PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Odmiany mieszańcowe

Odmiany mieszańcowe

Autor: Anna Kobus

Dodano: 21-06-2014 07:43

W hodowli mieszańcowych odmian rzepaku ozimego dokonuje się stały postęp, co bardzo sprzyja popularyzacji ich uprawy.



Odmiany mieszańcowe rzepaku są uprawiane coraz powszechniej. Rosnące zainteresowanie nimi poświadcza fakt, że 12 z 16 nowo zarejestrowanych w COBORU w tym roku odmian tej rośliny stanowiły hybrydy. Firmy hodowlano-nasienne nie podejmują takich decyzji bez uzasadnienia rynkowego.

Dlaczego plantatorzy coraz chętniej wybierają mieszańce? Odmiany mieszańcowe w porównaniu z liniowymi cechuje przede wszystkim wyższy potencjał plonowania o ok. 10-15 proc. To efekt heterozji, który widoczny jest w pokoleniu F1. Zjawisko to polega na uwidacznianiu się jakiejś cechy, np. zwiększonej plenności, w stopniu niespotykanym u form rodzicielskich. Większość z nich wykazuje się lepszą tolerancją na stresy (np. mróz, susza), gdyż posiadają silniejszy system korzeniowy. Tolerują też słabsze stanowiska, jak również opóźniony do ok. tygodnia siew. To ułatwia planowanie oraz organizowanie prac, głównie w wielkoobszarowych gospodarstwach. Hybrydy w porównaniu do odmian liniowych odznaczają się dynamicznym wzrostem jesiennym. Wytwarzają w tym okresie bardzo dużą biomasę - zwłaszcza w warunkach długiej, wilgotnej i ciepłej jesieni. Zatem ochrona przed agrofagami, połączona z regulacją wzrostu roślin przed zimą, stają się obowiązkiem. Natomiast wyższy koszt zakupu materiału siewnego zazwyczaj rekompensuje nadwyżka uzyskanego plonu.

JAK POWSTAJĄ MIESZAŃCE?

Produkcja hybryd jest bardziej skomplikowana niż odmian liniowych. W odmianach mieszańcowych dąży się do uzyskania jak najwyższego efektu heterozji. By otrzymać taką odmianę, należy systematycznie

odtwarzać jej komponenty i konieczne jest zachowanie ich składu genetycznego. Następnie należy kontrolować proces wcześniej ustalonego krzyżowania. W tym czasie nie można dopuścić do samozapylenia się komponentów hybrydy. Pomaga w tym zjawisko męskiej sterylności. Polega ona na tym, że w kwiatach nie rozwija się pyłek lub nie wykształcają się w nim pylniki. Do tworzenia odmian mieszańcowych większość firm wykorzystuje system genowo-cytoplazmatycznej męskiej sterylności (CMS) typu Ogura.

STABILNOŚĆ PLONOWANIA NIEZALEŻNIE OD WARUNKÓW

W intensywnej uprawie roślin dobór odmiany jako czynnika produkcji odgrywa zasadniczą rolę. Dokonując wyboru, rolnicy kierują się nie tylko plennością odmiany, ale uwzględniają też inne, pożądane w warunkach danego gospodarstwa cechy.

Z punktu widzenia firm hodowlano-nasiennych, bardzo ważne jest jak najwcześniejsze rozpoznanie oczekiwań odbiorców. To zrozumiałe zważywszy na fakt, iż cykl hodowli odmiany wzbogaconej w pożądaną cechę jest długi. W sprzyjających warunkach jest to okres 8 do 10 lat.

Genetycznie zaprogramowany wysoki potencjał plonowania odmiany nie jest gwarantem uzyskania wysokiego plonu. Może być on zburzony przez pojawienie się w trakcie wegetacji określonych zagrożeń, które jeśli wystąpią w dużym nasileniu, mogą poważnie wpłynąć na obniżkę plonu roślin. Firmy hodowlane intensywnie pracują nad wprowadzaniem do wysokoplennych odmian genów zapewniających im odporność na czynniki środowiskowe i patogeny.

