PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zapomniany krokosz

O wielu roślinach, których uprawa była rozpowszechniona jeszcze kilkadziesiąt lat temu, mało kto obecnie pamięta. A szkoda. Taką rośliną jest krokosz balwierski.



Krokosz barwierski to stara roślina uprawna, która upowszechniła się w naszym kraju w latach 50. ubiegłego stulecia. Znana zwłaszcza ze względu na pozyskiwanie z niej barwników używanych do barwienia środków spożywczych, kosmetycznych i tkanin. Z owoców tłoczy się olej, a makuchy można wykorzystać jako paszę.

Charakterystyka

Krokosz ma korzeń wrzecionowaty, średnio rozgałęziony, cieńszy od łodygi. Boczne korzenie rozmieszczone są płytko pod powierzchnią gleby, tak że łatwo je uszkodzić przy pracach pielęgnacyjnych. Łodyga jest prosta, sztywna, gruba, nieowłosiona, z białym odcieniem, wysokości 40–120 cm. Przy rzadkim siewie silnie się rozgałęzia, a w zwartym łanie – w górnej części, co jest korzystne ze względu na równomierność kwitnienia i dojrzewania. Krokosz ma liście podłużnie owalne lub lancetowate, siedzące. U jednej z form są miękkie, o gładkich brzegach, a u drugiej – skórzaste, owłosione, o brzegach ząbkowanych i zaopatrzonych w kolce. Populacje bez kolców okazują się mniej wytrzymałe na suszę. Kwiatostanem jest koszyczek otoczony kółkiem kolczastych lub pozbawionych kolców listków okrywy. Na roślinie znajduje się 5–50 ko-szyczków, a w każdym z nich 20–70 niełupek. Koszyczki podczas długotrwałych opadów łatwo gniją. Kwiaty w koszyczku są początkowo barwy żółtej lub czerwonej, później pomarańczowej, a po przekwitnięciu ponownie czerwone.

Najpierw kwitną koszyczki na pędzie głównym, potem na pędach bocznych, od brzegów do środkowi. Całe rośliny kwitną w zależności od pogody i liczby rozgałęzień do 30 dni. Kwiaty są obcopylne.

Krokosz jest rośliną dnia krótkiego. Okres od siewów do wschodów trwa średnio 13 dni, od wschodów do kwitnienia 70 dni, a okres wegetacji wynosi 120–140 dni.

Owocem są niełupki (w praktyce nazywane nasionami), barwy kości słoniowej. Masa 1000 niełupek wynosi 30–45 g, przy czym udział okrywy stanowi około połowy masy niełupki. Nasiona łatwo wyłuskuje się z niełupek.

Wymagania

Przymrozki do -4 st.C nie szkodzą roślinom po wschodach. Cenną zaletą krokosza jest jego wybitna odporność na suszę. To typowa roślina oleista dla stanowisk suchych i rejonów o małych opadach, gdzie plonuje wyżej od słonecznika. Podczas kwitnienia i dojrzewania wymaga ciepłej, słonecznej pogody, która sprzyja dobremu zapyleniu i zawiązywaniu nasion. Podczas nadmiernych opadów koszyczki mogą być porażone zgnilizną.

Krokosz nie ma dużych wymagań glebowych. Nie znosi tylko gleb bardzo zwięzłych, zaskorupiających się, podmokłych, o wysokim poziomie wody gruntowej, kwaśnych i ubogich w wapń. Odczyn ich powinien być obojętny lub słabo zasadowy. Dobrze udaje się na rędzinach, madach, lessach, czarnoziemach i czarnych ziemiach.

Uprawa

Najlepszym przedplonem dla krokosza są okopowe uprawiane na oborniku, ponieważ pozostawiają pole wolne od chwastów. Początkowo wzrost roślin następuje powoli.Później dobrze zacieniają one glebę i są dobrym przedplonem dla innych. Krokosz można również uprawiać po roślinach motylkowatych, a także po zbożach, lecz wymaga wówczas intensywniejszego nawożenia. Ze względu na małe wymagania wodne nadaje się najbardziej do przesiewów po zaoranych na wiosnę wymarzniętych oziminach.

 Wiosną najwcześniej jak tylko to możliwe wykonuje się bronowanie, które ma przerwać parowanie wody z gleby. Następnie rozsiewa się nawozy mineralne: 40–60 kg N, 30–50 kg P2O5 i 60–80 kg K2O/ha. Pod krokosz nie stosuje się obornika, aby nie przedłużać jego wegetacji. Glebę bezpośrednio przed siewem najlepiej jest doprawiać, używając agregatu uprawowego składającego się z brony i wału strunowego. Przy okazji następuje wymieszanie nawozów z glebą.

