Aby uzyskać pszenicę konsumpcyjną wysokiej jakości, należy uprawiać ją na glebach najlepszych. Najodpowiedniejsze są kompleksy: pszenny bardzo dobry (1), pszenny dobry (2) i żytni bardzo dobry (4). Na glebach słabszych, (kompleksy: żytni dobry - 5 i pszenny wadliwy - 3) z powodu niedoborów wody występujących w okresie wypełniania ziarna zwiększa się w plonie udział ziarn poślednich, a maleje wyrównanie ziarna i ciężar hektolitra (100 litrów).

Przedplon
Znaczenie przedplonu wzrasta wraz z pogarszaniem się warunków glebowych. Pszenicę jarą trzeba wysiewać po bardzo dobrych przedplonach. Najlepsze są rośliny okopowe (buraki, ziemniaki), strączkowe (szczególnie tradycyjne odmiany bobiku), rzepak, motylkowe drobnonasienne i ich mieszanki z trawami. Często pszenica jara uprawiana po bobiku plonuje lepiej niż po roślinach okopowych. Średnią wartość ma kukurydza i owies. Pszenica jara uprawiana po pszenicy ozimej lub jęczmieniu jarym reaguje 30-procentową obniżką plonu, wynikającą ze zmniejszenia obsady kłosów i masy 1000 ziarn. Pogarsza się także jakość ziarna. Jest to wywołane głównie rozwojem zgorzeli podstawy źdźbła. Mniejszy spadek plonu następuje, gdy pszenica jara jest uprawiana po pszenicy jarej. Najmniejsza obniżka plonu pszenicy następuje gdy przedplonem jest owies.

Uprawiając pszenicę po pszenicy trzeba przeprowadzić staranną uprawę pożniwną. Przyspiesza ona rozkład resztek pożniwnych oraz ogranicza rozwój chorób. Korzystna jest także uprawa międzyplonów ścierniskowych (gorczycy, rzodkwi), które przerywają następstwo zbóż po sobie.

Uprawa przedsiewna
Uprawa wiosenna powinna być płytka - do 5 cm. Należy ją rozpoczynać najwcześniej, gdy tylko można wejść w pole. Jednak gleba podczas uprawy nie może się mazać. Najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie agregatu uprawowego, który za jednym przejazdem przygotuje rolę do siewu.

Fosfor i potas
Nawozy fosforowe i potasowe stosuje się najczęściej wiosną przed siewem. Na glebach zwięźlejszych można je też stosować jesienią przed orką przedzimową. Przyspiesza to siew pszenicy. Pszenica jara jest średnio wrażliwa na niedobór fosforu i potasu. Na wytworzenie tony ziarna z odpowiednią ilością słomy pszenica jara pobiera 12 kg fosforu, 26 kg potasu, 6 kg wapnia i 4 kg magnezu. Przy średniej zawartości fosforu i potasu w glebie dawki nawozów powinny pokrywać zapotrzebowanie roślin, czyli ilość składników pobranych z plonem. Należy pamiętać, że rośliny wykorzystują z nawozów 30-40 proc. fosforu i 60-70 proc. potasu. Przeciętnie trzeba zastosować 100 kg fosforu i 140 kg potasu na hektar. Pod pszenicę jarą mogą być stosowane wszystkie pojedyncze nawozy fosforowe i potasowe.

Przynajmniej raz na cztery lata trzeba wykonać analizę chemiczną gleby w celu określenia jej pH oraz zasobności w fosfor, potas i magnez. Efektywność wykorzystania składników pokarmowych pochodzących z gleby oraz dostarczonych w nawozach zależy od pH gleby. Najlepsza dostępność składników jest przy pH 6,5-7. Na glebach kwaśnych rośliny mają ograniczone możliwości pobierania fosforu, wapnia, magnezu, potasu i azotu. Podczas wapnowania trzeba też uzupełnić niedobory magnezu przez zastosowanie wapna magnezowego. Trzeba pamiętać, że magnez stabilizuje plonowanie zbóż jarych, w tym pszenicy.

Azot
Pszenica jara pobiera 28 kg azotu na tonę ziarna z odpowiednią ilością słomy. By wytworzyć 4 tony ziarna i słomy potrzebuje 112 kg azotu. Azot zawarty w glebie jest wykorzystywany przez pszenicę w 40-50 proc., a dostarczony w nawozach w 60 proc. Zwiększenie dawki azotu o każde 40 kg azotu na hektar powoduje zwyżkę zawartości białka w ziarnie o 0,7 proc. i wzrost zawartości glutenu o 2,5 proc. Jednak duże dawki azotu mogą powodować nadmierną rozpływalność glutenu.
Na glebach średnich i dobrych, po przedplonach niezbożowych, wystarczy zastosować 40-50 kg azotu na hektar. Pod pszenicę paszową ilość ta może być wniesiona jednorazowo, przed siewem, w formie nawozów wieloskładnikowych lub w formie pojedynczych nawozów azotowych (RSM, mocznik, saletrzak, salman). Dawek do 60 kg azotu na hektar nie ma potrzeby dzielić.

