Od kiedy weszliśmy do UE, polski rynek zbóż stał się jednym z elementów wspólnej europejskiej gospodarki. W związku z tym bardzo duży wpływ ma na niego skala produkcji ziarna w pozostałych krajach członkowskich. Ważna jest także sytuacja na rynkach wschodnich.

Oznaczanie od przyszłego roku zawartości mikotoksyn w zbożach to dodatkowe koszty. W tym sezonie takie oznaczenie w jednej próbce ziarna to wydatek ok. 1000 zł. I chociaż eksperci uznali, iż obecnie nie ma zagrożenia ze strony tych związków –  nie oznacza to, że  tak będzie i w kolejnych latach. Dlatego coraz ważniejsza staje się skuteczna ochrona przed chorobami grzybowymi.

Wśród odbiorców ziarna rosną wymagania nie tylko co do jego jakości, ale i ilości. Tylko rolnicy produkujący duże, jednolite jakościowo partie zboża mogą liczyć na silną pozycję na rynku, zgodnie z hasłem „duży może więcej”. Aby zwiększyć produkcję, wielu rolników zwiększa areał poprzez dzierżawy, a w mniejszym stopniu przez zakupy ziemi. Zbyt mało wykorzystuje się u nas jeszcze tworzenie grup nieformalnych, w których kilku rolników próbuje wywalczyć lepszą pozycję na rynku przez zaoferowanie większej ilości ziarna.

Chcemy przybliżyć naszych Czytelnikom nie tylko skalę produkcji zbóż w Polsce, ale również w UE. Omawiamy także najnowsze wyniki badań jakości ziarna pszenicy z ubiegłorocznych zbiorów. A o komentarze poprosiliśmy jak zwykle ekspertów.

Zboża w UE
Zbiory zbóż w UE w 2005 r. wyniosły wg Eurostatu 258 mln t i były o 11,2 proc. mniejsze od uzyskanych w 2004 r. (290,3 mln t). Zostało to spowodowane mniejszą powierzchnią uprawy oraz niesprzyjającą plonowaniu roślin pogodą w wielu krajach. Trzej najwięksi producenci zbóż to Francja – 63,6 mln t, Niemcy – 46,3 mln t oraz Polska – 26,9 mln t.

Areał uprawy zbóż w UE w 2005 r. wyniósł 51,7 mln ha, nieco mniej niż przed rokiem (52,5 mln ha). We Francji, Niemczech i w Polsce uprawia się 47 proc. wszystkich zbóż w UE.

Średnie plony zbóż w UE w 2005 r. to 4,8 t/ha (o 13 proc. mniej niż w 2004 r.). Jednak różna intensywność uprawy, a przede wszystkim pogoda, spowodowały znaczne zróżnicowanie uzyskiwanych plonów: od 1,8 t/ha w Portugalii do 8,4 t/ha w Wielkiej Brytanii.

Produkcja pszenicy zwyczajnej – decydująca o unijnym rynku zbożowym – wyniosła w UE w 2005 r. 115,6 mln t wobec 125,3 mln t w 2004 r., ale i tak była o 3 proc. wyższa niż średnia z pięciu ostatnich lat. Najwięksi producenci pszenicy to: Francja (34,9 mln t), Niemcy (23,8 mln t) i Wielka Brytania (15 mln t).

Areał uprawy pszenicy zwyczajnej w UE jest stabilny i wynosi ok. 19,3 mln ha. Francja i Niemcy, dwaj najwięksi producenci tego zboża, obsiewają 41 proc. powierzchni uprawy pszenicy. Natomiast Polska, Węgry i Czechy – 22 proc. Tendencje w zmianach powierzchni zasiewów są odmienne w poszczególnych krajach. W części z nich nastąpił spadek w porównaniu ze średnią z pięciu ostatnich lat, np. w Polsce (o 10 proc.), Szwecji (o 9 proc.), Grecji (o 26 proc.) i Słowenii (17 proc.). W innych natomiast nastąpił  znaczny wzrost, np. w Portugalii (o 197 proc.), Estonii (o 28 proc.), Finlandii (o 21 proc.) i na Łotwie (o 16 proc.). Bardzo duży wzrost powierzchni uprawy pszenicy zwyczajnej nastąpił w Portugalii (z 35 tys. ha w 2004 r. do 145 tys. ha w 2005 r.), co odbyło się kosztem spadku zasiewów pszenicy durum (z 154 tys. ha do 11 tys. ha). Było to wywołane zmianami Wspólnej Polityki Rolnej, które spowodowały, że uprawa pszenicy durum stała się mniej opłacalna dla farmerów niż uprawa pszenicy zwyczajnej. Z tego samego powodu we Włoszech, które są największym producentem pszenicy durum w UE, powierzchnię uprawy zredukowano o prawie 13 proc.Średni plon pszenicy zwyczajnej w UE wynosił 6 t/ha. Najwyższy był w Holandii – 8,7 t/ha, a najniższy w Portugalii – zaledwie 0,5 t/ha. Natomiast przeciętny plon pszenicy durum wyniósł 3,3 t/ha. Najwięcej tego ziarna zbierano z  hektara w Niemczech – 4,9 t, a najmniej w Hiszpanii – 0,9 t.

Zboża w Polsce
Według GUS w Polsce w 2005 r. powierzchnia uprawy zbóż ogółem wyniosła nieco ponad
8,3 mln ha i w porównaniu do 2004 r. zmniejszyła się o 0,6 proc. Zmniejsza się powierzchnia uprawy:

  • pszenicy – do 2218 tys. ha,
  • żyta – do 1415 tys. ha,
  • mieszanek zbożowych – do 1436 tys. ha,
  • kukurydzy na ziarno – do 339 tys. ha.