PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Analiza mastitis w stadzie krów mlecznych

Analiza mastitis w stadzie krów mlecznych

Autor: Dr Marcin Gołębiewski, SGGW w Warszawie; Wydział Nauk o Zwierzętach, Zakład Hodowli Bydła

Dodano: 03-07-2013 12:39

Tagi:

Mastitis jest jedną najczęstszych chorób krów mlecznych. Wystąpienie stanu zapalnego gruczołu mlekowego wiąże się przede wszystkim z istotnymi stratami ekonomicznymi producentów mleka. Następuje obniżenie ilości produkowanego mleka oraz niekorzystne zmiany w jego składzie chemicznym. Poza obniżoną wartością biologiczną pogorszeniu ulega również jego jakość technologiczna.



Pogorszona rentowność produkcji mleka wynika przede wszystkim z pogorszonej wydajności krów dotkniętych tym schorzeniem. Badania wskazują, że wzrost liczby komórek somatycznych w mleku o każde 100 tys./ml, powyżej 200 tys./ml, powoduje obniżenie produkcji mleka o 2,5%. Dodatkowym elementem, pogarszającym rachunek ekonomiczny, jest konieczność utylizacji mleka, które nie spełnia minimalnych standardów jakościowych, gdzie LKS wzrasta powyżej 400 tys./ml. Poza faktem, że mleko od takich krów nie trafia do skupu, producent często ponosi dodatkowe koszty związane z jego utylizacją.

Kosztem bezpośrednim wystąpienia stanu zapalnego gruczołu mlekowego są również koszty wizyt weterynaryjnych, analiz laboratoryjnych mleka oraz samych środków leczenia zwierząt. Wyższe są również koszty obsługi, związane chociażby z koniecznością aplikowania leków oraz odrębnego traktowania chorego zwierzęcia podczas doju. W tabeli poniżej przedstawiono potencjalne straty spowodowane wystąpieniem mastitis na przykładzie konkretnego stada. Należy pamiętać, że przekroczenie w mleku zbiorczym średniej geometrycznej LKS powyżej 400 tys./ml dyskwalifikuje mleko jako surowiec do skupu.

Straty oszacowane w tym przykładzie nie uwzględniają wpływu stanu zapalnego na pogorszenie składu chemicznego mleka oraz kosztów związanych z jego utylizacją.

Wystąpienie stanu zapalnego wymienia niesie również straty dla jednostek zajmujących się przetwórstwem mleka. Ich natężenie jest uzależnione od stopnia przetworzenia mleka i osiąga największe rozmiary przy produkcji serów długo dojrzewających. Wzrost LKS powyżej 200 tys./ml powoduje obniżenie wydajności serowarskiej o co najmniej 2%, co przy założeniu wartości sera na poziomie 2euro/kg oraz dobowym przerobie 500 tys. kg mleka, powoduje stratę ok. 2 tys. euro na dobę.

Głównym problemem powodowanym przez stan zapalny wymienia są stany podkliniczne. Straty powodowane przez kliniczne formy tego schorzenia, że względu na fakt iż są łatwo wykrywalne generują jedynie 25% ogólnych kosztów wystąpienia mastitis. Stany podkliniczne mastitis rozwijają się bardzo długo (nawet kilka miesięcy) i bez właściwej działań ze strony lekarza weterynarii oraz producenta rzadko kończą się samowyleczeniem. W związku z tym konieczne są rutynowe działania producenta mleka, mające na celu wykrywanie oraz leczenie chorych sztuk w stadzie.

Dane te powinny umożliwić hodowcy:

  • określenie od których krów mleko powinno być dojone odrębnie i nie wprowadzane do obrotu rynkowego,
  • wskazanie krów, które należy uznać za problematyczne i przeznaczone do brakowania,
  • szczegółowy monitoring stada pod katem wystąpienia mastitis,
  • uzyskać informacji cennych ze względu na prewencję oraz leczenia problemów zdrowotnych wymienia.

O ile kliniczne stany zapalne są łatwe do zdiagnozowania, to większej uwagi wymagają jej formy podkliniczne. Niezależnie od tego która forma występuje w stadzie, każdy incydent powinien zostać odnotowany. Jakie informacje powinny więc zostać odnotowane? Zapisy powinny uwzględniać: nr krowy, data wystąpienia schorzenia, opis chorej ćwiartki, charakterystyka zastosowanego leczenia (włączając liczbę tub zużytego antybiotyku) oraz wyniki badań mikrobiologicznych (jeśli zostały wykonane).

Wskaźniki zainfekowania wymienia

Wystąpienie mastitis najczęściej jest definiowane jako zainfekowanie jednej ze ćwiartek. Wskaźnik mastitis jest określany procentowym udziałem wystąpień mastitis do liczby krów w stadzie. Docelowa wartość wskaźnika to <30.

