Jesienna pogoda nie sprzyja wysychaniu ziarna kukurydzy. Nawet dojrzałą kukurydzę najlepiej zbiera się przy większej wilgotności ziarna niż w wypadku mokrej pszenicy czy jęczmienia. Mokre ziarno łatwo uszkodzić, a nawet utrącić zarodek, który pozostaje na rdzeniu kolbowym. Często spotyka się też niedomłacanie kolb. Ziarno z kolb kukurydzy znacznie trudniej wymłócić niż ziarna z kłosa zbóż. Masa omłóconego ziarna kukurydzy z jednostki powierzchni jest zwykle dwukrotnie większa od masy ziarna odbieranego od kombajnu młócącego zboże. Dlatego do żniw kukurydzianych trzeba się odpowiednio przygotować, zarówno pod względem zapewnienia odpowiednich maszyn, ich wydajności i niezawodności, jak też odpowiedniego wyregulowania kombajnu.

Nie w pełni dojrzałe, porośnięte lub zbierane po deszczu ziarno zbóż ma zwykle wilgotność 18–22 proc., tymczasem dla kukurydzy, jako typową w naszych warunkach, trzeba przyjąć zawartość 30 proc. wody. Dlatego wymłócone ziarno kukurydzy należy szybko odebrać od kombajnu i bezpiecznie zakonserwować. Warto podkreślić, że wysokowydajne kombajny zbierają do dwóch hektarów na godzinę, co oznacza, że przy dobrym plonowaniu w każdej godzinie trzeba odebrać i zagospodarować 20–25 ton mokrego ziarna.

Do omłotu kukurydzy można przystąpić, gdy zawartość wody w ziarnie spadnie poniżej 38 proc. Przy takiej wilgotności kukurydzę mogą z dobrym skutkiem omłacać kombajny zbożowe, po zamontowaniu przystawki do zbioru kolb i dokonaniu odpowiednich przystosowań. Przy większej wilgotności (40–42 proc.) pracować mogą tylko specjalistyczne kombajny kukurydziane, które mają wzdłużnie ułożone bębny młócące, mniej uszkadzające ziarno. Takich maszyn w Polsce jest jednak niewiele. Należą do nich stare Riverre Casalis z lat 70., z których kilka pozostaje jeszcze w użyciu. Podobnym rozwiązaniem charakteryzują się niektóre nowe typy kombajnów zbożowych, np. Case Axial-Flow. Generalnie jednak, gdy wilgotność ziarna przekracza 40 proc., kukurydzę powinno się zbierać tylko w postaci całych kolb, które później powinny być albo wysuszone i omłócone, albo rozdrobnione i zakiszone.

Wyznacznikiem uzyskania odpowiedniej dojrzałości i wilgotności ziarna jest tzw. stadium czarnej plamki, czyli powstanie niewielkiego sczernienia u nasady ziarniaka, przy zarodku. Termin uzyskania dojrzałości omłotowej zależy przede wszystkim od wczesności odmiany oraz przebiegu pogody. Odmiany wczesne i średnio wczesne kukurydzy (FAO 180–240) osiągają dojrzałość pełną we wrześniu. W latach ciepłych następuje to już w początku września, zaś w latach mokrych i zimnych – pod koniec września – na początku października. Odmiany średnio późne dojrzewają najczęściej dopiero w październiku, gdy warunki pogodowe są mało sprzyjające wysychaniu ziarna, w związku z czym ma ono o 2–5 proc. większą wilgotność podczas zbioru.

Wielu rolników ciągle uważa za lepsze odmiany późniejsze. Czy słusznie? Rzeczywiście, w badaniach COBORU plonują one najczęściej nieco wyżej niż mieszańce wczesne (o 3–8 dt/ha), ale w praktyce nie zawsze się to potwierdza. Natomiast zawsze ich ziarno ma większą wilgotność, a w latach niesprzyjających dojrzewaniu (jak np. w 2004 r.) ryzyko ich niedojrzenia do omłotu, zwłaszcza na terenach bardziej wysuniętych na północ, jest bardzo duże. Coraz powszechniej uprawę kukurydzy na  ziarno opiera się na odmianach o krótszym okresie wegetacji, najlepiej odmianach wczesnych. Gwarantują one wcześniejsze dojrzewanie i wyraźnie mniejsze koszty suszenia.Tylko takie odmiany zapewniają uzyskanie przy omłocie ziarna o wilgotności rzędu 25–30 proc. Odmiany z najwcześniejszej grupy z powodzeniem uprawiane są na Pomorzu Zachodnim czy Żuławach.   

Najbardziej uniwersalne są mieszańce średnio wczesne (FAO 230–250). Są one przydatne do uprawy na ziarno na większości obszaru Polski, a zwłaszcza w Polsce środkowej i zachodniej. Plonami ustępują niewiele odmianom średnio późnym, a dojrzewają szybciej i dają ziarno o mniejszej wilgotności. Lepsza dojrzałość ziarna to istotne poprawienie wskaźników jakościowych, zaś niższa wilgotność to określone oszczędności przy suszeniu. Można więc próbować znaleźć bezpośrednie przeniesienie na plon. Wprawdzie plony odmian wczesnych są nieco niższe, ale ze względu na mniejszą wilgotność nakłady są mniejsze, a więc w ostatecznym rachunku uprawa takich odmian jest bardziej opłacalna.

Pełną zdolność omłotową kukurydza uzyskuje przy wilgotności ziarna ok. 38 proc. W chłodnym i mokrym roku 1998 po uzyskaniu dojrzałości (stadium czarnej plamki) kukurydza miała średnio ok. 38 proc., zaś w ciepłym roku 1999 – tylko 30 proc. wody w ziarnie. Porównując to z terminami dojrzewania dla poszczególnych odmian, okaże się, że dla odmian późniejszych możliwości dalszego wysychania i pełnego nalania ziarna są w warunkach gorszego roku bardzo ograniczone.

Z omłotem nie należy się zbytnio spieszyć, także dla poprawy jakości ziarna. W naszych warunkach mimo osiągnięcia dojrzałości pełnej (stadium czarnej plamki) przekazywanie składników z łodygi, liści i rdzenia do ziarna trwa nadal. Jest to istotne zwłaszcza w przypadku nowej generacji odmian (tzw. „stay green”), u których mimo dojrzałego ziarna – łodyga i liście pozostają jeszcze ciągle zielone. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z poprawą jakości ziarna, ale również wzrostem jego plonu. Zmiany w składzie chemicznym obserwowane są jeszcze przy wilgotności ziarna poniżej 30 proc.

Wraz z opóźnieniem terminu zbioru, plony mogą rosnąć jeszcze przez 10–20 dni. Później jednak zaczynają spadać, co jest wynikiem rosnących strat powodowanych przez ptaki, opadanie kolb, ale też szkodniki i choroby, w tym zwłaszcza fuzariozę. Równolegle jednak z opóźnieniem zbioru wilgotność ziarna maleje, uzyskując w korzystnym roku wartości poniżej 25 proc.

Początek dojrzałości pełnej kukurydzy (data pierwszego zbioru), w zależności od pogody (Swadzim k. Poznania):

Rok ciepły – 1999
 FAO 190          10 września,
 FAO 210          10 września,
 FAO 240          21 września,
 FAO 300          24 września.

Rok zimny – 1998
 FAO 190          28 września,
 FAO 210          30 września,
 FAO 240          30 września,
 FAO 300          12 października.

Jak będzie w tym roku, zależy od wielkości objawów suszy i pogody w sierpniu.

Źródło "Farmer" 16/2006

Podobał się artykuł? Podziel się!