Podczas wybierania lub sortowania sadzeniaków wskazane jest ich rozdzielanie na dwie lub trzy grupy w zależności od wielkości. Odrzucić należy bulwy małe o masie poniżej 40 g i duże powyżej 100 g, jako nie nadające się do sadzenia. Pozwoli to na racjonalne dobranie gęstości sadzenia do wielkości sadzeniaków i umożliwi bardzo dokładne sadzenie nowoczesnymi sadzarkami na równą głębokość pod warunkiem, że sadzenia dokona się jednolitą frakcją sadzeniaków.

Jakie bulwy odrzucić?
Podczas wiosennego sortowania sadzeniaków należy odrzucić bulwy uszkodzone, silnie porażone parchem, ospowatością oraz z objawami mokrej, suchej i mieszanej zgnilizny. W miarę możliwości nie należy podawać na sortownik bulw zgniłych, ale usunąć je ręcznie z kopca lub przechowalni. W przeciwnym wypadku rozpadające się na sitach lub stole selekcyjnym sortownika bulwy zgniłe zainfekują lekko zranione sadzeniaki zdrowe i spowodują pogorszenie zdrowotności całej plantacji.
Do sadzenia nie należy używać sadzeniaków porośniętych, ze zbyt długimi kiełkami, gdyż utrudnia to mechaniczne sadzenie. Ponadto może spowodować gnicie ziemniaków w glebie, większe porażenie kiełków rizoktoniozą, czego efektem będzie duża ilość roślin słabych jedno- lub dwupędowych i znaczna obniżka plonów.

Do odmian o krótkim okresie spoczynku, szybko reagujących na wyższą temperaturę przechowywania intensywnym kiełkowaniem, należą: Aster, Andromeda, Arkadia, Czapla, Drop, Denar, Korona, Irga, Irys, Perkoz. Odmiany o dłuższym okresie spoczynku o średnio intensywnym wzroście kiełków w temperaturze 8–10 st. C to: Orlik, Kolia, Grot, Ibis i Bzura.

Ręczne lub mechaniczne, z pomocą sortownika, obrywanie zbyt długich kiełków osłabia tempo początkowego wzrostu roślin i jest zabiegiem zdecydowanie lepszym niż sadzenie bulw porośniętych. Bezpośrednio po oberwaniu kiełków nie należy ich wysadzać, lecz przeznaczyć do ponownego pobudzenia przez okres 10-15 dni. Jeśli tego nie zrobimy, znacznie wydłuży się okres wschodów, co też naraża na porażenie rizoktoniozą, która atakuje pierwsze kiełki pragnące wydostać się na powierzchnię gleby. Opóźnienie wschodów i ich duża nierównomierność wpływają na obniżenie plonu i zawartości skrobi.

Konieczne zaprawianie
Sadzeniaki odmian wrażliwych na zgnilizny lub rizoktoniozę należy zaprawić przed pobudzeniem lub podczas sadzenia sadzarką. Do zaprawiania można użyć takich preparatów, jak: Dithane M-45, Penncozeb 80 WP, Tecto 450 FW i Monceren 12,5 DC. Bardzo korzystne i efektywne jest zaprawianie zaprawiarką pianową lub płynną, zamontowaną na sadzarce.

W gospodarstwach specjalizujących się w produkcji kwalifikowanych sadzeniaków korzystniejsze jest jesienne sortowanie ziemniaków. Przeprowadza się je przy dobrej pogodzie i temperaturze powyżej 10 st.C, aby zmniejszyć do minimum uszkodzenia bulw. Nie należy przystępować do sortowania bezpośrednio po wykopkach, lecz po 4–6 tygodniach później, gdy zabliźnią się rany od uszkodzeń powstałych wskutek mechanicznego zbioru i transportu.

Kiedy sadzić?
Wczesny termin sadzenia pozwala na głębsze ukorzenienie się roślin, umożliwia lepsze wykorzystanie zimowych zapasów wody oraz składników mineralnych i zmniejsza szkody spowodowane przez zarazę ziemniaka. Optymalnym terminem sadzenia dla południowych i południowo-zachodnich rejonów kraju jest II i III dekada kwietnia, dla rejonów centralnych i północno-zachodnich III dekada kwietnia, a dla rejonów północno-wschodnich i podgórskich III dekada kwietnia i I dekada maja. Opóźnienie sadzenia wyraźnie obniża plon i zawartość skrobi, powoduje zdrobnienie bulw, zwiększa ilość uszkodzeń mechanicznych bulw podczas zbioru, transportu i sortowania.

