PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Dezynfekcja strzyka podstawą profilaktyki mastitis

Dezynfekcja strzyka podstawą profilaktyki mastitis Krowy charakteryzują się wieloma efektywnymi mechanizmami redukującymi wniknięcie infekcji przez kanał strzykowy, a w sytuacji, w której drobnoustroje już wnikną do wymienia, napotykają na różne formy obrony wymienia przed infekcjami

Autor: Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska

Dodano: 08-07-2018 06:50

Tagi:

Sumienne przestrzeganie zasad profilaktyki pozwala w dużym stopniu ograniczyć problem zapaleń wymienia w stadzie. Jednym z najważniejszych zabiegów w tym zakresie jest dezynfekcja strzyków, zarówno przed dojem, jak i po jego zakończeniu.



Poza kilkoma wyjątkami, tj. gruźlica i leptospiroza, infekcje powodujące mastitis dostają się do wymienia przez kanał strzykowy. Krowy charakteryzują się wieloma efektywnymi mechanizmami redukującymi wniknięcie infekcji przez kanał strzykowy, a w sytuacji, w której drobnoustroje już wnikną do wymienia, napotykają na różne formy obrony wymienia przed infekcjami. Biorąc pod uwagę fakt, jak często zakończenia strzyka są kontaminowane przez bakterie, ogólna liczba przypadków zapalenia wymienia, które wywołują w większości stad, jest stosunkowo niska, choć bez wątpienia dla większości producentów mleka mogłaby być jeszcze niższa. Mechanizmy obronne na poziomie strzyka ograniczają możliwość wniknięcia patogenu do gruczołu mlekowego poprzez nieuszkodzoną skórę oraz mechanizmy zamykające światło kanału strzykowego pomiędzy dojami. Bakterie, które przywrą do keratyny wewnątrz kanału strzykowego, są wypłukiwane z mlekiem w trakcie kolejnego udoju. W wymieniu z kolei są mechanizmy odporności biernej i czynnej, które mają na celu zwalczanie drobnoustrojów pokonujących zabezpieczenia kanału strzykowego.

DEZYNFEKUJ PRZED UDOJEM I PO JEGO ZAKOŃCZENIU

Działaniami mogącymi wzmocnić naturalne mechanizmy obronne przed powstawaniem nowych infekcji jest przed- i poudojowa dezynfekcja strzyka. Dezynfekcja poudojowa, tzw. post-dipping, jest stosowana bezpośrednio po zakończeniu doju, tuż po zdjęciu aparatu udojowego. Strzyk w momencie dezynfekcji poudojowej nie musi być osuszany. Działanie to ma na celu prewencję mastitis i powinno być przeprowadzane w każdym stadzie, po każdym doju, w trakcie całego roku. Celem post-dippingu jest ograniczenie populacji drobnoustrojów przeniesionych na strzyk podczas

doju, zanim skolonizują i infiltrują kanał strzykowy. Jest to więc bardzo efektywny sposób kontroli mastitis na tle drobnoustrojów zakaźnych. Natomiast jest mniej efektywny w prewencji infekcji na tle bakterii środowiskowych, tj. E coli. Po doju krowy powinny mieć dostęp do świeżo zasłanych, czystych legowisk oraz do paszy i wody. Podanie ich w tym czasie ma zachęcić krowy do pozostania w pozycji stojącej przez 20-30 min, tak aby zwieracze kanałów strzykowych uległy zamknięciu po doju. Jeśli krowa położy się bezpośrednio po doju, kiedy kanał strzykowy pozostaje jeszcze otwarty, bakterie obecne w środowisku mogą się dostać do wnętrza gruczołu mlekowego i spowodować stan zapalny.

Z kolei dezynfekcja przedudojowa, tzw. pre-dipping, ma na celu ograniczenie liczby bakterii środowiskowych wywołujących mastitis, które znajdują się na skórze strzyka przed dojem. Takie postępowanie ogranicza presję mikroorganizmów w okolicy kanału strzykowego, a więc zmniejsza ich szanse na przedostanie się do wnętrza wymienia. Pre-dipping nie tylko zmniejsza ryzyko stanu zapalnego, ale redukuje również ogólną liczbę bakterii w mleku. Jednak aby dezynfekcja przedudojowa była skuteczna, środki chemiczne muszą działać bardzo szybko (mniej niż 30 s). Co oznacza, że środek do pre-dippingu powinien pozostać na skórze strzyka przez 30-40 s, zanim strzyk zostanie osuszony przed nałożeniem aparatu udojowego. Należy pamiętać, żeby po zastosowaniu dezynfekcji przedudojowej, przed nałożeniem kubków udojowych, osuszyć strzyk, co zapobiegnie wystąpieniu substancji hamujących w mleku. Ponadto takie działanie sprzyja lepszemu przygotowaniu krowy do doju i zapobiega występowaniu pustodoju.

METODY APLIKACJI: PŁYN CZY SPRAY?