Wskaźnik mastitis=(liczba wystapień mastitis x 100)/(liczba krów w stadzie (łacznie w laktacji oraz zasuszonych))

Innym wskaźnikiem może być odsetek krów zainfekowanych w stadzie, który obrazuje udział krów u których zdiagnozowano przypadek pojedynczej infekcji w ciągu roku.

Procent krów zainfekowanych w stadzie=(liczba krów które zachorowały na mastitis w ciągu roku x 100 )/(liczba krów w stadzie (łacznie w laktacji oraz zasuszonych))

Pożądana jest jak najniższa wartość tego wskaźnika. Za graniczną wartość uznaje się 20%.

Użytecznym wskaźnikiem jest procent ćwiartek wymagających powtórnego leczenia (powtarzalność mastitis).

Powtarzalność mastitis=(liczba ćwiartek wymagających powtórnego leczenia x 100)/(ogólna liczba wszystkich leczonych ćwiartek)

Powtarzalność mastitis nie powinna być wyższa niż 10%.

Dodatkową informację można uzyskać obliczając liczbę tub zużytych w trakcie leczenia każdego przypadku mastitis.

Liczba tub zużytych w trakcie leczenia mastits=(liczba zużytych tub x 100)/(liczba wystąpień mastitis)

Oczekiwana wartość w tym przypadku to wartość <4,5.

Odsetek krów zasuszonych u których stwierdzono mastitis nie powinien przekraczać 1%.

Mastitis jest schorzeniem spowodowanym przez czynniki zakaźne. Głównymi sprawcami stanów zapalnych wymienia są bakterie choć mogą wywoływać je również grzyby. Mastitis powoduje zmiany w składzie chemicznym mleka oraz tkance wymienia. Natężenie zmian zależą od indywidualnych cech poszczególnych krów, specyfiki czynnika zakaźnego, statusu zdrowotnego oraz immunologicznego krów i warunków utrzymania. Wtargnięcie do wymienia bakterii powoduje wyzwolenie mechanizmów odpowiedzialnych za unieszkodliwienie niepożądanych gości. Organizm wysyła leukocyty pełniące rolę odpornościowe w organizmie, czego efektem ubocznym jest wzrost liczby komórek somatycznych. Dlatego LKS jest głównym wskaźnikiem wykorzystywanym rutynowo w diagnozowaniu problemów związanych z funkcjonowaniem wymienia. Mastitis powoduje również wzrost temperatury wymienia, ból, opuchliznę oraz jego twardość, które przyczyniają się również do pogorszenia dobrostanu zwierząt. W stanach klinicznych widzialnym zmianom ulega również mleko, które zmienia wygląd. Krowy zdrowe produkują mleko o LKS 100-150 tys./ml.

Wzrost wydajności, kumulacja stad oraz wolno stanowiskowy system utrzymania powoduje zwiększenie szansy rozprzestrzenia się czynników zakaźnych wywołujących mastitis. W związku z tym konieczna jest bieżąca kontrola stanu gruczołu mlekowego krów. Hodowcy bydła mlecznego, prowadzący ocenę użytkowości mlecznej mogą wykorzystywać do tego celu raporty wynikowe. I choć działania Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka (PFHBiPM) nie obejmują ewidencji wystąpień mastitis to w mleku oznaczana jest liczba komórek somatycznych w próbach uzyskiwanych w trakcie próbnego udoju. Poza prowadzoną we własnym zakresie rejestracją mastitis, informacje dotyczące stanu zapalnego wymienia można znaleźć zarówno w raportach podstawowych tj. RW-1 i RW-2 oraz raporcie dodatkowym RW-8.

W raporcie RW-1 informacje dotyczące LKS znajdują się w dwóch tabelach „Przeciętne wyniki" oraz „Wyniki w trzech ostatnich próbach".
W tabeli „Przeciętne wyniki" zestawione są dane obejmujące informacje o LKS (na raporcie wks) w ostatnich dwunastu próbnych udojach (tabela 1). Na podstawie informacji zawartych w tej tabeli możliwe jest określenie stanu zdrowotnego stada oraz kierunku jego zmian. Dzięki tym informacją ułatwione jest zarządzenie stadem. Wnikliwa analiza tej tabeli umożliwia precyzyjne określenie momentu w którym nastąpiło pogorszenie wyników (wzrost LKS), co niewątpliwie ułatwia zdiagnozowanie czynnika który mógł je potencjalnie wywołać. Może to być zmiana paszy, zatrudnienie innego dojarza, zmiana dotycząca rutyny wykonywania samego doju czy awaria sprzętu udojowego.