Do odmian reagujących dużym spadkiem plonów na opóźnienie terminu sadzenia należą: odmiany bardzo wczesne i wczesne oraz Arkadia, Bryza, Bzura, Ibis, Lawina, Maryna, Meduza, Oda, Salto, Ślęza i Umiak. Do odmian bardziej tolerancyjnych na opóźnienie terminu sadzenia należą: Gabi, Danusia, Irga, Neptun, Tajfun i Wiking. Zwiększonym nawożeniem azotowym nawet przy dokarmianiu dolistnym nie można nadrobić strat spowodowanych opóźnionym sadzeniem. Przy wielokierunkowej produkcji ziemniaków należy w pierwszej kolejności sadzić odmiany wczesne na wczesny zbiór (wskazane jest ich podkiełkowanie), następnie ziemniaki kwalifikowane na cele nasienne, ziemniaki jadalne, a najpóźniej ziemniaki paszowe i przemysłowe. Najlepsze efekty uzyska się wówczas, jeśli ziemniaki będą posadzone w okresie 10–15 dni optymalnego terminu sadzenia dla danego rejonu.Łany gęste i rzadsze
Podstawowym warunkiem uzyskania wysokich plonów ziemniaka o pożądanym kierunku użytkowania jest właściwa obsada roślin na jednostce powierzchni. Obsada roślin może być wyrażona liczbą wysadzanych bulw lub liczbą łodyg z nich wyrastających. Liczba łodyg zależy nie tylko od ilości wysadzanych bulw (gęstości sadzenia), lecz także od ich wielkości. Współdziałanie tych dwóch czynników decyduje o stopniu zagęszczenia łanu oraz wielkości i strukturze plonu. W miarę zagęszczenia plantacji zwiększa się ogólny plon ziemniaka, ale maleje plon pojedynczych roślin.
Na glebach lekkich o niewielkiej zasobności w przyswajalne składniki mineralne w rejonach o małej ilości opadów zaleca się rzadsze sadzenie, gdyż mniejsza konkurencja o wodę i składniki mineralne korzystnie wpływa na wysokość plonu. Na glebach zasobnych, średnio zwięzłych i zwięzłych w rejonach o optymalnej ilości opadów wskazana jest większa obsada roślin. Aby uzyskać plon na podobnym poziomie, należy sadzić gęściej sadzeniaki małe, a rzadziej duże.

W produkcji nasiennej, aby uzyskać wysoki plon sadzeniaków, zalecane jest duże zagęszczenie roślin i bardzo dokładne sadzenie. Ubytek roślin wskutek niewschodów lub przepustów może spowodować znaczną obniżkę plonu sadzeniaków.

W miarę zagęszczania sadzenia wzrasta plon ogólny oraz plon sadzeniaków w przypadku produkcji nasiennej. Jednocześnie zwiększa się masa wysadzanych sadzeniaków na hektar. Przy dużym zagęszczeniu plantacji, o obsadzie roślin 75 tys. na hektar, zużycie średniej wielkości sadzeniaków przekracza 5 t na hektar. Jednak zwyżka plonu ogólnego rekompensuje 2–3-krotnie tę wielkość. Aby uzyskać w plonie dużą ilość bulw dużych, przydatnych do przetwórstwa na frytki lub chipsy, należy dużymi sadzeniakami sadzić co 40 lub 50 cm, a małymi co 22–30 cm.

Na glebach lekkich, kwaśnych, mało zasobnych oraz na gorszych stanowiskach należy stosować dolne granice, a na glebach zasobnych i dobrych stanowiskach – górne.

