PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zwalczanie mszyc zbożowych

Autor: Marek Mrówczyński

Dodano: 28-05-2016 08:32

Tagi:

Mszyce zajmują szczególne miejsce wśród szkodników. Są bardzo płodne - w okresie wegetacji może się pojawić nawet 16 pokoleń - i żyją w dużych koloniach. To m.in. te cechy decydują o ich dużej szkodliwości dla upraw.



Wprowadzanie do produkcji nowoczesnych technologii uprawy zbóż, stosowanie krótkich płodozmianów z dużym udziałem roślin kłosowych, wysokie nawożenie mineralne, a także intensywna ochrona przed chwastami i chorobami sprzyjają rozwojowi różnych gatunków szkodników. Skala obniżki plonu ziarna przez nie powodowana zależy głównie od ilości zagrażających gatunków, liczebności ich populacji, stanu i zdrowotności roślin oraz warunków agroklimatycznych. Ich rozwojowi sprzyja przede wszystkim ciepła i sucha pogoda - kilka takich dni wystarczy, aby błyskawicznie pomnożyły swoją populację.

Zwalczać szkodniki występujące na zbożach można, stosując różne metody i sposoby ochrony roślin. Podstawową metodą jest przestrzeganie zaleceń prawidłowej agrotechniki oraz stosowanie izolacji przestrzennej i czasowej dotyczącej lokalizacji plantacji roślin zbożowych. Stosowanie prawidłowej agrotechniki pozwala zmniejszyć liczbę zabiegów chemicznego zwalczania szkodników nawet o połowę.

ZMIANA KLIMATU SPRZYJA MSZYCOM

Mszyce należą do pluskwiaków równoskrzydłych. Są to niewielkie owady o delikatnej budowie, długości od 0,3 do 5 mm. Ciało mają zwykle grzbietowo-brzusznie spłaszczone, z lekko wypukłym grzbietem. Barwa jest różnorodna, od białej poprzez żółtą, zieloną, bordową, czerwonobrunatną, brunatną do czarnej. U niektórych gatunków występują komórki woskowe, których wydzielina pokrywa ciało matowym nalotem. Na końcu odwłoka występuje charakterystyczny ogonek, zwany wyrostkiem kaudalnym, oraz u form żyworodnych - dwie rurki, tzw. syfony. U mszyc występują osobniki bezskrzydłe, jak również uskrzydlone. Te drugie mają dwie pary błoniastych, słabo użyłkowanych skrzydeł. Pierwsza para skrzydeł jest przeważnie większa od drugiej.

W Polsce występuje ponad 700 gatunków mszyc, wśród których jedynie kilka stanowi zagrożenie dla upraw zbóż. Należą do najbardziej znanych szkodników, ponieważ występują nie tylko na polach uprawnych czy w sadach, lecz także w ogródkach przydomowych i działkowych, a nawet na roślinach hodowanych w domu. Owady żerują przeważnie na młodszych częściach roślin, o dużym turgorze i intensywnym wzroście, wysysając soki z komórek sitowych lub miękiszowych. Szkodliwość mszyc dla roślin jest zróżnicowana — bezpośrednia polega na wysysaniu (za pomocą kłujki) soku i wprowadzaniu do tkanek śliny rozkładającej białka. Wskutek intensywnego i gromadnego żerowania mszyc w koloniach następuje utrata turgoru tkanek i ogładzanie roślin. Duże szkody mogą powstać w efekcie żerowania tych owadów na kłosach w fazie wypełniania ziarna - teoretycznie jedna mszyca może spowodować straty plonu w wysokości nawet 20 kg/ha. Szkodliwość pośrednia związana jest m.in. z faktem, iż większość gatunków mszyc rozprzestrzenia wirusy, przenosząc je na kłujce z roślin chorych na zdrowe. Ponadto mszyce odfiltrowują z pobranego soku roślinnego białko, a zbędne węglowodany wydalają w postaci rosy miodowej (spadzi) osadzającej się na organach roślin. Stanowi ona pożywkę dla grzybów sadzakowych, które rozwijając się na liściach, ograniczają powierzchnię asymilacyjną roślin. Dodatkowo miejsca uszkodzeń oraz wydzieliny mszyc mogą być źródłem wtórnych porażeń grzybowych i bakteryjnych.

W uprawach zbóż najczęściej występują trzy gatunki mszyc:

  • czeremchowo-zbożowa o oliwkowobrunatnym zabarwieniu,
  • zbożowa - żółtozielona z ciemnymi syfonami,
  • różano-trawowa podobna do poprzedniej, ale z jasnymi syfonami.

Podwójna nazwa gatunkowa mszycy świadczy o tym, że owad do pełnego rozwoju wymaga dwóch żywicieli, dlatego nazywany jest dwudomnym. Zimują jaja na żywicielu pierwotnym. Wiosną wylęgają się z nich larwy, które żerują na nim i dają początek kilku pokoleniom żyjącym jego kosztem. Z czasem w koloniach pojawiają się uskrzydlone osobniki, które przelatują na żywiciela wtórnego (letniego). Na nim kontynuowany jest cykl rozwojowy polegający na pojawieniu się kilku kolejnych pokoleń w efekcie partenokarpii (dzieworództwa) samic. Jesienią uskrzydlone osobniki powracają na żywiciela pierwotnego. Samice po zapłodnieniu składają jaja na korze pędów, najczęściej w okolicach pąków. Wiosną wylęgają się z nich larwy i cykl się powtarza.

Przez ostatnich kilkadziesiąt lat obserwuje się zmiany w biologii mszyc (zwłaszcza czeremchowo-zbożowej) na skutek występowania latem wyższych temperatur. Hamują one powstawanie form płciowych i przelot na gospodarza zimowego. Dlatego aktualnie już w całym kraju obserwuje się jesienią żerujące osobniki mszyc na oziminach, które mogą przetrwać p rzymrozki do -6oC.

