PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Grzyby na łuszczynach i nasionach

Grzyby na łuszczynach i nasionach

Autor: Ewa Jajor

Dodano: 24-05-2014 08:11

Skutkiem opanowania łuszczyn przez grzyby chorobotwórcze jest zahamowanie ich wzrostu, następnie pękanie, co prowadzi do osypywania nasion.



Do ważnych chorób występujących na rzepaku w okresie wegetacji zalicza się suchą zgniliznę kapustnych, zgniliznę twardzikową, czerń krzyżowych i szarą pleśń. Ich sprawcy powodują niejednokrotnie znaczne straty w ilości i jakości plonu nasion. Zależy to od tego, która część rośliny zostanie porażona, od podatności odmiany oraz warunków i nasilenia infekcji. Szkodliwość wymienionych chorób jest potęgowana przez to, że mogą one wystąpić na łuszczynach w końcowej fazie rozwoju rzepaku. Zdecydowanie najpoważniejsze konsekwencje wynikają z tego, że wtedy najczęściej następuje porażenie łuszczyn przez grzyby rodzaju Alternaria (A. brassicae, A. brassicicola, A. alternata), czyli sprawców czerni krzyżowych. W tym przypadku na łuszczynach, podobnie jak na liściach, obserwujemy charakterystyczne liczne, drobne, brunatne plamy, nieco wgłębione, które stopniowo łączą się ze sobą, niszcząc coraz większą powierzchnię łuszczyn. Plamy te najczęściej występują przy szwie, przez co dochodzi do kurczenia się, zasychania i pękania w tym miejscu. Na plamach, szczególnie przy wysokiej wilgotności względnej powietrza, tworzą się liczne zarodniki konidialne, które w specyficznym mikroklimacie gęstych roślin rzepaku, szybko się rozprzestrzeniają z kroplami deszczu lub przez wiatr, infekując kolejne liście i łuszczyny. Szczególnie duże straty występują u odmian o mniejszej odporności na porażenie przez sprawców czerni krzyżowych. W warunkach wysokiej wilgotności można się liczyć wówczas z ubytkiem potencjalnego plonu, wynoszącym nawet 30-35 proc. Silne porażenie łuszczyn prowadzi niekiedy do ich zamierania jeszcze przed zawiązaniem nasion. Najczęściej jednak porażenie skutkuje przedwczesnym pękaniem łuszczyn i osypywaniem się nasion. Obecność grzybów chorobotwórczych na łuszczynach początkowo ogranicza ich powierzchnię asymilacyjną, potem powoduje też zahamowanie wzrostu i dojrzewania nasion.

Nasiona z zainfekowanych łuszczyn są zdrobniałe i pomarszczone. Charakteryzują się też często niższą niż oczekiwana zawartością białek i tłuszczu. Nasiona te mogą być też zasiedlone przez różne gatunki grzybów, co pogarsza ich zdolność kiełkowania i jest przyczyną zgorzeli siewek, jeśli zostaną przeznaczone do siewu. Grzyby występujące na nasionach mają zdolność do wytwarzania toksycznych metabolitów (mikotoksyn). Bardzo powszechnie występujący na nasionach gatunek A. alternata może produkować ponad 30 szkodliwych produktów, a największe znaczenie ze względu na swoją toksyczność mają np.: alternariol, eter monometylowy alternariolu, kwas tenuazonowy, tentoksyna, altenuen, brefeldyna A, alteroksyna I, II, III, radicinin oraz radicinol. Poza grzybami z rodzaju Alternaria z nasion rzepaku izoluje się grzyby rodzaju Cladosporium, Fusarium, Stemphylium, Penicillium, Aspergillus, Mucor oraz gatunki Botrytis cinerea, Phoma lingam i inne. Są to grzyby, które zasiedlają nasiona zarówno podczas wegetacji, jak i w okresie przechowywania, gdzie namnażają się, jeżeli panuje zbyt duża wilgotność. Niebezpieczne mikotoksyny związane z niektórymi wymienianymi gatunkami to np. deoksyniwalenol, niwalenol, zearalenon, aflatoksyna i ochratoksyna. Mikotoksyny są bardzo niepożądane, istotnie pogarszają bowiem jakość surowca przeznaczonego dla celów żywieniowych.

