PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Jak uzyskać dobry plon na słabych glebach?

Jak uzyskać dobry plon na słabych glebach? W naszym kraju mamy znaczne połacie słabych stanowisk, na których chcemy prowadzić produkcję roślinną

Autor: Danuta Leszczyńska

Dodano: 14-04-2018 07:23

Tagi:

Uzyskanie zadowalających plonów zbóż na glebach lekkich to nie lada wyczyn. Udaje się to tylko najlepszym producentom i to w lata o dobrym rozkładzie opadów. Decydując się na taki krok, trzeba przede wszystkim przestrzegać odpowiednich zasad.



W naszym kraju mamy znaczne połacie słabych stanowisk, na których chcemy prowadzić produkcję roślinną. W Polsce gleby lekkie i bardzo lekkie zajmują ponad 1/3 powierzchni gruntów ornych. Charakteryzują się słabą żyznością, niską zasobnością w składniki pokarmowe, zazwyczaj są zakwaszone. Plony z takich stanowisk są zazwyczaj niskie. Posiadamy zdecydowanie gorsze warunki glebowo-klimatyczne w porównaniu z innymi krajami UE, a to one determinują dobór roślin uprawnych i poziom uzyskiwanych plonów. Rola czynników klimatycznych w kształtowaniu potencjału produkcyjnego siedlisk glebowych Polski nabiera szczególnego znaczenia z uwagi na występowanie deficytów opadów oraz pogorszenia się klimatycznych bilansów wodnych w sezonie wegetacyjnym. W ostatnich latach występuje większa zmienność przebiegu warunków meteorologicznych, która przyczynia się do znacznych strat plonu właśnie z powodu niekorzystnego przebiegu pogody. Decydującym czynnikiem wpływającym na plon staje się susza występująca w okresie wiosenno-letnim. W warunkach wzrastającego deficytu wody szczególnie wrażliwe na skutki stresu wodnego są rośliny uprawiane na glebach o ograniczonych zdolnościach retencyjnych, należących do kompleksów żytniego słabego i bardzo słabego, a w części także do kompleksu żytniego dobrego. Do obszarów bardzo narażonych na suszę w Polsce należą: Wielkopolska, Kujawy i znaczna część Podlasia.

WRPP, CZYLI WALORYZACJA ROLNICZEJ PRZESTRZENI PRODUKCYJNEJ

W IUNG-PIB w Puławach na podstawie ilościowych zależności między plonem a jakością siedliska i klimatem opracowano waloryzację rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Średnia wartość wskaźnika WRPP dla Polski wynosi 66,6 punktów. Największe skupiska terenów mało przydatnych dla rolnictwa występują w województwach: podlaskim, mazowieckim i pomorskim. Województwo podlaskie ma najniższy wskaźnik waloryzacji w Polsce wynoszący 55 pkt.

ZMIANOWANIE (NIE TYLKO) ZBOŻOWE

Chcąc osiągnąć wyższą produktywność uprawianych roślin zbożowych na nie najlepszych stanowiskach, należy pamiętać przede wszystkim o bogatym zmianowaniu. Warunkuje ono utrzymanie żyzności gleby w aspekcie biologicznym, fizycznym i chemicznym. Jednak w ostatnich latach wzrasta udział zbóż w strukturze zasiewów, obsiewa się nimi ok. 75 proc. gruntów ornych. Z tego wynika, że na wielu polach zboża muszą być wysiewane po sobie przez okres dwóch, trzech, a nawet i więcej lat. Konsekwencją tego jest wyraźny spadek ich wydajności. Z przeprowadzonych dotychczas badań wynika, że wszystkie gatunki zbóż reagują spadkiem plonu ziarna na uprawę po przedplonach kłosowych. Najsilniejszą reakcję na złe stanowisko wykazują: pszenica, słabszą pszenżyto i jęczmień, natomiast najsłabszą owies i żyto.

Owies spośród roślin zbożowych ma najmniejsze wymagania przedplonowe. Najwyższe plony owsa uzyskuje się po roślinach niezbożowych, jednak z praktycznego punktu widzenia takie stanowiska lepiej jest przeznaczyć pod bardziej wymagające rośliny kłosowe, zwłaszcza pszenicę czy jęczmień (jeśli kategoria agronomiczna na to pozwala), a na słabszych glebach pod pszenżyto czy mieszanki zbożowe lub zbożowo-strączkowe. Spadek plonu zależy od gatunku uprawianego zboża, warunków siedliskowych (jakość gleby, przebieg pogody), poziomu agrotechniki (ochrona przed chorobami i szkodnikami, chwastami, nawożenie mineralne i organiczne).

