Odmiany mieszańcowe rzepaku są uprawiane coraz powszechniej. Rosnące zainteresowanie nimi poświadcza fakt, że 12 z 16 nowo zarejestrowanych w COBORU w tym roku odmian tej rośliny stanowiły hybrydy. Firmy hodowlano-nasienne nie podejmują takich decyzji bez uzasadnienia rynkowego.

Dlaczego plantatorzy coraz chętniej wybierają mieszańce? Odmiany mieszańcowe w porównaniu z liniowymi cechuje przede wszystkim wyższy potencjał plonowania o ok. 10-15 proc. To efekt heterozji, który widoczny jest w pokoleniu F1. Zjawisko to polega na uwidacznianiu się jakiejś cechy, np. zwiększonej plenności, w stopniu niespotykanym u form rodzicielskich. Większość z nich wykazuje się lepszą tolerancją na stresy (np. mróz, susza), gdyż posiadają silniejszy system korzeniowy. Tolerują też słabsze stanowiska, jak również opóźniony do ok. tygodnia siew. To ułatwia planowanie oraz organizowanie prac, głównie w wielkoobszarowych gospodarstwach. Hybrydy w porównaniu do odmian liniowych odznaczają się dynamicznym wzrostem jesiennym. Wytwarzają w tym okresie bardzo dużą biomasę - zwłaszcza w warunkach długiej, wilgotnej i ciepłej jesieni. Zatem ochrona przed agrofagami, połączona z regulacją wzrostu roślin przed zimą, stają się obowiązkiem. Natomiast wyższy koszt zakupu materiału siewnego zazwyczaj rekompensuje nadwyżka uzyskanego plonu.

JAK POWSTAJĄ MIESZAŃCE?

Produkcja hybryd jest bardziej skomplikowana niż odmian liniowych. W odmianach mieszańcowych dąży się do uzyskania jak najwyższego efektu heterozji. By otrzymać taką odmianę, należy systematycznie

odtwarzać jej komponenty i konieczne jest zachowanie ich składu genetycznego. Następnie należy kontrolować proces wcześniej ustalonego krzyżowania. W tym czasie nie można dopuścić do samozapylenia się komponentów hybrydy. Pomaga w tym zjawisko męskiej sterylności. Polega ona na tym, że w kwiatach nie rozwija się pyłek lub nie wykształcają się w nim pylniki. Do tworzenia odmian mieszańcowych większość firm wykorzystuje system genowo-cytoplazmatycznej męskiej sterylności (CMS) typu Ogura.

STABILNOŚĆ PLONOWANIA NIEZALEŻNIE OD WARUNKÓW

W intensywnej uprawie roślin dobór odmiany jako czynnika produkcji odgrywa zasadniczą rolę. Dokonując wyboru, rolnicy kierują się nie tylko plennością odmiany, ale uwzględniają też inne, pożądane w warunkach danego gospodarstwa cechy.