PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

ABC kiszonki z kukurydzy – cały artykuł

Ze względu na fakt, że wielkimi krokami zbliża się termin zbioru kukurydzy na kiszonkę, przyjrzyjmy się bliżej, w jaki sposób właściwie zadbać o jakość tej podstawowej paszy objętościowej dla krów mlecznych.



Zarządzanie wysokowydajnym stadem bydła nie jest łatwe i wymaga dużej precyzji, szczególnie w odniesieniu do żywienia oraz organizowania bazy paszowej. Trudno mówić o sukcesie w produkcji mleka bez właściwego żywienia krów, które z kolei bezpośrednio zależy od właściwie zorganizowanej bazy paszowej. Choć wydawałoby się, że są to podstawy zootechnicznego rzemiosła, w praktyce to właśnie błędy popełnione na etapie organizacji pasz objętościowych produkowanych w gospodarstwie są pierwotnym źródłem problemów zdrowotnych oraz pogorszonych wyników produkcyjnych w stadach mlecznych. Pomimo faktu, iż hodowcy o tym doskonale wiedzą, w praktyce często spotykam się z sytuacjami, w których 3-4 miesiące przed kolejnym zbiorem kończy się kiszonka z kukurydzy bądź też miesiąc przed pierwszym pokosem traw brakuje już sianokiszonki. Niestety, takie błędy są niewybaczalne i zawsze prowadzą do strat, które wynikają nie tylko z obniżonej produkcyjności krów, ale również ich pogorszonego zdrowia i płodności. Dla krów o wysokim potencjale produkcyjnym zachwianie stabilności dawki pokarmowej i usunięcie z niej podstawowego komponentu paszowego (tj. kiszonki z kukurydzy czy sianokiszonki) kończy się zachwianiem metabolizmu zwierzęcia, trwającym kilka miesięcy, a nierzadko przez całą laktację. W konsekwencji jest przyczyną zwiększonego brakowania krów wynikającego ze zwiększonego ryzyka wystąpienia schorzeń metabolicznych bądź/i jałowości. Trudno w takiej sytuacji utrzymać w ryzach koszty produkcji mleka i zapewnić dobry efekt ekonomiczny prowadzonej działalności.

Zabezpieczenie niezbędnej ilości kiszonki z kukurydzy na cały rok jest sprawą podstawową, ale niewystarczającą. Trudność we właściwej organizacji bazy paszowej polega na tym, że aktualnie dostępna w gospodarstwie ilość oraz jakość kiszonek uwarunkowana jest decyzjami, które zostały podjęte ponad rok wcześniej. Niestety, na te działania nie mamy już wpływu. Natomiast, obecne decyzje zdecydują o tym, jakimi paszami objętościowymi będziemy dysponowali w kolejnym sezonie żywieniowym. Wysoki potencjał krów mlecznych wymusza na hodowcach zwrócenie uwagi również na jakość kiszonki z kukurydzy. Niedostateczna ilość czy też niesatysfakcjonująca jakość tej paszy bezpośrednio przekłada się na wyniki produkcyjne i zdrowie stada. O czym należy więc pamiętać n a tym etapie produkcji?

PLANUJ Z WYPRZEDZENIEM

Jakość produktu finalnego, jakim jest kiszonka z kukurydzy, zależy od wielu czynników. Jednym z głównych czynników, na który na tym etapie nie można już wpłynąć, jest wybór właściwej odmiany oraz tzw. czynniki agrotechniczne. Dobór odmian to nie tylko wybór odpowiedniego mieszańca pod kątem długości okresu wegetacyjnego na podstawie FAO, ale wybór odmiany o odpowiednim typie uziarnienia (flint/dent) oraz zachowania świeżej zielonej masy do momentu zbioru (stay green). Nie należy również zapominać o właściwej agrotechnice, gęstości siewu, nawożeniu oraz ochronie roślin. Koncentrując swoją uwagę na czynnikach, na których każdy rolnik ma wpływ, należy podkreślić, że istnieją również uwarunkowania od niego niezależne, które mogą przyczynić się do zmiany ilości i jakości uzyskiwanej paszy. Należą do nich m.in. warunki pogodowe, przebieg temperatur wiosną czy dostępność wody w okresie wegetacyjnym. Z uwagi na fakt, że zbliża się termin rozpoczęcia sezonu zbioru kukurydzy na kiszonkę, szczególnego znaczenia nabywają te czynniki, na które producenci mleka będą mieli jeszcze wpływ - są nimi zbiór oraz sporządzanie pryzmy z kiszonką.