Jeśli uprawia się odmiany elitarne, jakościowe lub chlebowe na stanowisku po zbożach i oczekuje się wysokiego plonu (6 ton z hektara), należy zastosować aż 150 kg azotu na hektar. Tak duże dawki azotu powinny być stosowane w dwóch, a najlepiej w trzech terminach.

Pierwsza dawka, wynosząca ok. 50 proc. dawki całkowitej, powinna być zastosowana przedsiewnie. Specjaliści z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach doradzają wykonanie testu glebowego na zawartość azotu mineralnego w glebie (Nmin). Test ten polega na oznaczeniu mineralnych form azotu (azotanowej i amonowej) w warstwie gleby, w której rozmieszczona jest główna masa korzeni. W ten sposób można określić potrzeby nawożenia azotem (bardzo małe, małe, średnie, duże i bardzo duże). Azot zastosowany przedsiewnie wpływa korzystnie na krzewistość produkcyjną. Tymczasem dobre zaopatrzenie w azot w fazie krzewienia (stadium 20-29) ma zasadnicze znaczenie w osiągnieciu wysokiego plonu. Decyduje się wtedy, jaka będzie powierzchnia asymilacyjna roślin, liczba źdźbeł zakończonych kłosami, liczba zawiązanych kłosków w kłosie i kwiatków w kłosku. Pszenica musi być dobrze zaopatrzona w azot również od początku strzelania w źdźbło (stadium 30) do stadium 2. kolanka (stadium 32). Przy braku azotu następuje nadmierna redukcja liczby źdźbeł kłosonośnych, a przede wszystkim liczby kłosków w kłosie i kwiatków w kłosku. W tej fazie azot decyduje o liczbie ziarn w kłosie.

Drugą dawkę azotu należy zastosować od fazy strzelania w źdźbło do fazy kłoszenia w formie nawozów stałych lub wodnego roztworu mocznika. Dokładny termin nawożenia ustala się w oparciu o testy odżywiania roślin azotem lub obserwację stanu łanu. Im bardziej odżywiony jest łan, tym później stosuje się azot. Wielkość tej dawki azotu powinna wynosić 40% dawki całkowitej. Azot zastosowany w tym terminie rośliny wykorzystują podczas kłoszenia i fazy dojrzałości mlecznej ziarna.

Pozostałą część azotu stosuje się w trzecim terminie tylko na bardzo dobrze zapowiadające się plantacje, w formie saletry amonowej na początku kłoszenia (stadium 51). Można ja także stosować w formie 6-procentowego roztworu mocznika w stadium języczka liścia (stadium 39) - początek kłoszenia (stadium 51). Nie wolno dokarmiać zbóż podczas kwitnienia (stadium 61-69).

Wykazano doświadczalnie, że podział dawki azotu i późne jego zastosowanie zwiększa zawartość białka, a przede wszystkim glutenu w ziarnie pszenicy jarej. Dotyczy to przede wszystkim odmian elitarnych, jakościowych i chlebowych.

ODMIANY
Odmiany pszenicy dzieli się na cztery grupy technologiczne: E - pszenica elitarna, A - pszenica jakościowa, B - pszenica chlebowa, C - pozostała pszenica, w tym paszowa. Przy uprawie pszenicy konsumpcyjnej konieczny jest wysiew najlepszych odmian: elitarnych lub jakościowych, a w najgorszym wypadku chlebowych. Przy wysiewie odmiany paszowej nie można uzyskać ziarna wysokiej jakości.

Odmiany elitarne (E): Bombona, Torka, Vinjett i Zebra.
Odmiany jakościowe (A): Bryza (ostka), Griwa, Hezja, Histra, Ismena, Jagna, Jasna, Koksa, Kosma, Korynta, Monsun, Napola, Nawra, Olimpia, Opatka, Radunia, Raweta, Triso, Tybalt i Żura.
Odmiany chlebowe (B): Banti, Cytra, Eta, Helia, Hena, Henika, Kontesa, Santa i Zadra (ostka).
Odmiany pozostałe, w tym paszowe (C): Pasteur.

Odmiany różnie plonują w poszczególnych rejonach, dlatego wybierając odpowiednią odmianę do uprawy, trzeba zwracać uwagę nie tylko na średni plon z całego kraju, lecz na plonowanie w rejonie gospodarstwa. Przydatne do tego są wyniki Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO), prowadzonego przez COBORU. Zeszyty z wynikami PDO można otrzymać bezpłatnie w COBORU. Na przykład odmiana Cytra odznacza się dobrą do bardzo dobrej plennością w rejonach północnych i środkowych, a dość słabą w pozostałych rejonach. Trzeba także brać pod uwagę odporność roślin na choroby. Na przykład odmiana Pasteur wyróżnia się odpornością na mączniaka prawdziwego zbóż, rdzę brunatną i septoriozę liści. Poza tym na plantacjach, które mogą być narażone na szkody wyrządzane przez zwierzynę, wskazana jest uprawa odmian ościstych (Bryza, Zadra). Dokładną charakterystykę odmian pszenicy jarej zamieściliśmy w tegorocznym 4. numerze FARMERA.