W ostatnich latach jest duże zainteresowanie konsumentów wyrobami z mąki orkiszowej. Orkisz spożywa się w postaci kaszy, kleiku, pieczywa, płatków, makaronu, klusek, naleśników, otrąb, słodyczy, kawy. Zawiera on duże ilości niezbędnych składników odżywczych: białka, błonnika, nienasyconych kwasów tłuszczowych, węglowodanów, witamin, biopierwiastków.

Najstarsze zboże

Orkisz to jedno z najstarszych zbóż wykorzystywanych przez człowieka. Był uprawiany w Europie dziewięć tysięcy lat temu i jest o nim już wzmianka w Starym Testamencie. Przed laty w Polsce, jeszcze w okresie powojennym, orkisz uprawiano nawet w dosyć dużej ilości w miejscowościach podgórskich. Pszenica ta zniknęła z pól w latach osiemdziesiątych, a obecnie przeżywa swój renesans, zwłaszcza na zachodzie Europy, gdzie powierzchnia uprawy wynosi około 18 tys. ha, w Polsce – około 300 ha. Głównie uprawia się go w gospodarstwach ekologicznych.

Pszenica orkisz tworzy bardzo długie i luźne kłosy kształtu równowąskiego, które mogą być ościste lub bezostne. Osadka kłosowa jest łamliwa, podczas omłotu rozpada się na pojedyncze kłoski. W kłosku znajdują się zazwyczaj dwa ziarniaki. Plewy i plewki są skórzaste, twarde, ściśle przylegają do ziarniaka i uniemożliwiają jego wypadnięcie.

Odmiany

W Polsce zazwyczaj uprawia się odmiany niemieckie: Schwabenkorn, Frankenkorn, Ceralio, Schwabenspelz, Ostro i Oberkulmer Rothkorn. W naszych warunkach najlepiej plonuje Frankerkorn i Schwabenspelz oraz Ceralio. Dużym mankamentem jest brak polskiej odmiany. Dlatego wiele ośrodków prowadzi prace hodowlane w tym zakresie, między innymi Hodowla Roślin Strzelce. Może się ona poszczycić kilkoma rodami. Badania nad ich wymaganiami agrotechnicznymi prowadzone są w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznwstwa-PIB w Puławach.

Uprawa

Wymagania orkiszu co do przedplonu są podobne do pszenicy zwyczajnej. Lepiej plonuje po przedplonach niezbożowych. Orkisz najlepsze plony daje na glebach odkwaszonych, o wysokiej zawartości składników mineralnych. Wymagania orkiszu co do zapotrzebowania na fosfor i potas są podobne do pszenicy zwyczajnej.