Mocny nacisk kładziony jest na hodowlę odpornościową, której celem jest wyposażenie odmiano takich genotypach, które zapobiegną (lub co najmniej silnie ograniczą) porażenie przez agrofagi. Proces uzyskania odmian tolerancyjnych jest bardzo żmudny i niestety niejednokrotnie nietrwały. Czasem już po kilku latach nabyta przez odmianę odporność zostaje przez patogena przełamana.

GENETYKA ODMIAN FIRMY LIMAGRAIN

Firma Limagrain to znany hodowca i producent materiału siewnego rzepaku ozimego. Dysponuje on szeroką siecią stacji hodowlanych we Francji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Niemczech. Odwiedziliśmy ośrodek w Rosenthal (Niemcy), po którym oprowadzał nas główny hodowca, dr Reinhard Hemker.

Przedstawił on główne kierunki prowadzonych prac. Koncentrują się one wokół hodowli odpornościowej wobec suchej zgnilizny i kiły kapusty oraz ważnych cech agronomicznych ze szczególnym uwzględnieniem odporności na osypywanie się nasion.

Sucha zgnilizna kapustnych to jedna z najgroźniejszych chorób rzepaku w Polsce i na świecie. Powodowane przez nią straty plonu mogą sięgać nawet 60 proc.

Znane są dwa typy odporności na sprawcę suchej zgnilizny. Może to być tzw. odporność pionowa - rasowo-specyficzna, kontrolowana przez pojedyncze geny główne, np. Gen Rlm7 oraz odporność poligeniczna częściowa (pozioma, niespecyficzna). Odporność pionowa wymaga ciągłego odnawiania poprzez wprowadzanie nowych genów do rzepaku (krzyżowanie z nowymi odpornymi komponentami) ze względu na to, że ochrona roślin rzepaku związana z tą odpornością jest skuteczna jedynie przez okres kilku lat. Ma na to wpływ sposób rozmnażania patogena, (który może prowadzić zarówno cykl płciowy, jak i bezpłciowy), skłonność do mutacji oraz duży przepływ genów.

W programach hodowlanych odmian mieszańcowych firmy Limagrain do nowych odmian mieszańcowych wprowadza się specyficzny gen Rlm7 warunkujący odporność na określone rasy suchej zgnilizny.

Aktualnie odmiany z tym genem wykazują wysoką odporność na panujący skład populacji grzyba w Polsce. Niemniej jednak wiele badań dowodzi, że wprowadzenie jedynie genu odporności Rlm7 może w krótkim czasie spowodować presję selekcyjną, której efektem będzie spadek ras, na które gen daje odporność, a wzrost udziału tych, które są w stanie przełamać odporność hodowlaną odmiany.

Według uczestniczącej w wyjeździe prof. Małgorzaty Jędryczki z Instytutu Genetyki Roślin PAN w Poznaniu, w ciągu kolejnych sezonów wegetacyjnych mogą następować zmiany w składzie populacji suchej zgnilizny, skutkiem czego może się okazać, że gen Rlm7 nie będzie w stanie zapewniać odmianie wystarczającej odporności na tego patogena.

Przewidując taką sytuację, firma Limagrain do nowych odmian zaczęła wprowadzać z komponentu ojcowskiego odporność z genem Rlm7, natomiast z komponentu matecznego geny zapewniające tzw. odporność poziomą, która jest zdecydowanie trwalsza w środowisku.

W wyniku prac hodowlanych połączono te dwa źródła odporności i dzięki temu uzyskano tzw. podwójną odporność na suchą zgniliznę. Dotychczas taką cechą wyróżniają się między innymi znajdujące się już w uprawie odmiany: Arsenal, Anderson, Atenzo.

KIŁA W NATARCIU

Kiła z roku na rok nabiera na znaczeniu, zwłaszcza w rejonach, gdzie w zmianowaniu często pojawiają się rośliny z rodziny kapustowatych. Dogodne warunki do jej wystąpienia pojawiają się na glebach o niskim pH, nie wapnowanych, z tendencją do zalewania i zaskorupiania się, o niedostatecznym dostępie powietrza i wysokiej wilgotności.

Sprawcą kiły kapusty jest pierwotniak Plasmodiophora brassicae. W glebie jego przetrwalniki mogą zachować żywotność wiele lat. Przenosi się za pomocą zanieczyszczonych glebą maszyn i narzędzi rolniczych, obuwia, wody gruntowej lub z drobinami piasku przenoszonego przez wiatr (kurz).