ZMNIEJSZ UDZIAŁ ZBÓŻ W PŁODOZMIANIE

W obecnie zalecanej integrowanej ochronie roślin udział zbóż w zmianowaniu powinien wynosić co najwyżej 50-66 proc. Najlepiej, by dla większości pól zbożowych przedplonem była roślina dwuliścienna. Na glebach lekkich mamy jednak ograniczony wybór gatunków. Na tych najsłabszych można sięgać jedynie po: łubin żółty, rzadziej łubin wąskolistny, grykę, seradelę. Na glebach lżejszych, ale tylko tych o dobrej kulturze i przy zachowaniu odpowiedniej agrotechniki (ze świadomością uzyskania mniejszej wydajności) wybrać można także rzepak ozimy czy ziemniak.

Pszenica jest zbożem najchętniej uprawianym przez polskich rolników i niestety sięga się po nią również w przypadku niedoskonałych i zawodnych stanowisk, a to można już uznać za błąd agrotechniczny. W takim przypadku z uprawy pszenicy czy jęczmienia lepiej zrezygnować na poczet mniej wymagających gatunków - pszenżyta lub żyta. W praktyce wiadomo, że często jeszcze padają decyzje o uprawie pszenicy na stanowiskach dalekich od optymalnych. Jeżeli już się uprzemy w przypadku siewu dwóch zbóż po sobie - pszenica w zmianowaniu powinna być uprawiana jako pierwsza (po dwuliściennych). Takie wymagania najlepiej spełnia płodozmian typu norfolskiego, gdzie zboża stanowią 50 proc. struktury zasiewów, a pozostałą część stanowią rośliny okopowe i bardzo pożądane w zmianowaniu rośliny bobowate (motylkowate). Warto pamiętać, że pszenica uprawiana po jęczmieniu, pszenżycie i życie plonuje średnio o 15-25 proc. niżej niż po roślinach niezbożowych. Uprawiając ją na wadliwych stanowiskach w takiej monokulturze zbożowej, z góry zapewniamy sobie niskie wyniki produkcyjne.

Odpowiednio dobrane zmianowanie, z niezbyt wysokim udziałem zbóż, z praktyką wprowadzania do poszczególnych jego ogniw cennej materii organicznej (obornik, przyorana słoma, międzyplony) zapewnia wyższą produkcyjność roślin oraz ograniczenie presji agrofagów. W takim płodozmianie mniejsze są potrzeby nawozowe i poprawia się efektywność nawożenia. Wprowadzona do gleby materia organiczna zapewnia z kolei większą retencję wody w przypadku deficytów opadów. Większa jest też skuteczność zastosowanych środków ochrony roślin, dzięki temu zmniejszają się nakłady na odchwaszczanie oraz ochronę przed chorobami i szkodnikami. Prowadzenie monokultury zbożowej sprzyja także rozwojowi chorób podstawy źdźbła, zwanych chorobami podsuszkowymi (są to tzw. choroby płodozmienne). Zalicza się do nich między innymi łamliwość podstawy źdźbła, zgorzel podstawy źdźbła. Ich występowanie i nasilenie jest ściśle związane z udziałem zbóż, a szczególnie pszenicy i jęczmienia w strukturze zasiewów. W zmianowaniach z małym udziałem zbóż (do 50 proc.) choroby te mają zdecydowanie mniejsze znaczenie.

STARANNIE WYBIERAJ ODMIANY

Uzyskanie zadowalającego plonu ziarna o odpowiedniej jakości zależy między innymi od właściwego wyboru odmiany o genetycznie uwarunkowanej wysokiej jakości i najbardziej przystosowanej do danych warunków klimatyczno-glebowych. Wybranie najnowszych, najplenniejszych odmian do uprawy i znajomość wpływu czynników agrotechnicznych, potrafiących łagodzić niekorzystny wpływ siedliska i warunków pogodowych, to nieodzowne elementy wpływające na otrzymanie godziwego plonu o dobrej jakości. Na słabsze stanowiska lepiej do uprawy wybierać odmiany, które lepiej je tolerują, jednocześnie są bardziej tolerancyjne na zakwaszenie gleby. Przede wszystkim o takie pozycje powinniśmy pytać hodowców.

DOTRZYMUJ TERMINU SIEWU

Z wieloletnich badań wynika, że siew w terminie optymalnym dla danego gatunku zboża sprzyja uzyskaniu wysokiego plonu ziarna.