ZEBRAĆ W OPTYMALNYM TERMINIE

O czym należy pamiętać w trakcie zbioru kukurydzy na kiszonkę, aby zachować jej satysfakcjonującą jakość? Dalsze rozważania należałoby rozpocząć od pytania, kiedy należy rozpocząć zbiór kukurydzy? W praktyce wybór odpowiedniego terminu zbioru na kiszonkę nie jest prostym zadaniem. Dla uzyskania właściwej jakości paszy nie można niestety polegać wyłącznie na kalendarzu. Podczas ustalenia właściwego momentu zbioru kukurydzy wymagana jest pewna elastyczność, szczególnie obecnie, kiedy pojawiają się lata o nietypowym przebiegu pogody. Zmienne są również warunki glebowe, na których uprawiana jest kukurydza, oraz długość wegetacji jej mieszańców (różne FAO). W latach suchych, na glebach piaszczystych, kiedy rośliny szybciej zasychają, zbiór należy przyspieszyć. W sytuacji zaschnięcia części liści oraz łodygi, pogorszeniu ulegnie strawność masy organicznej nawet o ponad 30 proc., odnotujemy w związku z tym spadek pobrania suchej masy dawki pokarmowej. W sytuacji, gdy mamy do czynienia z pomyślnym układem pogody oraz glebami dobrej jakości, zbiór kukurydzy można przeprowadzić po osiągnięciu woskowej lub późnej woskowej dojrzałości ziarna, pod warunkiem, że dysponujemy sprzętem (sieczkarniami), który poradzi sobie z uszkodzeniem ziaren w tak zaawansowanej dojrzałości. Takie działania przyczyniają się do wzrostu wartości energetycznej zakiszanego materiału. W czasie zbioru zawartość suchej masy powinna się kształtować na poziomie 33-37 proc. Odmiany kukurydzy "stay green" należy zbierać nieco później, gdyż dopiero w dojrzałości pełnej uzyskują one wymaganą zawartość suchej masy w całych roślinach. Aby określić optymalny termin zbioru, należy udać się na plantację i uważnie przyjrzeć ziarnu w środkowej części kolby. Jeśli na ziarniaku stwierdzimy 2 rodzaje skrobi (mączysta i szklista), tak że skrobia szklista zajmuje co najmniej 50 proc., a najlepiej 60-70 proc. ziarniaka, to jest to właściwy moment do zbioru kukurydzy

JAK WYSOKO KOSIĆ?

Poza właściwym terminem zbioru, hodowcy mogą wpływać na jakość zakiszanego materiału poprzez regulację wysokości cięcia kukurydzy. Niestety decydując się na to, musimy pamiętać o ścisłej zależności między ilością a jakością uzyskanego materiału. Im wyżej kosimy, tym lepsza jakość, niestety kosztem niższego plonu i odwrotnie. Jednak w intensywnej produkcji mleka i przy wysokim potencjale genetycznym krów, jakość powinna być głównym wykładnikiem, którym producenci mleka powinni się kierować, podejmując decyzje dotyczące jakości przygotowywanych pasz. Zwiększając wysokość cięcia

z 10 do 30 cm, wzrasta o 1,5 proc. zawartość suchej masy i jednocześnie zmniejszeniu ulega plon o 1 t suchej masy na każdy hektar. Natomiast zwiększając wysokość cięcia z 10 do 60 cm, sucha masa wzrasta o 3,43 proc., a plon spada o ok. 2,5 t suchej masy na hektar. Wyższe cięcie powoduje podwyższenie wartości energetycznej kiszonki oraz obniżenie zawartości włókna znajdującego się w dolnej części łodygi. Badania laboratoryjne wskazują, że wzrost wartości energetycznej może sięgać 1 MJ/kg suchej masy kiszonki. Spowodowane jest to wzrostem procentowego udziału skrobi w roślinach ścinanych wyżej podczas zbioru. Należy pamiętać również o długości cięcia sieczki (1-2 cm) oraz zniszczeniu okrywy owocowo-nasiennej ziarniaka.