Krokosz wymaga wczesnego siewu, gdy tylko można go wykonać. Kiełkuje w temperaturze 5–7 st.C. Wczesny siew umożliwia dojrzewanie i zbiór w sierpniu. Przy opóźnionych siewach plony znacznie maleją. Na hektar wysiewa się 25–35 kg nasion. Rozstawa rzędów wynosi 30–40 cm, a głębokość siewu 3–4 cm. Jedynie na glebach suchszych należy ją zwiększyć do 6 cm. Słabo przykryte nasiona są chętnie zjadane przez ptaki. Krokosz w zwartym łanie tworzy mniej rozgałęzień, równomierniej i szybciej dojrzewa, dolne liście opadają, co ułatwia zbiór.

Chwasty można zwalczać mechanicznie lekką broną do momentu wschodów. Okres do zakrycia międzyrzędzi wynosi 50–60 dni. W tym czasie konieczne jest spulchnianie międzyrzędzi.

Krokosz w małym stopniu jest atakowany przez choroby i szkodniki. Może wystąpić zgnilizna koszyczków lub ich czerwienienie. Nie ma zarejestrowanych środków ochrony roślin do stosowania w uprawie krokosza.

Zbiór przeprowadza się, gdy rośliny zbrunatnieją, nasiona dojrzeją i są twarde. Nie należy się z nim spieszyć, ponieważ niełupki nie osypują się i ptaki nie wyrządzają szkód, bo kolące liście okrywy koszyczka i wewnętrzne liście koszyczka zasłaniają nasiona i uniemożliwiają wybieranie nasion. Kosić można kosiarką, żniwiarką lub snopowiązałką i po dosuszeniu młócić. Nasiona wyłuszczają się dobrze. Dlatego krokosza można także zbierać kombajnem. Po zbiorze nasiona należy dosuszyć do wilgotności 13 proc. Plony nasion wahają się od 1 do 2 t/ha.

Starożytna roślina

Krokosz balwierski to stara roślina uprawna, znana w starożytnym Egipcie. Tkaniny lniane, w które zawijano mumie, często były barwione barwnikiem wydobywanym z krokosza. Jego uprawę znali Asyryjczycy, Babilończycy i Arabowie. W Europie uprawiano go powszechnie w XVI i XVII w. jako roślinę barwnikową, której nasiona używano również do produkcji oleju. Dopiero w XIX w. syntetyczne barwniki wyparły roślinne. W Polsce krokosz był uprawiany powszechnie jeszcze w latach 50. ubiegłego wieku.

Z płatków korony kwiatowej można uzyskiwać dwa barwniki. Kartamina (czerwona) – cenna substancja rdzawobrązowa z zielonym odcieniem, zabarwiająca się w roztworze alkoholu etylowego z ługiem na piękny czerwony kolor, używany do barwienia tkanin i środków kosmetycznych. Żółcień krokoszowy (żółty) – jest pochodną chinoliny i może być używany do barwienia środków spożywczych.

Na olej i na paszę

Owoce, czyli niełupki, zawierają 17–24 proc. oleju, który ma smak gorzki i nadaje się do celów technicznych. Olej wytłoczony z nasion ma smak orzechowy i jest dobrym olejem jadalnym, nadaje się także do wyrobu środków spożywczych. Makuchy z nasion łuszczonych zawierają 40 proc. białka strawnego, a nasiona niełuszczone – 17 proc. Makuchy jako pasza nadają się zwłaszcza dla bydła opasowego, które początkowo niechętnie je spożywa ze względu na nieco gorzki smak.

Krokosz można też uprawiać na zielonkę dla owiec. Należy go zbierać przed kwitnieniem. Mimo kolców na liściach owce chętnie jedzą zielonkę i dobrze ją trawią. Można ją również zakiszać (roślina traci wówczas całkowicie kolce).

Źródło: "Farmer" 24/2007

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (3)

  • staś 2014-06-26 16:37:25
    siałem i jest bardzo ładny
  • Irena 2013-03-05 18:55:04
    Może ktoś mi napisze jaka jest cena 1kg krokosza i gdzie można go dostać.Pozdrawiam rolniczka z podkarpacia
  • pasyki 2013-03-05 18:39:33
    mój ty kokoszu,mmój
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.247.119
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!