Jednak większość odmian zbóż wraz z opóźnieniem terminu siewu, szczególnie w słabszych warunkach glebowych, reaguje zmniejszeniem plonu ziarna z jednostki powierzchni, co jest wynikiem słabszego krzewienia i mniejszej obsady kłosów, mniejszego plonu ziarna z rośliny i z kłosa oraz mniejszej liczby ziaren z rośliny. Obok zmian wartości cech struktury plonu opóźnienie terminu siewu powoduje niekorzystne zmiany w budowie łanu. Przede wszystkim następuje ogólne skrócenie pędów głównych i bocznych, ograniczenie udziału w łanie roślin rozkrzewionych na korzyść jednopędowych, oraz zwiększenie się udziału roślin średnich i niskich kosztem wysokich.

NORMA I GĘSTOŚĆ SIEWU

Jednym z ważniejszych czynników agrotechnicznych jest racjonalna gęstość siewu determinująca podstawowy element plonotwórczy - liczbę kłosów na jednostce powierzchni. Normy wysiewu odmian jęczmienia jarego (gatunku o największym znaczeniu w praktyce spośród zbóż jarych) zależnie od jakości gleby i terminu siewu przedstawia tabela. Rośliny z siewów opóźnionych słabiej się krzewią, następnie dochodzi do redukcji plenności pojedynczego kłosa i z drugiej strony do wzrostu stopnia wylegania, zwłaszcza przy wyższym poziomie nawożenia azotem.

Istnieje duże zróżnicowanie w reakcji poszczególnych gatunków i odmian na zagęszczenia siewu, uwarunkowane odmiennymi wymaganiami świetlnymi i zdolnością krzewienia się roślin. W miarę zagęszczania roślin na jednostce powierzchni wzajemne zacienianie się ich ogranicza ilość światła przypadającego na jednostkę powierzchni liści w niższych piętrach łanu. Gęsty łan to także większa konkurencja roślin o wodę i składniki pokarmowe, co w przypadku słabszych stanowisk, w lata suche, ma niebagatelne znaczenie. Z wieloletnich badań wynika, że liczba roślin na jednostce powierzchni nie jest wprost proporcjonalna do liczby wysianych ziaren, ponieważ w miarę zagęszczania siewu obserwuje się zwiększenie wypadania roślin w okresie wegetacji. Zjawisko to jest wynikiem konkurencji między roślinami o wodę, światło i składniki pokarmowe. Podkreśla się, że rośliny zasiane gęsto wykazują mniejsze tempo wzrostu.

Ponadto występuje współdziałanie gęstości siewu z innymi czynnikami. W słabszych warunkach glebowych (luźniejszy skład granulometryczny gleby, gorsza żyzność, kwaśny odczyn) powinno się siać zboża gęściej niż na lepszych glebach. Jest to spowodowane gorszym rozkrzewieniem roślin rosnących na glebach o mniejszej zasobności w składniki pokarmowe i wodę. Jednocześnie w warunkach kwaśnego odczynu gleby uaktywnia się toksyczne oddziaływanie jonów glinu i manganu na system korzeniowy zbóż. Im mniejszy system korzeniowy, tym słabsze krzewienie się roślin skutkujące niedostateczną liczbą kłosów w łanie i dlatego bardziej efektywne stają się zwiększone ilości wysiewu. Jęczmień i pszenica, czyli gatunki bardziej ujemnie reagujące na nawet już niewielkie zakwaszenie gleby, wymagają większego wzrostu normy wysiewu w takich warunkach w porównaniu z owsem czy pszenżytem. Zwiększona gęstość siewu na glebach bardzo słabych (przepuszczalnych) staje się nieefektywna w latach suchych wskutek niedostatecznego zaopatrzenia w wodę zwiększonej liczby roślin w łanie. Jeśli gleba lekka jest utrzymana w dobrej kulturze i ma ustabilizowane pH, lepiej nie zwiększać normy wysiewu roślin, a skupiać się na tym, by roślinom stwarzać jak najlepsze warunki do rozkrzewienia. Mniej roślin na jednostce powierzchni to mniejsze zapotrzebowanie całego łanu na wodę i składniki pokarmowe.

