanie kłączy perzu w celu pozbawienia ich dostępu powietrza najlepiej wykonywać jesienią podczas głębokiej orki.W walce z perzem dobry efekt przynosi uprawa pól kilka razy w roku. Jest to oczywiście uzależnione od warunków glebowych i pogodowych oraz długości okresu wegetacyjnego. Stwierdzono na przykład, że uprawa dwóch mieszanek pastewnych po sobie, a następnie zboża ozimego, sprawia, że perz ginie. Mieszanki pastewne poprawiają strukturę gleby dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu, a także hamują wzrost perzu w wyniku zacienienia. Nie tylko uprawa gęstych mieszanek roślin pastewnych, ale także stosowanie wsiewek stanowi jedną z metod walki z perzem. Należy zwrócić uwagę na gęstość uprawy, gdyż perz może się silnie rozprzestrzeniać w przerzedzonych zasiewach.

Powyższe przykłady walki z perzem dowodzą, że jest ona możliwa również w gospodarstwach, w których nie stosuje się środków chemicznych do walki z tym uciążliwym chwastem. Wymaga to oczywiście wielu zabiegów mechanicznych, co niestety zwiększa pracochłonność upraw.

Perz właściwy jest żywicielem wielu szkodników (ploniarka zbożówka, niezmiarka paskowana, rolnica zbożówka) oraz gospodarzem grzybów chorobotwórczych (mączniak właściwy, rdza żółta i rdza źdźbłowa). Występując masowo na plantacji kukurydzy potrafi pobrać  110 kg azotu,  20 kg fosforu i 70 kg potasu, z czego ponad połowę składników pokarmowych wykorzystuje w pierwszej połowie lata.

Źródło "Farmer" 08/2006