ZWALCZANIE W RAMACH INTEGROWANEJ OCHRONY

W Polsce i w pozostałych krajach Unii Europejskiej od ponad 2 lat obowiązuje integrowana ochrona roślin. Integrowana ochrona zapobiega porażaniu i uszkadzaniu roślin przez organizmy szkodliwe poprzez wykorzystanie wszystkich dostępnych metod zwłaszcza niechemicznych (płodozmian, agrotechnika, nawożenie, hodowla itp.). Pozwala to na ograniczenie stosowania do minimum chemicznych środków ochrony roślin, co zmniejsza ich presję na środowisko naturalne i chroni bioróżnorodność środowiska rolniczego.

W integrowanej ochronie roślin szczególny nacisk kładzie się na działania profilaktyczne, które w przypadku mszyc zbożowych powinny zakładać: prawidłowy płodozmian, zrównoważone nawożenie, możliwie wczesny siew oraz izolację przestrzenną od innych roślin zbożowych, krzewów i łąk. Metody agrotechniczne często okazują się niewystarczające. Są jednak na tyle skuteczne, że pozwalają ograniczyć zagrożenie ze strony szkodników w znacznym stopniu. Zasadą integrowanej ochrony nie jest całkowita likwidacja szkodnika, lecz zminimalizowanie jego liczebności do poziomu niezagrażającego uprawie. Chemiczne zwalczanie szkodników powinno być zastosowane w momencie, gdy zawiodły pozostałe metody, a liczebność szkodnika przekracza próg ekonomicznej szkodliwości. Próg ekonomicznej szkodliwości określa takie nasilenie szkodnika, przy którym wartość spodziewanej straty w plonie przewyższa łączny koszt zabiegów. Wartość progu jest ustalana indywidualnie do danego gatunku szkodnika na danej uprawie. Dla mszyc zbożowych wynosi 5 mszyc na 1 kłosie w okresie kłoszenia lub zaraz po wykłoszeniu. Z kolei mszyce - wektory wirusów należy zwalczać jesienią, po stwierdzeniu pierwszych osobników na oziminach. Pamiętać jednak należy, że progi są wartościami orientacyjnymi, które służą podejmowaniu decyzji. Zawsze należy je weryfikować indywidualnie na własnej plantacji pod kątem wpływu dodatkowych czynników, jak warunki klimatyczne w danym rejonie, zagrożenie w poprzednich latach i ochrona, poziom agrotechniki, nawożenia, zastosowana odmiana, sąsiedztwo innych upraw czy faza wegetacji. Bardzo istotna jest także obecność wrogów mszyc (drapieżców, parazytoidów), stanowiących tzw. naturalny opór środowiska, oraz innych owadów pożytecznych.

Podstawą ustalenia właściwego momentu do przeprowadzenia chemicznego zabiegu ochrony jest systematyczny monitoring uprawy. W przypadku mszyc monitorowanie opiera się na bezpośredniej lustracji roślin pod kątem obecności mszyc. Natomiast w celu kontroli momentu nalotu mszyc na plantację pomocne są żółte miski, ewentualnie tablice lepowe. Przydatne mogą być również komunikaty sygnalizacyjne o pojawieniu się mszyc w danym rejonie, zamieszczane m.in. na stronie Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu. Bezpośrednią lustrację należy przeprowadzać na 100 losowo wybranych roślinach, najlepiej po przekątnej plantacji. Może się okazać, że wystarczy zastosować zabieg jedynie w pasie brzeżnym. W przypadku decyzji o zastosowaniu zabiegu środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z etykietą, w odpowiednich dawkach i optymalnych temperaturach i z zachowaniem wszelkich środków bezpieczeństwa (tab.). Wybór środka ochrony powinien uwzględniać jego selektywność. Dużą skutecznością cechują się aktualnie zarejestrowane zaprawy nasienne. Ważne jest również w miarę możliwości przemienne stosowanie środków z innych grup chemicznych w celu zapobiegania wykształceniu odporności mszyc.

Aktualnie do zwalczania mszyc zbożowych zarejestrowane są insektycydy należące do 3 grup chemicznych: związki fosforoorganiczne, karboksamidy i pyretroidy. Również w celu przeciwdziałania powstawaniu odporności mszyc zbożowych na stosowane insektycydy obowiązuje ograniczenie maksymalnej liczby opryskiwań daną substancją czynną do 1 lub 2 zabiegów opryskiwania roślin.

Najwyższą skuteczność osiągają pyretroidy w temperaturze powietrza do 20oC, którą należy mierzyć na plantacji zbóż, natomiast insektycydy fosforoorganiczne działają najskuteczniej w temperaturze powyżej 15oC. Karboksamidy skutecznie działają na mszyce w każdej temperaturze powietrza.

Mszyce zasiedlają rośliny głównie w pasie brzeżnym plantacji. W ramach integrowanej ochrony roślin zwalczanie mszyc (szczególnie na dużych plantacjach) powinno dotyczyć nie całych plantacji zbóż, tylko części brzeżnych od strony upraw ubiegłorocznych.

Podczas zwalczania mszyc zbożowych należy zwrócić uwagę na pszczoły i inne zapylacze. Korzystają one ze spadzi wytworzonej przez mszyce i dlatego zabieg opryskiwania należy przeprowadzić wcześnie, czyli po nalocie mszyc. Gdy na roślinach zbóż występuje spadź, wówczas należy stosować tylko insektycydy bezpieczne dla pszczół z zachowaniem okresu prewencji.

 

Artykuł ukazał się w majowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.60.122
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!