Często stopniowy wzrost LKS w poszczególnych miesiącach może oznaczać rozprzestrzenianie się schorzenia w stadzie, lub brak działań bądź podjęcia niewłaściwych decyzji związanych z utrzymaniem zdrowotności gruczołu mlekowego przez hodowcę czy lekarza weterynarii zajmującego się stadem. Często obserwuje się znaczący wzrost LKS w miesiącach letnich, szczególnie w warunkach wysokich temperatur. Spowodowane to może być wystąpieniem stresu cieplnego wywołanego niewłaściwym działaniem systemów wentylacji. Informacje zawarte w tabeli „Przeciętne wyniki" pozwalają zorientować się o skali problemu związanego ze zdrowotnością gruczołu mlekowego. W załączonym w tabeli 1 przykładzie LKS waha się od 472 tys./ml do 1096 tys./ml, co należy uznać za sytuację alarmującą. Powinno to być bodźcem dla hodowcy do podjęcia natychmiastowych działań związanych ze stanem zapalnym wymienia. 

Tabela „Wyniki w trzech ostatnich próbach" zawiera liczbowe zestawienie krów z podziałem na stan fizjologiczny (zasuszone, dojone, chore) oraz LKS (< 300 tys./ml; 300-400 tys./ml; 400-1000 tys./ml; >1000 tys./ml) (tabela 3). Informacje zawarte w tej tabeli pozwalają określić precyzyjnie liczbę krów tzw. problematycznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na liczbę krów znajdujących się w grupie o LKS 400-1000 tys./ml oraz >1000 tys./ml, ze względu na fakt, że te krowy mają największy wpływ na ogólną liczbę komórek somatycznych w mleku. Należy zwrócić uwagę że odsetek krów charakteryzujących się LKS > 400 tys./ml wynosił odpowiednio 30,7% we wrześniu, 21,6% w październiku oraz 33,3% w listopadzie (tabela 3). Ponad 1/3 krów chorych potwierdza zły stan zdrowotny stada. 

Szczegółowych informacji o każdej krowie dostarcza raport RW-2 (tabela 4). Dzięki danym tam zawartym można prześledzić zmiany LKS każdej krowy indywidualnie. W przypadku krów z podwyższoną LKS należy przeprowadzić TOK (terenowy odczyn komórkowy) w celu rozpoznania zainfekowanych ćwiartek oraz pobrać próbki do badań mikrobiologicznych. Umożliwia to trafne podejmowanie decyzji dotyczących podjęcia leczenia danej sztuki lub rozważenia jej brakowania. Obserwacje wahań LKS w trakcie trwania laktacji mogą posłużyć do określenia podłoża mastitis - zakaźne bądź środowiskowe. Przykład zamieszczony poniżej wskazuje na cykliczne pojawianie się stanu zapalnego u tej sztuki. Jest to jeden z objawów zakażenia gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus). Cennych informacji, z punktu widzenia decyzji dotyczącej tej sztuki, mogłaby dostarczyć analiza poprzedniej laktację. Jeśli okazałoby się, że krowa ta charakteryzowała się zbliżonym rozkładem LKS w poprzedniej laktacji oznacza to konieczność wybrakowania jej ze stada. 

Stada które maja chroniczne problemy ze stanem zapalnym gruczołu mlekowego mogą zamówić dodatkowy raport RW-8 „Analiza zawartości komórek somatycznych" (tabela 5). W raporcie tym uwzględnione są jedynie krowy o LKS przekraczających 300 tys./ml. Zestawienie podzielone jest na 3 części. W pierwszej „Nowe zachorowania zestawione są wszystkie krowy, u których LKS w bieżącej próbie przekraczała 300 tys./ml podczas gdy w poprzednich znajdowała się poniżej tego poziomu. W części „Chronicznie chore" zamieszczone są zwierzęta u których zarówno w próbie bieżącej jak i poprzedniej LKS przekracza 300 tys./ml. W ostatniej części „Wyleczone" przedstawione są sztuki u których LKS w bieżącej próbie uległa obniżeniu do poziomu <300 tys./ml.

W tabeli 5 czerwoną ramką oznaczono ciąg cyfr oznaczających liczbę przypadków, w ostatnich 12 próbnych udojach, gdzie LKS przekroczyła przedziały zamieszczone w RW-1 „Wyniki w trzech ostatnich próbach". Ciąg z tabeli 5 (7, 1, 1, 1) oznacza iż w ostatnich 12 próbnych udojach LKS 7 razy wynosiła < 300 ty./ml, 1 raz 300-400 tys./ml, 1 raz 400-1000 tys./ml i 1 raz > 1000 tys./ml.

Zieloną ramką zaznaczono procentowy udział LKS danej sztuki w mleku zbiorczym. W tym konkretnym przypadku przy LKS 6705 tys./ml udział tej krowy w generowaniu komórek somatycznych w całym stadzie przekraczał 37%. Często w praktyce obserwowane są sytuacje, gdzie niewielka grupa krów wpływa na LKS całości produkowanego w stadzie mleka.

Dobra rutyna postępowania ograniczającego rozprzestrzenianie się stanu zapalnego wymienia jest separowanie krów chronicznie chorych i dojenie ich jako ostatniej grupy.
 

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.158.15.97
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!