PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Analiza pasz podstawą precyzyjnego bilansowania dawek pokarmowych

Żywienie krów mlecznych o dużym potencjale produkcyjnym wymaga precyzji szczególnie podczas bilansowania dawek pokarmowych. A do tego trzeba znać wartość pokarmową poszczególnych komponentów paszy podawanej zwierzętom.



Gwarancją pokrycia potrzeb pokarmowych krów mlecznych jest wiedza dotycząca wartości pokarmowej skarmianych komponentów paszowych. Z kolei punktem wyjścia do oszacowania wartości pokarmowej paszy jest znajomość jej składu chemicznego. Wiedza ta jest niezbędna z jednej strony do właściwego bilansowania dawek pokarmowych krów, z drugiej zaś - do planowania produkcji pasz w ciągu roku.

Mieszanki paszowe oraz dodatki paszowe, które są przedmiotem obrotu rynkowego, ze względu na obowiązujące regulacje prawne muszą mieć etykiety, na których podaje się zarówno ich skład chemiczny, jak i wartości pokarmowe. Poza tym jeśli dany środek do żywienia zwierząt jest mieszanką paszową, to na etykiecie wyszczególnione powinny zostać wszystkie komponenty wchodzące w jego skład. Pasze treściwe charakteryzują się względnie niską zmiennością składu chemicznego oraz związanej z nim wartości pokarmowej. Nieco odmienną sytuację obserwujemy w przypadku pasz objętościowych produkowanych w gospodarstwie. Takie pasze, szczególnie objętościowe soczyste, charakteryzują się dużą zmiennością składu chemicznego. Wynika to m.in. z tego, że ich skład chemiczny uzależniony jest od bardzo wielu czynników, które potencjalnie mogą mieć bardzo duży wpływ na finalną jakość paszy. Niewielu producentów bydła czy doradców żywieniowych zdaje sobie sprawę, że właściwe zarządzanie bazą paszową i żywieniem krów mlecznych nie rozpoczyna się w chwili bilansowania dawek pokarmowych, ale rok wcześniej, czyli w momencie podejmowania decyzji o planowaniu bazy paszowej. To właśnie decyzje dotyczące określenia powierzchni zasiewów roślin paszowych, wyboru gatunków oraz odmian, właściwej agrotechniki, ochrony roślin oraz wyznaczenia terminu zbioru mają strategiczne znaczenie, jeśli chodzi o uzyskanie pasz o najwyższej jakości, jak i o utrzymanie w ryzach kosztów żywienia. Należy pamiętać, że błędy popełnione na etapie planowania i produkcji pasz spowodują w kolejnym roku negatywne konsekwencje, których nie da się całkowicie naprawić. Trudno mówić o sukcesie w produkcji mleka bez właściwego żywienia krów, które z kolei bezpośrednio zależy od właściwie zorganizowanej bazy paszowej.

PODSTAWOWA ANALIZA PASZ

Jeśli wziąć pod uwagę dużą zmienność materiału paszowego, jak również konieczność precyzyjnego dostosowania ilości i jakości paszy do wymagań krów, okazuje się, że konieczne jest wyrażenie jakości pasz w sposób mierzalny. Charakteryzując materiał paszowy, najczęściej wykorzystujemy następujące parametry: zawartość wody (lub suchej masa paszy), zawartość białka ogólnego, włókna surowego, tłuszczu surowego (ekstraktu eterowego), zawartości związków bezazotowych wyciągowych oraz popiołu surowego. Podstawowa analiza składu chemicznego paszy (tzw. analiza weendeńska) umożliwia oznaczenie 5 składników - suchej masy, popiołu, białka, włókna i tłuszczu. Zawartość pozostałych wylicza się na podstawie tych 5 oznaczonych podczas badania. Wynikiem analizy weendeńskiej jest uzyskanie informacji o składnikach pokarmowych, które znajdą się w przewodzie pokarmowym zwierzęcia, natomiast nie mówi nic o możliwości ich wykorzystania czy strawienia. Dlatego składnikom paszy oznaczonym podczas badania podstawowego składu chemicznego dodaje się określenie "surowy" (tłuszcz surowy, włókno surowe) w celu odróżnienia od składników strawnych, których ilość wylicza się w oparciu o dodatkowe wyniki badań strawnościowych. Ważnym elementem oceny jakości pasz jest określenie ich współczynnika strawności, dzięki któremu uzyskujemy informację o poziomie wykorzystania poszczególnych składników pokarmowych paszy. Najczęściej w tabelach wartości pokarmowej przestawiane są informacje dotyczące strawności masy organicznej paszy lub/i energii strawnej l ub metabolicznej.