NAWOŻENIE

Duży dodatni wpływ na plonowanie i jakość ziarna zbóż wywiera nawożenie azotem, fosforem, potasem, a także magnezem i siarką. Azot jest czynnikiem potęgującym rozkrzewienie roślin i dlatego wyraźnie współdziała z innymi czynnikami agrotechnicznymi i siedliskowymi, wpływając na plon ziarna wszystkich gatunków zbóż. Wyższe dawki nawozów (głównie fosforu i potasu) są uzasadnione na słabszych glebach. Są one z natury mniej zasobne w te składniki pokarmowe. Na lżejszych glebach łatwiej także o wymycie cennych azotanów poza zasięg korzeni roślin. Dlatego wyliczoną dawkę ogólną powinno się dzielić najlepiej na kilka mniejszych dawek podanych w czasie wegetacji. Wykorzystanie składników pokarmowych z nawozów zależy w dużym stopniu od techniki i terminów aplikacji. Nawozy azotowe mineralne powinny być stosowane bezpośrednio przed okresem intensywnego wzrostu roślin i pobierania azotu (przed nastaniem fazy krytycznej). Uprawiając zboża na lżejszych stanowiskach, gdzie rośliny z reguły tworzą słabszy i mniej wydajny system korzeniowy, uzasadnione jest także dokarmianie roślin przez liście zarówno makroelementami, jak i mikroelementami.

 

Artykuł ukazał się w marcowym numerze miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (28)

  • Janko1973 2018-04-21 07:38:52
    Dlaczego obrażacie się na wzajem i co to wnosi do dyskusji
  • Farmer. Z łódzkiego 2018-04-20 13:16:25
    Skoro takis nowoczesny to pochwal się czy próchnica jest potrzebna czy nie. Przecież to oczywiste że tego co nie dasz w oborniku trzeba uzupełnić mineralnie. Skoro ma się oborniki po co wydawać pieniądze na nawóz sztuczny a obornika wywalac. Kto nie ma a myśli sieje poplony do przyorania. A kto udaje że rolniczy zamiast zboża ma tylko słomę.
  • amor 2018-04-18 15:19:23
    obornik mówisz tylko to powiem tak zacofany jesteś- obornik nic nie daje, to tylko odpad - kiedyś ludzie dawal tylko obornik bo nie było mineralnych i co zbierali po 2-3t a teraz bez gnoju 5-6t
    • olga 2018-06-18 08:46:12
      Obecnie wyhodowaliśmy odmiany zbóż, które lepiej plonują na konkretnych glebach - myślę, że stąd ta różnica, o której piszesz. Sam wybór nasion to jednak nie wszystko - obornik jest bardzo ważnym czynnikiem, bo zaspokaja część potrzeb fizjologicznych roślin. Pod tym względem nic się nie zmieniło - wszystkie rośliny miały, mają i będą mieć zawsze zapotrzebowanie na składniki odżywcze!
  • ajato 2018-04-17 09:29:03
    obornik może wszystko, 60 t na ha i kukurydza zaje bista, a sąsiedzi wyzywają od szamanów i czrowników, bo przecież "sie nie da"...
  • Farmer. Z łódzkiego 2018-04-16 21:15:35
    To co niektórzy tu komentują jest niskie i pokazuje brak kultury i obycia.
    Spadek plonów jest przede wszystkim dlatego że na wielu polach uprawia się uprawia a obornika nic, ewentualnie jak taki Pan Farmer z sąsiedztwa na V klasie łaskawie sypnie raptem 150kg saletrzak na ha albo i nie i spodziewa się plonów no to życzę powodzenia z takim myśleniem. Ludzie sami sobie robią degradacje gleby.
  • Tygrys 2018-04-16 19:42:13
    @Niwudacznik z ciebie prawdziwy nieudacznik. Czepiasz się błędów a sam je robisz. Ale rozumiem brak argumentów osła pało. Biegnij już po środki aby pryskać na grzyba nieudaczniku bu ha ha ha
  • Nieudacznik 2018-04-16 09:34:22
    Mowisz @Tygrys ze "pruby" robisz. No to ladny z ciebie kwiat Polskiego rolnictwa.
  • Pracujący głodny i niezadowolony 2018-04-15 21:50:05
    Tak akurat zbieracie wielkie plony a potem płacz jak trzeba podatek rolny zapłacić.
  • Sąsiad Bosaka 2018-04-15 21:39:11
    @Bosak nie martw jak będę pryskał to Twoje pole też przelete i te Twoja też. A Ty dalej siedź w internecie rogaczu.
  • Bosak 2018-04-15 21:17:56
    Sąsiad mówisz o swoim polu ? Mówiłem żebyś prysną chociaż na chwasty ale ty nierobie wolisz siedzieć pod sklepem i winsko popijać.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.156.51.193
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!