Zdrowotność roślin rzepaku zależy od wielu czynników, zarówno agrotechnicznych, jak i pogodowych, a także od zastosowanej w odpowiednim terminie ochrony przy użyciu fungicydów. Wymiernym rezultatem współdziałania tych czynników staje się wysoki, dobrej jakości plon nasion.

Autorzy niniejszej publikacji podjęli badania, które miały wykazać, jaka jest zasadność ochrony łuszczyn przed sprawcami chorób. Z tego powodu starano się odpowiedzieć na dwa pytania. Jaki jest wpływ dwóch różnych terminów ochrony fungicydowej na występowanie grzybów na łuszczynach oraz nasionach rzepaku ozimego i jarego? Czy działania te przekładają się na uzyskanie wyższego plonu i zawartość mikotoksyn w nasionach obu form rzepaku?

Doświadczenia ścisłe prowadzono na terenie Polowej Stacji Doświadczalnej IOR-PIB w Winnej Górze przez okres trzech lat na odmianach rzepaku ozimego i jarego. Zabiegi przy użyciu fungicydów z grupy chemicznej triazole i strobiluryny wykonywano niezależnie w dwóch terminach: wczesnym - w fazie żółtego pąka (BBCH 58-59), i późnym - pod koniec kwitnienia roślin (BBCH 68-69). W okresie dojrzewania określano procent porażenia powierzchni łuszczyn przez grzyby. Po zbiorze oceniano ilość plonu oraz w warunkach laboratoryjnych zasiedlenie nasion przez grzyby i zawartość mikotoksyn. Określenie zawartości alternariolu (AOH) i eteru monometylowego alternariolu (AME) w nasionach rzepaku z poszczególnych obiektów wykonano według metody opracowanej przez G. Wickiela i współautorów z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej.

Na łuszczynach w ocenianych doświadczeniach obserwowano głównie objawy czerni krzyżowych oraz w dużo mniejszym nasileniu symptomy porażenia przez sprawcę szarej pleśni. Występowanie czerni krzyżowych na badanych odmianach oraz zasiedlenie nasion przez grzyby rodzaju Alternaria było w poszczególnych latach zróżnicowane. W warunkach, gdy panowały dogodne warunki do infekcji, czyli podwyższonej wilgotności w okresie dojrzewania łuszczyn, notowano znacznie wyższe wartości niż w latach suchych.

Porażenie łuszczyn (szczególnie formy jarej) przez czerń krzyżowych było z reguły mniejsze po zabiegu przy użyciu fungicydów wykonanym pod koniec kwitnienia (BBCH 68-69), w porównaniu z obiektami, gdzie zabieg wykonano w fazie żółtego pąka (BBCH 58-59) (rysunek 1.). Zaznaczyło się to zwłaszcza w sezonie, kiedy wystąpiła wyjątkowo wysoka presja infekcyjna, ponieważ w okresie dojrzewania wystąpiły silne opady deszczu. W innych badaniach autorów termin przeprowadzenia zabiegu nie wpływał istotnie na analizowane w doświadczeniu parametry. Wynikać to mogło z niewielkiego poziomu porażenia roślin przez czerń krzyżowych, niskiej wilgotności lub z faktu, że wykonanie wcześniejszego zbiegu zahamowało rozwój choroby na liściach i zredukowało źródło infekcji dla łuszczyn. Jednakże średnia z 4 lat wspomnianych badań wykazuje tendencję niższego porażenia łuszczyn w przypadku opóźnienia terminu zabiegu, co pozwala sugerować, że zbyt wczesne wykonywanie zabiegów nie daje gwarancji skutecznej ochrony łuszczyn. Na poletkach, na których nie stosowano fungicydów, łuszczyny obu odmian rzepaku były istotnie silniej porażone przez czerń krzyżowych, w porównaniu do obiektów chronionych (rysunek 1.).