SKŁAD CHEMICZNY PASZY

Każdy rodzaj paszy składa się z dwóch głównych składników: wody i suchej masy. Ze względu na zawartość wody pasze można podzielić na soczyste i suche. Pasze suche to takie, które zawierają mniej niż 15 proc. wody (> 85 proc. s.m.) i które można bezpiecznie przechowywać bez obawy, że spleśnieją. Należą do nich takie pasze objętościowe, jak słoma i siano oraz pasze treściwe. Wzrost zawartości wody w paszach zwiększa, niestety, ryzyko "psucia się" paszy, w związku z czym pasze takiego rodzaju wymagają konserwacji przez kiszenie lub suszenie. Z kolei sucha masa paszy składa się z popiołu surowego oraz pozostałej masy organicznej. Popiół surowy stanowią związki nieorganiczne, które pozostają po spaleniu organicznej substancji paszy w piecu muflonowym w temp. 500-550ºC przez 3-5 h. Zalicza się do niego zawarte w paszy składniki mineralne (makro- i mikroelementy) oraz niektóre zanieczyszczenia (piasek). Duża zawartość tego parametru nie oznacza bynajmniej braku konieczności uzupełnienia dawki pokarmowej krów premiksami, a najczęściej niestety świadczy o zanieczyszczeniu paszy glebą podczas zbioru lub/i jej konserwacji. Organiczna frakcja paszy obejmuje: białko, tłuszcze, włókno oraz bezazotowe związki wyciągowe.

BIAŁKO W PASZY

Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych i jednocześnie najdroższych składników paszy jest białko. Chemicznie białko ogólne stanowi sumę związków zawierających azot. Białko ogólne składa się z białka właściwego i związków azotowych niebiałkowych (NPN).

W praktyce bardzo często hodowcy zwracają uwagę głównie na zawartość białka w paszy, natomiast niedoceniona zostaje jego jakość. Na czym więc polega ocena wartości biologicznej białek pokarmowych? Otóż każde białko składa się z aminokwasów. O wartości biologicznej białka świadczy duży udział aminokwasów egzogennych, których organizm krowy nie jest w stanie wytworzyć we własnym organizmie. W przypadku bydła najważniejszymi aminokwasami są metionina i lizyna, których udział w typowych paszach objętościowych dla krów jest względnie niski. Stąd też konieczność dobierania w dawce pokarmowej krów takich pasz (np. śruta sojowa), które są bogate w te aminokwasy. Pozostałą część białka ogólnego stanowią tzw. związki azotowe niebiałkowe, czyli pozostałe związki zawierające N, niebędące białkami, tj.: peptydy, wolne aminokwasy, amidy, aminy. Należy do nich zaliczyć również mocznik. Związki azotowe zawarte w paszy łatwo ulegają rozkładowi w żwaczu i stanowią substrat do budowy białka mikroorganizmów, które tam przebywają. Powstałe w wyniku syntezy białko bakteryjne oraz białko paszy, które nie uległo rozkładowi w żwaczu, przechodzi do jelit, gdzie jest rozkładane na aminokwasy przez enzymy trawienne przeżuwacza. Nadmiar NPN ma niestety działania toksyczne dla organizmu, a w skrajnych przypadkach przedawkowania może powodować śmierć krowy (np. zatrucie mocznikiem). Zbyt duża podaż amoniaku we krwi zwierzęcia powoduje konieczność przekształcenia go w wątrobie w mocznik, czego wskaźnikiem jest jego podwyższony poziom w mleku (>300 mg/l).