STOPIEŃ ROZDROBNIENIA

W praktyce, aby to uzyskać, konieczne jest ustawienie maszyny na długość cięcia nieco poniżej 1 cm. Tempo pasażu treści pokarmowej w układzie pokarmowym współczesnych krów mlecznych jest tak duże, że aby ziarno zostało wykorzystane, konieczne jest wyraźne uszkodzenie okrywy nasiennej. Dla pełnego strawienia ziarna nie wystarczy pęknięcie ściany ziarniaka. W wysokowydajnych stadach krów mlecznych, w celu poprawy jakości kiszonki, zbioru dokonuje się na wysokości tuż pod pierwszą kolbą (technologia LKS). Zawartość skrobi w takiej kiszonce często przekracza 43 proc., a poziom energii 6,8 MJ NEL (netto energii laktacji). Wiele wysoko produkcyjnych ferm w zachodniej i północnej Polsce bardzo często korzysta z tej technologii. Następnym pytaniem jest, w jaki sposób właściwie przeprowadzić proces konserwacji zakiszanej masy, aby zachować jak najlepszą jej jakość? Proces tworzenia pryzmy kiszonkowej powinien być jak najkrótszy (1-2 dni). Aby proces zakiszania przebiegał w niezakłócony sposób, należy zapewnić warunki beztlenowe, właściwie zagęszczając zakiszany materiał. Na pewno deszczowa pogoda towarzysząca zbiorom nie będzie sprzyjać jakości zakiszanego materiału. Na tym etapie należy rozważyć zastosowanie środków wspomagających proces kiszenia, szczególnie w sytuacjach, gdzie warunki zbioru są suboptymalne. Warto również zaplanować odpowiednie wymiary pryzmy, tak aby dostosować jej szerokość do tempa konsumpcji kiszonki. Wskazane jest, aby dzienne obranie kiszonki wynosiło co najmniej 20-30 cm z całej szerokości pryzmy. Takie postępowanie zapobiega wystąpieniu wtórnej fermentacji oraz rozwojowi grzybów produkujących mikotoksyny. W praktyce wykorzystuje się różne rodzaje magazynów do przechowywania kiszonki z kukurydzy. Należą do nich: pryzma naziemna kiszonki, płyta na kiszonkę, silos przejazdowy czy silos wieżowy. Najpopularniejszą w Polsce metodą zakiszania jest zakiszanie w pryzmach naziemnych oraz w silosach przejazdowych. Przy sporządzaniu kiszonki w pryzmach naziemnych należy pamiętać o zabezpieczeniu powierzchni, na której zdecydujemy się wykonać kiszonkę, warstwą folii lub słomy. Ponadto wybór miejsca założenia pryzmy nie powinien być przypadkowy. Pryzma powinna znajdować się na łatwo przepuszczalnym gruncie położonym wyżej, tak aby uniknąć kontaminacji zakiszonego materiału glebą, zarówno w trakcie sporządzania pryzmy, jak i jej wybierania. Cząstki gleby, które dostają się do kiszonki, mogą spowodować psucie się zakiszanego materiału (fermentacja masłowa), jak również niosą zagrożenie zakażenia bydła chorobotwórczymi patogenami np. Listreria monocytogenes. Aby zabezpieczyć pryzmę przed dostępem tlenu, należy ją jak najszybciej przykryć folią i obciążyć. Bardzo często do tego celu używa się zużytych opon, jednak dużo lepsze rezultaty daje wykorzystanie cięższego materiału, takiego jak ziemia w workach bądź cienka warstwa piasku rozrzuconego luzem na całej powierzchni. Dodatkowym bodźcem przemawiającym za pełnym przykryciem pryzmy jest fakt, że nieosłonięta część folii jest bardzo często uszkadzana przez ptaki i gryzonie, co powoduje jej psucie. W takich przypadkach zasadne wydaje się zastosowanie ochronnych plandek. Sam proces zakiszania trwa 6-8 tyg. W związku z tym jest to jednocześnie minimalny okres, aby bez szkody dla procesu zakiszania oraz zwierząt rozpocząć skarmianie kiszonki z kukurydzy.

KIEDY OTWIERAĆ PRYZMĘ?

