PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Uwaga na jesienne mszyce - cały artykuł

Uwaga na jesienne mszyce - cały artykuł W obecnym sezonie obserwowano mniejsze niż w latach poprzednich nasilenie mszyc w okresie wiosny i lata; Fot. P. Strażyński

Autor: Przemysław Strażyński

Dodano: 01-10-2016 07:14

Tagi:

Wśród szkodników zbóż mszyce od zawsze wymieniane były w gronie tych najważniejszych, mogących powodować istotne gospodarczo straty w plonach. Przez okres ostatnich 30 lat ich znaczenie wzrosło jeszcze bardziej z uwagi na możliwość infekowania zbóż ozimych wirusami, przede wszystkim żółtej karłowatości jęczmienia.



W obecnym sezonie obserwowano mniejsze niż w latach poprzednich nasilenie mszyc w okresie wiosny i lata. Nie oznacza to jednak, że zasiewy ozimin są całkowicie bezpieczne. W sprzyjających warunkach pogodowych (umiarkowanie wilgotno i ciepło) mszyce potrafią zwielokrotnić swoją populację w ciągu kilku dni. Jeżeli zdarzy się długa i ciepła jesień, to z dużym prawdopodobieństwem mszyce ekspansywnie zasiedlą wschody ozimin i pozostaną na nich aż do większych przymrozków (-6°C) dokonując infekcji wirusowej - taka sytuacja miała miejsce m.in. 2 lata temu.

Na zbożach w Polsce najliczniej występują trzy gatunki mszyc: oliwkowo-zielona czeremchowo-zbożowa (Rhopalosiphum padi), zielona z ciemnymi syfonami mszyca zbożowa (Sitobion avenae) oraz zielona z jasnymi syfonami mszyca różano-trawowa (Metopolophium dirhodum), chociaż ostatnio w niektórych rejonach obserwuje się także liczne pojawienia się ciemnozielonej mszycy kukurydzianej (Rhopalosipum maidis). Podczas letniej wegetacji zbóż owady rozwijają do kilkunastu pokoleń, żerują na liściach, źdźbłach i kłosach, bezpośrednio szkodzą roślinie, wysysając soki z tkanek W zależności od tego, czy są jedno- czy dwudomne, kończą swój typowy, pełny rozwój, przelatując i składając jaja na tzw. żywicielu zimowym (krzewach czeremchy, róży lub w przypadku mszycy zbożowej i kukurydzianej - roślinach jednoliściennych, głównie trawach). Wszystkie wymienione gatunki mszyc są wektorami wirusów, jednak największe znaczenie ma mszyca czeremchowo-zbożowa z uwagi na coroczne, powszechne i bardzo liczne wystąpienia w okresie jesieni oraz zmiany w jej biologii na skutek działania wyższych temperatur. Coraz liczniejsze występowanie tego gatunku notuje się od końca lat 80. ubiegłego wieku - obecnie pod względem liczebności stanowi on 70-80 proc. populacji wszystkich mszyc na zbożach.

KLIMAT ZMIENIA ZACHOWANIE MSZYC

Zdolność do przenoszenia wirusów to tzw. pośrednia szkodliwość mszyc. Wirusy są przenoszone przez mszyce przez cały okres ich występowania na zbożach, jednak infekcje jesienne są najgroźniejsze. Nabywane są na dziko rosnących trawach, głównie w okresie przejściowym między żniwami a wschodami ozimin. Część populacji przelatuje w tym czasie na kukurydzę, która niejako stanowi barierę pokarmową, redukując ryzyko późniejszego infekowania ozimin (o ile mszyce, które zasiedliły kukurydzę są wolne od wirusów). Mszyca czeremchowo-zbożowa w swoim typowym, niezakłóconym rozwoju w okresie jesieni migruje na krzewy czeremchy, gdzie rodzą się jajorodne samice i samce, a cykl zamyka się złożeniem czarnych, błyszczących jaj w okolicach pąków. Jednak ok. 30 lat temu (w 1989 r. w okolicach Opola) zaobserwowano nietypowe zachowanie tego gatunku. W okresie jesieni nie przelatywały na gospodarza zimowego, tylko zasiedlił wschody ozimin, na których rozwijał się dzieworodnie. Okazało się, że wyższe temperatury zakłóciły odbiór bodźca skracającego się dnia, który stymuluje rozpoczęcie migracji. W dalszych badaniach wykazano, że temperatura 25°C lub wyższa przez minimum 3 doby powoduje zmiany rozwojowe w całej populacji mszyc. Właśnie takie okresy upałów obserwowane są w Polsce corocznie i od dłuższego czasu, co skutkuje masowym pojawieniem się mszyc w jesiennych zasiewach ozimin.