Obecnie nie ma żadnych preparatów chemicznych przeciwko kile kapustny. Jedynym skutecznym sposobem walki jest wyłączenie porażonego pola z uprawy rzepaku (ale także gorczycy - botanicznie należą do tej samej rodziny) na okres 8 lat. Tysiące gospodarstw ze względów ekonomicznych nie może sobie pozwolić na wdrożenie tego rozwiązania. Z pomocą przyszła hodowla roślin, wprowadzając do praktyki rolniczej odmiany o podwyższonej odporności na tego patogena.

Aktualnie wśród badanych przez COBORU rodów rzepaku jest kilka nowych z cechą tolerancji na kiłę. Jeżeli w obecnym sezonie pomyślnie przejdą testy, to wkrótce zostaną zarejestrowane. We Wspólnotowym Katalogu Odmian figuruje obecnie 6 odmian tego typu. Niektóre z nich są dostępne na polskim rynku.

Na terenie Europy mamy kilka ras kiły mogących porażać rzepak i wywoływać objawy chorobowe na odmianach podatnych. Wszystkie komercyjne odmiany dostępne na rynku polskim z podwyższoną odpornością na kiłę, takie jak Mendel, Mendelson, SY Alister oraz Andromeda posiadają tę samą specyficzną odporność na poszczególne rasy kiły kapustnych.

Niebawem firma Limagrain zamierza wprowadzić na rynek nową odmianę tego typu. Archimedes - taką ma nosić nazwę, ma się odznaczać nie tylko tolerancją wobec najczęściej występujących w kraju ras kiły, ale także wyższą odpornością na suchą zgniliznę oraz mniejszą podatnością na osypywanie się nasion. Aktualnie jest ona w pierwszym roku badań rejestracyjnych w COBORU.

GRUBSZE ŁUSZCZYNY

Osypywanie się nasion przed zbiorem może obniżyć plon o 10-15 proc. W bardzo niekorzystnych warunkach strata może być nawet całkowita (po gradobiciu, silnych wiatrach i ulewach). Pękanie łuszczyn warunkowane jest nie tylko genetycznie i na skutek czynników pogodowych. Przyczyniają się do tego również niektóre szkodniki (chowacz podobnik, pryszczarek kapustnik) oraz choroby takie jak powszechnie występująca czerń krzyżowych. W ostatnich latach ich rola znacznie wzrosła. Uprawiane aktualnie odmiany charakteryzują się cienką skórką na łuszczynach. Dzięki temu pryszczarek nie musi już szukać nakłuć po chowaczu, aby złożyć jaja. Jest w stanie samodzielnie przebić skórkę swoim pokładełkiem. Prace hodowców sprowadzają się zatem do przywrócenia rzepakowi starej cechy anatomicznej. To istotny kierunek prac, ponieważ implikuje on szereg dalszych korzyści gospodarczych - wyższą stabilność plonowania w latach, dłuższy okres żniwny w przypadku wystąpienia niekorzystnych warunków pogodowych. Zapewniają zatem coś w rodzaju naturalnej polisy ubezpieczeniowej plonu dającej zwiększone bezpieczeństwo w sytuacji wystąpienia silnych wiatrów połączonych z ulewnym deszczem, a nawet gradobiciem. Kolejną zaletą takich odmian posiadających mniejszą podatność na obsypywanie jest fakt, że im mniej się obsypuje nasion, tym mniej samosiewów rzepaku w uprawie następczej.

Firma Limagrain wyhodowała wiele mieszańców, które swój genom mają wzbogacony o wyższą odporność na osypywanie się nasion: są to między innymi Artoga, Atenzo, Alabaster, Albatros, Anderson, Arsenal, Andromeda.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • eXtrome 2014-06-21 12:30:42
    Z dostepnych na rynku systemow hybrydyzacji OGURA akurat jest najbardziej zawodny i najmniej wydajny. Hodowca LG go uzywa bo jest darmowy i tyle w temacie.
  • jarki 2014-06-21 11:12:18
    a mnie się wydaje że odmiany są coraz bardziej wrażliwe na patogeny
    walka o plon kosztem odporności, nabijanie kasy firmom chemicznym
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.83.221
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!