Czym grozi zbyt wczesne otwarcie pryzmy z kiszonką? Pierwsza faza zakiszania, polegająca na obumieraniu zakiszanych roślin, trwa 3-7 dni (wykres poniżej).

wyk.png
wyk.png

Jest ona o tyle istotna, że podczas niej w trakcie oddychania roślin zużyty zostaje tlen, co stwarza korzystne warunki dla dalszych procesów fermentacji. Jeśli w tym momencie otworzymy pryzmę lub pozostawimy ją odkrytą, zaburzymy ten proces, wprowadzając do pryzmy tlen. W rezultacie kiszonka będzie się słabo przechowywać oraz zwiększeniu ulegnie ryzyko wtórnej fermentacji. Ponadto wczesne rozpoczęcie użytkowania nowej pryzmy może spowodować załamanie produkcyjne u krów. Wynikać ono może między innymi z obniżenia pobrania suchej masy dawki pokarmowej. Taka niezupełnie zakiszona masa jest po prostu mało smaczna, gdyż w swoim składzie zawiera jeszcze znaczne ilości kwasu octowego, który produkowany jest przez bakterie kwasu octowego (tlenowce) tuż po założeniu pryzmy. Innym powodem spadku wydajności krów jest obniżona wartość energetyczna takiej nie w pełni zakiszonej paszy. Jej niższy ładunek energetyczny wynika z obniżonej strawności skrobi. Przyczyną poprawy strawności skrobi w czasie procesu kiszenia jest bardziej zaawansowany proces proteolizy białek, w których to uwięzione są ziarna skrobi. W rezultacie wraz z wydłużeniem okresu przechowywania następuje stopniowy wzrost strawności skrobi. Często obserwowanym w praktyce efektem skarmiania świeżej, niezakiszonej sieczki kukurydzianej jest wzrost wydajności mlecznej w pierwszych 4 dniach po sporządzeniu pryzmy. Po tym czasie następuje gwałtowne załamanie produkcyjności krów, wynikające z przyczyn opisanych powyżej. Ponadto obserwuje się wzrost zagrożenia kwasicą pokarmową u krów żywionych niedojrzałą kiszonką. Faza główna procesu kiszenia polega na fermentacji cukrów i produkcji kwasu mlekowego oraz lotnych kwasów tłuszczowych w warunkach beztlenowych. W procesie tym biorą udział bakterie z rodzaju Lactobacillus. W trakcie niewłaściwej eksploatacji pryzmy kiszonkowej, powstałe warunki tlenowe sprzyjają rozwojowi grzybów, pleśni oraz bakterii kwasu octowego. Charakterystycznym objawem jest jednocześnie wzrost pH masy do wartości >6. Proces tzw. psucia się kiszonek powoduje utratę składników pokarmowych i powodowany jest właśnie głównie przez organizmy, tj. drożdże i pleśnie rozkładające w warunkach tlenowych cukry i maślany. Aby uniknąć tych problemów, poza czynnościami opisanymi wyżej można posiłkować się dodatkami zakiszającymi. Wspomaganie procesu kiszenia może odbywać się poprzez wykorzystanie bardzo dużej gamy substancji, poczynając od zakwaszaczy, tj. kwasów nieorganicznych/organicznych, np. kwasu mrówkowego, który powoduje obniżenie pH pryzmy, poprzez inhibitory procesu fermentacji, na stymulatorach procesów fermentacyjnych kończąc (np. melasa, enzymy, inokulanty).

Należy podkreślić, że każde zachwianie równowagi w diecie krów może pozostawić swój ślad przez wiele tygodni, powodując niepotrzebne straty produkcyjne. Warto więc już na etapie planowania zasiewów zaplanować taką powierzchnię uprawy kukurydzy, która zapewni jej ilość na co 2 miesiące dłużej niż termin jej następnego zbioru. Ponadto takie postępowanie daje pewną rezerwę w sytuacji, gdy w następnym roku uzyskamy niższe od przewidywanych plony, np. ze względu na obniżoną ilość opadów w okresie wegetacyjnym.

Podsumowując, należy stwierdzić, że nieprawidłowości występujące na etapie zbioru i zakiszania kukurydzy mogą zniweczyć dotychczasowe działania realizowane podczas jej wegetacji. Należy pamiętać, że rezultaty tych działań będą towarzyszyć producentom mleka przez cały następny rok, aż do kolejnych zbiorów.

 

Artykuł ukazał się we wrześniowym numerze miesięcznika "Farmer".

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • michał 2016-09-17 22:08:27
    a co z cięciem kuku w deszczu? dzieje się coś póżniej z kiszonką ?
  • Ruda-cg 2016-09-02 07:45:43
    Idealne porady dla tych, którzy mają dużo szczęścia, spokój z dzikami, własny park maszynowy i nie muszą liczyć na usługi...
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.7.173
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!