WŁÓKNO W PASZY

Włókno surowe gromadzi się w ścianie komórkowej roślin, szczególnie w ich zdrewniałych częściach. Przez zwierzęta nieprzeżuwające jest ono trawione w niewielkim stopniu, lepiej trawią je zwierzęta przeżuwające i konie. Chemicznie do włókna surowego należą: pektyny, pentozany, gumy, śluzy, kleje roślinne, kwas fitynowy i jego sole, hemiceluloza, celuloza, lignina, kutyna, suberyna, krzemionka. Włókno paszowe stanowi bardzo ważny składnik pasz i spełnia istotną rolę w trawieniu. Wypełnia ono przewód pokarmowy, pobudza żołądek do intensywnego wydzielania soków i lepszego trawienia całej dawki pokarmowej, powoduje lepsze przeżuwanie i wolniejszy przepływ treści żwacza przez przewód trawienny - przyczynia się więc do lepszego wykorzystania paszy. W przypadku żywienia bydła włókno odgrywa kluczową rolę w profilaktyce kwasicy. Jednak nadmierne ilości pasz włóknistych podawane zwierzętom mogą powodować, że zwierzę ma przewód pokarmowy wypełniony, ale nie zaspokaja swoich potrzeb pokarmowych, gdyż otrzymało zbyt mało białka i cukrowców. Do bardziej precyzyjnej oceny włókna pokarmowego w żywieniu krów wykorzystuje się obecnie podział włókna na frakcję włókna detergentowo neutralnego (NDF) i włókna detergentowo kwaśnego (ADF), opracowanego przez Van Soesta. W zaproponowanym przez niego systemie analitycznym czynnikami ograniczającymi pobranie pasz i ich strawność oraz wartość energetyczną są składniki ścian komórkowych, oznaczane jako NDF i ADF. Hydroliza w detergencie neutralnym daje składnik NDF zawierający celulozę, hemicelulozy i ligniny. Dalsza kwaśna analiza paszy pozwala wyodrębnić składnik ADF zawierający celulozę powiązaną z ligninami. W związku z tym daje ona pełniejszy obraz możliwości wykorzystania przez krowę poszczególnych składowych włókna pokarmowego. NDF uznaje się za indykator możliwości pobrania poszczególnych pasz, natomiast ADF za wskaźnik związany z możliwością ich strawienia. Ilość włókna surowego dla krów mlecznych, w zależności od fazy cyklu produkcyjnego i produkcyjności, powinna mieścić się w granicach 18-22 proc. suchej masy dawki, a NDF i ADF odpowiednio: 28-40 proc. i19-30 proc.

TŁUSZCZ W PASZY

Tłuszcze to związki o charakterze nierozpuszczalnym w wodzie (ale rozpuszczalnym w acetonie czy benzenie), które dostarczają zwierzęciu energii. Stanowią pewnego rodzaju zapas, z którego zwierzę może korzystać, gdy zabraknie mu pokarmu. W organizmie pełnią funkcję izolacyjną, strukturalną, funkcjonalną (cholesterol, progesteron) oraz transportową (fosfolipidy transportują cholesterol). W typowej dawce pokarmowej dla krów mlecznych zawartość tłuszczu wynosi mniej niż 2,5 proc. s.m. Jednak w przypadku wysokowydajnych krów mlecznych w celu podwyższenia energetyczności dawki pokarmowej stosowane są suplementy tłuszczowe. Wówczas udział tego składnika może wzrosnąć do 6 proc. s.m. Należy jednak pamiętać, że nadmiar tłuszczu w diecie krów może przynieść negatywne efekty zarówno dla populacji mikroorganizmów żwaczowych, jak i dla samej krowy. Należą do nich: obniżona strawność włókna pokarmowego, obniżona zdrowotność żwacza oraz obniżenie sekrecji tłuszczu mlekowego. Natomiast zaletą stosowania suplementów tłuszczowych jest wzrost energetyczności dawki pokarmowej bez zwiększenia udziału frakcji NDF włókna. Głównym suplementem tłuszczowym są tłuszcze roślinne, przekształcone w formy chronione, które nie wchodzą w interakcje z mikroorganizmami żwacza. Bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe tłuszcze roślinne działają hamująco na aktywność żwacza. Ponadto w przedżołądkach ulegają biouwodorowaniu do form nasyconych. Nadmiar ubocznych produktów tego procesu, tj. formy trans- kwasów tłuszczowych, negatywnie wpływa na syntezę tłuszczu mlekowego.

ZWIĄZKI BEZAZOTOWE WYCIĄGOWE W PASZY

Należą do nich łatwo strawne węglowodany wewnątrzkomórkowe i strukturalne, w skład

których wchodzą: monosacharydy, oligosacharydy (dwucukry - sacharoza) i wielocukry (skrobia). Główną rolą węglowodanów w dawce pokarmowej dla krów jest dostarczenie zwierzęciu energii niezbędnej do podtrzymania podstawowych procesów życiowych oraz do produkcji mleka. Węglowodany dzielą się na dwie frakcje: węglowodany skrobiowe (niestrukturalne) i nieskrobiowe (rozgałęzione, strukturalne). Węglowodany strukturalne wchodzą w skład włókna NDF i wyrażane są jako procent s.m. Z kolei zawartość węglowodanów niestrukturalnych oblicza się, odejmując od 100 proc. procentową zawartość NDF, białka ogólnego, tłuszczu i popiołu surowego. W celu wzrostu wartości energetycznej paszy dodaje się pasze zawierające dużą ilość skrobi, co w konsekwencji powoduje obniżenie poziomu NDF. Niestety, następstwem takiego działania jest obniżenie pH treści żwacza. Przy lekkim obniżeniu pH do wartości poniżej 6,2 następuje upośledzenie procesów trawiennych, natomiast przy wartości poniżej 5,5 następuje znaczące obniżenie procesów trawiennych, obniżenie pobrania paszy oraz pogorszenie motoryki żwacza.