ROZPOZNANIE ODŁOŻONE W CZASIE

Z jesiennych zakażeń ozimin wirusami najgroźniejsze są tzw. pierwotne, pochodzące z pierwszych nalotów mszyc, z uwagi na długi okres koncentracji wirusa w roślinie. Staje się ona wtedy źródłem infekcji wtórnych, a żerujące na niej mszyce mogą dożywotnio infekować pozostałe rośliny (wirusy nie przenoszą się genetycznie "z matki na córkę", ale są pobierane z rośliny wraz z sokiem). Kompleks wirusów żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV) należy do tzw. wirusów trwałych, co oznacza, że jest on nabywany i przekazywany w trakcie dłuższego żerowania w głębszych warstwach tkanek, dlatego od momentu zasiedlenia rośliny przez mszycę do infekcji musi upłynąć kilka godzin..

Objawy infekcji są widoczne dopiero wiosną następnego roku. Przede wszystkim są to przebarwienia liści (pszenicy – czerwone, żyta – rdzawe, pszenżyta i jęczmienia – żółte, a owsa – amarantowe). Niekiedy te przebarwienia przypominają objawy choroby czy złej kondycji fizjologicznej rośliny spowodowanej suszą bądź też niedoborem składników pokarmowych. Dodatkowo dochodzi do zahamowania wzrostu i nadmiernego rozkrzewienia rośliny, która mimo to wytwarza mniej kłosów, a ponadto krótszych. Szkody w wyniku porażenia wirusami żółtej karłowatości jęczmienia mogą sięgać od kilkudziesięciu procent plonu aż do całkowitej straty w skrajnych przypadkach.

MONITORING POPRZEDZA OPRYSK

Integrowana ochrona roślin zakłada ograniczenie do minimum zabiegów chemicznych, a działania ochronne powinny mieć przede wszystkim charakter prewencyjny. Metodami wspomagającymi ochronę zasiewów w okresie jesieni są odpowiednie zabiegi agrotechniczne. Profilaktyka przeciwko infekcjom wirusowym, a więc walka z mszycami-wektorami powinna zakładać:

  • ograniczenie zachwaszczenia, szczególnie roślinami jednoliściennymi na miedzach,
  • uprawę pożniwną, aby nie dopuścić do wschodów samosiewów,
  • możliwie opóźniony siew odmian mrozoodpornych,
  • mniejszą gęstość siewu w celu ograniczenia mobilności mszyc oraz poprawy skuteczności
  • nalistnego zabiegu insektycydowego.

W warunkach polowych diagnostyka opiera się na monitoringu pojawu pierwszych mszyc na uprawach ozimin. W tym celu przeprowadza się bezpośrednią lustracje wzrokową, szczególnie dolnych partii źdźbeł przy powierzchni ziemi. Mszyce bowiem mogą ukrywać się w pochwach liściowych, nawet częściowo pod powierzchnią gleby (w niektórych latach znajdywano żywe mszyce nawet pod warstwą śniegu). W monitoringu pomocne są żółte naczynia, które sygnalizują moment nalotu mszyc na uprawę. Należy je umieścić na każdym z krańców uprawy, kilka metrów od jej brzegów. Zarówno lustrację roślin, jak i kontrolę żółtych naczyń należy przeprowadzać systematycznie i codziennie. Po stwierdzeniu w nich mszyc kolejnym krokiem jest ich identyfikacja (mogły przypadkowo odłowić się inne, nieszkodliwe gatunki, więc ewentualna interwencja mogłaby okazać się pochopna i nieefektywna) – dlatego ważna jest znajomość choćby podstawowych elementów morfologii. W dalszej kolejności, zanim przystąpi się do zabiegu zwalczania, należy poszukać mszyc rozwijających się na roślinach. W celu oceny realnego zagrożenia ze strony mszyc pomocne mogą być komunikaty instytucji doradczych dla danych rejonów czy też internetowy system sygnalizacji agrofagów dostępny na witrynie Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu.

CZYM ZWALCZAĆ?

Aktualnie nalistne insektycydy do jesiennego zwalczania mszyc-wektorów zarejestrowane są jedynie w uprawie pszenicy ozimej. W ubiegłym roku środek Karate Zeon 050 CS miał czasowe pozwolenie na dodatkowe stosowanie w jęczmieniu ozimym, pszenżycie ozimym i życie ozimym. Ta aktualnie niewielka możliwość wyboru środków ochrony stwarza również trudność w zapobieganiu wykształcania odporności u mszyc, ponieważ wszystkie należą do grupy pyretroidów i zawierają tę samą substancję czynną, lambda-cyhalotrynę. Niemniej zaleca się wykonanie zabiegu po pojawieniu się pierwszych osobników mszyc na roślinach. Natomiast w rejonach większego zagrożenia wirusami żółtej karłowatości jęczmienia, w przypadku wczesnych siewów należy przeprowadzić prewencyjne zwalczanie mszyc po upływie 5-6 tygodni od siewu pszenicy ozimej. W niektórych krajach Europy takie działania wykonuje się obligatoryjnie. Skutecznym rozwiązaniem są obecnie zarejestrowane zaprawy nasienne: Nuprid Max 222 FS w pszenicy ozimej oraz Astep 225 FS w pszenicy ozimej i jęczmieniu ozimym.

Artykuł ukazał się we wrześniowym numerze miesięcznika "Farmer" (9/2016) 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.198.173
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!