Jak głęboko?
Od głębokości sadzenia zależy w dużym stopniu tempo wzrostu i dojrzewania oraz wysokość i jakość plonu. Przy głębszym sadzeniu, szczególnie na glebach średnio zwięzłych i zwięzłych, powstaje więcej przepustów wskutek braku wschodów spowodowanych zwiększonym porażeniem rizoktoniozą i czarną nóżką. Obniżenie plonu wynikające ze zbyt głębokiego sadzenia może być bardzo duże i jest ono wynikiem opóźnienia wschodów o 6–8 dni oraz wegetacji i utrudnienia w powstawaniu i rozwoju stolonów w głębszej, bardziej zbitej warstwie gleby. Ponadto głębokie sadzenie wpływa na głębsze rozmieszczenie bulw w redlinie, co powoduje utrudnienie zbioru kombajnem i zwiększa straty w wyniku uszkodzeń mechanicznych bulw. Maszyny zbierające muszą przerobić większą masę gleby; wpływa to na zmniejszenie wydajności oraz zwiększenie awaryjności maszyn i zużycia paliwa. Każdy 1 cm głębszego kopania zwiększa odsiewanie ponad 150 t gleby z hektara przez odsiewacze kombajnu lub kopaczki.

Głębokość sadzenia określa się od podstawy sadzeniaka do wyrównanej powierzchni roli przed sadzeniem. Najbardziej optymalna głębokość wynosi 2 cm więcej od poprzecznej średnicy sadzeniaka. Dla sadzeniaków małych o wielkości 3,0–4,0 cm powinna wynosić 5–6 cm, średnich o wielkości 4,0–5,0 cm – 6–7 cm, a dużych o wielkości 5,0–6,0 cm – odpowiednio 7–8 cm. Wysokość obsypywania powinna wynosić 6–8 cm gleby nad sadzeniakiem; pozwala to ochronić sadzeniak przed nocnymi przymrozkami, a ponadto będzie sprzyjać lepszemu nagrzewaniu się gleby i szybkim wschodom roślin.

Jak szeroko?
W większości krajów o wysokim poziomie rolnictwa ziemniaki uprawia się w rozstawie międzyrzędzi 75,0 cm. Przejście na większe szerokości międzyrzędzi podyktowane było głównie względami ekonomicznymi i organizacyjno-technicznymi, a przede wszystkim wprowadzeniem do prac w rolnictwie wieloczynnościowych maszyn oraz dużych ciągników o większych mocach nominalnych i szerszym ogumieniu. Doświadczenia krajowe wykazały, że przy zwiększeniu szerokości międzyrzędzi z 62,5 do 75 cm nie występuje zniżka plonu, jeśli zachowa się taką samą obsadę roślin, a więc zastosuje się gęstsze sadzenie w rozstawie 75 cm. Przy większych szerokościach międzyrzędzi uzyskuje się wyraźne oszczędności w nakładach robotniko- i ciągnikogodzin, co umożliwia zmniejszenie pracochłonności, a nawet przyśpieszenie terminowości zabiegów. Przy większych szerokościach międzyrzędzi stwierdzono lepszą jakość bulw, a szczególnie ograniczenie porażenia bulw zarazą ziemniaka, zazielenieniem i zmniejszenie ilości bulw uszkodzonych podczas zbioru.Ważne
W przeciętnych warunkach glebowych jako optymalne uważa się następujące obsady roślin w zależności od kierunku użytkowania:

  • 50–80 tys. roślin na hektar przy produkcji nasiennej,
  • 45–50 tys. roślin na hektar dla odmian wczesnych zbieranych na wczesny zbiór,
  • 40–45 tys. roślin na hektar dla ziemniaków jadalnych i przemysłowych,
  • 30–40 tys. roślin na hektar dla ziemniaków na frytki i chipsy.


Opóźnienie sadzenia o 2 tygodnie w stosunku do terminu optymalnego obniżało plon o 5–7 proc., opóźnienie o 4 tygodnie – o 15–20  proc., a o 6 tygodni – o 40–55 proc. Opóźnienie sadzenia odmian skrobiowych powodowało obniżenie procentowej zawartości skrobi o 0,5–1,6 proc, a w latach korzystnych do gromadzenia skrobi nawet o 3 proc.

Autor jest pracownikiem Zakładu Nasiennictwa i Ochrony Ziemniaka IHAR w Boninie

Źródło "Farmer" 06/2006