SZCZEGÓŁOWA ANALIZA

Zawartość składników pokarmowych w paszach wyraża się na dwa sposoby: w paszy świeżej (naturalnej) - takiej, jaka podawana jest zwierzętom, oraz w 100 proc. suchej masy (s.m.), to znaczy takiej, która została pozbawiona wody.

W normach żywienia zwierząt publikowanych przez INRA, DLG czy NRC podawane są informacje dotyczące wartości pokarmowej wszystkich pasz stosowanych w żywieniu krów mlecznych. Należy jednak nadmienić, że ze względu na dużą zmienność składu chemicznego tych pasz, wynikającą chociażby z różnych warunków klimatycznych, w których są uprawiane, wszystkie pasze objętościowe produkowane w gospodarstwie powinny być poddane analizie chemicznej.

Aby ustalić jakość pasz, którymi dysponujemy, konieczne jest pobranie, a następnie przebadanie reprezentatywnej próbki badanego materiału. Aby próbka odpowiadała rzeczywistej jakości skarmianej paszy, należy pobrać kilka próbek, a następnie wymieszać je i pobrać próbkę zbiorczą, z której część należy przesłać do dalszych badań. W przypadku pobierania próbek z pryzm kiszonkowych należy pobrać próbki z całego przekroju pryzmy, w zależności od wielkości pryzmy z 8-12 miejsc. Jeśli jest to możliwe, materiał do analizy najlepiej pobierać specjalistycznymi próbnikami wbijanymi w paszę. Trudniej pobrać reprezentatywną próbkę z balotów. Zaleca się, aby pobrać próbki z co najmniej 3-5 balotów nieotwartych do skarmienia. Pobraną w ten sposób próbkę należy dokładnie wymieszać, a następnie pobrać próbkę z próby zbiorczej. W sytuacji wysyłania pasz do analizy najlepiej skorzystać z worków strunowych o grubej ściance, tak aby nie zostały uszkodzone przez źdźbła paszy. Po napełnieniu należy usunąć z worków jak największą ilość powietrza, a następnie zamknąć je hermetycznie. Masa próbki nie powinna przekraczać 0,5 kg. Kwestią priorytetową jest czas dostarczenia próby do laboratorium - powinna znaleźć się tam możliwie jak najszybciej. Należy wspomnieć, że obecnie dzięki mobilnej technologii w bliskiej podczerwieni możliwa jest analiza pasz objętościowych bezpośrednio w gospodarstwie, a wyniki takiej analizy dostępne są od ręki.

PRIORYTET - JAKOŚĆ PASZ

O ile dostateczna ilość pasz jest kwestią właściwego planowania, o tyle na jakość pasz objętościowych wpływa cały szereg rozłożonych w czasie i silnie powiązanych ze sobą czynników, co sprawia, że uzyskanie satysfakcjonującej jakości pasz objętościowych jest zdecydowanie trudniejsze. Jakość pasz wyraża się poprzez jej cechy organoleptyczne oraz wartość pokarmową, która szacowana jest na podstawie składu chemicznego. Aby właściwie zbilansować dawkę pokarmową, należy znać podstawowy skład chemiczny paszy i monitorować go na bieżąco. Zdecydowanie należy unikać korzystania z wartości tabelarycznych określających wartość pokarmową pasz, nieuwzględniających naturalnych uwarunkowań przyrodniczych, w jakich funkcjonuje konkretne gospodarstwo. Wyrażaniem jakości kiszonki jest jej potencjał do produkcji mleka. W tabelach (1. i 2.) przedstawiono składy chemiczne kiszonki z kukurydzy oraz ztraw, które można określić jako dobrą i złą.

PODSUMOWANIE

Monitoring jakości pasz objętościowych powinien stanowić integralną część zarządzania żywieniem krów mlecznych. Analiza pasz objętościowych pomimo faktu istnienia różnych układów pogody w poszczególnych latach, które przecież wpływają na jakość paszy, jest bardziej precyzyjna niż opieranie się wyłącznie na wartościach tabelarycznych. Należy zaznaczyć, że potencjał produkcji mleka z kiszonek jest zróżnicowany i zależy od wielu czynników. W praktyce jest go jednak trudno oszacować ze względu na fakt stosowania różnych komponentów w dawce pokarmowej, między którymi zachodzą różnorakie interakcje. Jednymi z głównych czynników są strawność kiszonki oraz koncentracja w niej energii. Wzrost strawności kiszonki o 1 proc. powoduje wzrost produkcji mleka o 0,24-0,37 kg/krowę/dzień.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.247.119
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!