Na nasionach wystąpił głównie gatunek A. alternata, w mniejszym stopniu A. brassicae oraz A. brassicicola. Termin zabiegu miał wpływ na zasiedlenie nasion rzepaku (głównie formy jarej) przez grzyby rodzaju Alternaria (rysunek 2.). W sezonie o wyjątkowo wysokiej wilgotności podczas dojrzewania po zabiegu w drugim terminie zanotowano istotnie mniej zasiedlonych nasion rzepaku jarego, w porównaniu do obiektów, gdzie fungicydy zastosowano w pierwszym terminie. Zaobserwowano, że zasiedlenie nasion przez ww. gatunki było wyższe w obiektach kontrolnych, a zaznaczyło się to szczególnie na odmianie rzepaku jarego. Niższą liczbę izolatów Alternaria spp. na nasionach stwierdzili w kombinacjach chronionych przy użyciu fungicydów również inni badacze w swoich pracach.

Analizując średnią wartość z lat, stwierdzono, że na wielkość plonu nasion istotny wpływ miała ochrona przy użyciu fungicydów (rysunek 3.). Wyniki analizy statystycznej dodatkowo potwierdzają, że plon nasion rzepaku obu odmian był istotnie ujemnie skorelowany z poziomem porażenia łuszczyn. Oznacza to, że im większe porażenie łuszczyn rzepaku przez czerń krzyżowych, tym mniejszą ilość plonu uzyskuje się z tych roślin.

Na nasionach rzepaku zdecydowanie najczęściej występuje A. alternata. Gatunek ten ma zdolność produkowania wielu mikotoksyn, co może wpływać negatywnie na jakość produktów pozyskiwanych z nasion rzepaku. Analiza zawartości mikotoksyn przy pomocy chromatografii cieczowej potwierdziła obecność w nasionach rzepaku, pochodzących z omawianych doświadczeń, nieznacznej ilości eteru monometylowego alternariolu i alernariolu. Niski poziom tych związków nie pozwolił na wyróżnienie czynnika, który byłby w tym przypadku decydujący. W badaniach innych autorów zawartość mikotoksyn w nasionach jarych odmian rzepaku była wyższa niż w ozimych, co było związane z większym zasiedleniem tych nasion przez grzyby rodzaju Alternaria.

W podsumowaniu należy podkreślić, że skuteczność ograniczania występowania grzybów rodzaju Alternaria przez fungicydy zależy od warunków pogodowych, odmiany i terminu użycia środków. Zastosowanie fungicydów w późniejszym terminie w większym stopniu ogranicza występowanie czerni krzyżowych na łuszczynach i zasiedlenie nasion przez grzyby. W praktyce stosuje się z reguły zabieg w okresie opadania pierwszych płatków kwiatowych (pełni kwitnienia), ponieważ jest to dobry termin zwalczania ważnej gospodarczo choroby, jaką jest zgnilizna twardzikowa. Jednocześnie jest to zabieg, który może ograniczyć porażenie łuszczyn przez sprawców czerni krzyżowych i szarej pleśni. Z naszych obserwacji wynika jednak, że w warunkach wysokiej wilgotności, dużo lepszy efekt ochrony łuszczyn przed sprawcami tych chorób daje zabieg pod koniec kwitnienia - zawiązywania pierwszych łuszczyn. Przy zabiegach wykonywanych na początku dojrzewania łuszczyn należy zwrócić uwagę na karencję wybranego fungicydu. W tabeli 1. podano przykłady środków aktualnie zalecanych do zwalczania czerni krzyżowych w okresie kwitnienia rzepaku ozimego i jarego, z zaznaczeniem tych, których etykieta zezwala na późniejsze zastosowanie, czyli do momentu zawiązywania pierwszych łuszczyn. Większy poziom porażenia łuszczyn i zasiedlenia nasion przez grzyby rodzaju Alternaria w badaniach notowano na formie jarej rzepaku, co wskazuje na to, że w przypadku tej formy rzepaku należy zwrócić szczególną uwagę na skuteczną ochronę łuszczyn. Zabieg przy użyciu fungicydu, odpowiednio technicznie przeprowadzony, powoduje małe straty i pożądany efekt w postaci wysokiego plonu nasion, o oczekiwanej jakości.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.111.185
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!