Istotą dezynfekcji przed- i poudojowej jest usunięcie drobnoustrojów z całej powierzchni strzyka, a niejedynie z jego ujścia. Są dwie główne metody dezynfekcji strzyka: pierwszą stanowi ciecz służąca do zanurzania strzyka (dip), a drugą spray do spryskiwania jego powierzchni. Środki do zanurzania strzyka są bardziej efektywne w użyciu niż spray. Przeciętne zużycie cieczy do zanurzania wynosi powiem ok. 10 ml/krowę/dzień, a sprayu ok. 15 ml/krowę/dzień. Ponadto zanurzenie strzyka w środku dezynfekcyjnym powoduje dokładne pokrycie cieczą całej powierzchni strzyka. Urządzenie do dippingu strzyków powinno być wystarczająco duże, aby umożliwić dokładne zanurzenie strzyka bez niepotrzebnego przelewania i strat środka, a z drugi strony małe na tyle, aby efektywnie dezynfekować również małe strzyki (rys. 1).

Bardzo często w powszechnym użyciu są kubki dezynfekcyjne zapobiegające niepotrzebnym stratom środka (rys. 2). Gdy naciskamy na dolną część urządzenia, płyn wtłaczany jest do górnego kubka, umożliwiając zanurzenie strzyka. W sytuacji, gdy kubek wypadnie lub zostanie wytrącany z rąk dojarza, stracie ulegnie jedynie płyn znajdujący się w kubku górnym.

Niezależnie od typu używanego urządzenia dezynfekcyjnego należy pamiętać o dokładnym pokryciu strzyka środkiem dezynfekcyjnym. Warto również wspomnieć, że urządzenia te powinny być czyszczone regularnie, a resztki środka pozostające w nim po udoju usuwane.

Inną metodą dezynfekcji strzyków jest ich spryskiwanie środkiem dezynfekcyjnym. Jednak użycie tej metody dezynfekcji strzyków wymaga szczególnej uwagi, aby cała powierzchnia strzyka została pokryta środkiem dezynfekcyjnym (fot.). Z tego względu dobrą praktyką jest stosowanie sprayów o barwie, która umożliwia kontrolę pokrycia nim powierzchni strzyka. W niektórych systemach automatycznego doju jedyną formą dezynfekcji przed- i poudojowej, jest właśnie system spryskiwania strzyków. Ponadto sprawność spryskiwania wymaga większej uwagi w odniesieniu do urządzeń, które potrzebują regularnych przeglądów dysz spryskujących. Dobrym testem sprawdzającym jakość pracy spryskiwaczy jest spryskiwanie białego ręcznika papierowego.

Wzór, który powstaje na papierze, jest odwzorowaniem pracy dyszy rozpylającej ciecz.

Jeszcze lepszym testem sprawdzenia właściwej dezynfekcji strzyków jest punktowa ocena stopnia pokrycia strzyków cieczą. Należy zliczyć liczbę krów, których strzyki (jeden bądź więcej) nie zostały właściwie zdezynfekowane. Za takie uważa się krowy, których jeden bądź więcej strzyków nie zostały w połowie swojej powierzchni pokryte środkiem dezynfekcyjnym. Odsetek takich zwierząt nie powinien przekraczać 5 proc. wszystkich dojonych krów. W niektórych stadach wartość tego wskaźnika wynosi nawet 90 proc., co niestety istotnie zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania zakaźnych patogenów powodujących mastitis.

ŚRODKI CHEMICZNE WYKORZYSTYWANE DO DEZYNFEKCJI STRZYKÓW

W praktyce wykorzystywanych jest wiele środków do dezynfekcji strzyków, zarówno w formie sprayu, jak i dippingu. Nie sposób jednak wskazać na jedno, najlepsze rozwiązanie ze względu na fakt, że użyte substancje czynne tych środków różnią się swoimi właściwościami. Poniżej przedstawiono charakterystykę kilku najczęściej wykorzystywanych substancji chemicznych do dezynfekcji strzyków.

JODOFORY

Są niewątpliwie najczęściej wykorzystywanymi substancjami czynnymi dezynfektantów strzyków. Chemicznie są związkami jodu z substancjami powierzchniowo czynnymi. Najczęściej stężenie jodu wynosi w nich 0,25-0,50 proc. i towarzyszą mu czynniki dodatkowe, m.in. substancje powierzchniowo czynne, stanowiące neutralne dla jodu środowisko. Zużywający się w reakcji z bakteriami wolny jod zastępowany jest jodem uwalnianym z roztworu środka dezynfekującego w ilości 3-5 ppm, utrzymując niekorzystne środowisko dla drobnoustrojów. Powszechne wykorzystanie jodoforów w środkach dezynfekcyjnych rodzi, niestety, problem z kontaminacją mleka. Mleko jest dla człowieka ważnym źródłem jodu, którego zwartość w mleku waha się w granicach ok. 350 μl/l. Dobowe zapotrzebowanie człowieka wynosi ok. 150 μl/l, co jest pokrywane przez 430 ml spożytego dziennie mleka i jego przetworów. Kontaminacja mleka jodem może w związku z powyższym przyczynić się do nadmiernego jego spożycia, co może mieć negatywne skutki zdrowotne.

Jodofory są słabo rozpuszczalne w wodzie, w związku z tym wymagają silnych kwasowych surfaktantów, aby móc je rozproszyć w roztworze wodnym. Wykorzystywanie silnych kwasów z kolei ma negatywny, podrażniający wpływ na skórę strzyka. Dlatego większość środków jodowych zawiera również w swoim składzie emolienty, które mają właściwości łagodzące i nawilżające dla skóry strzyka. Działanie bakteriobójcze jodoforów jest mało specyficzne. Środki te reagują aktywnie również w kontakcie z jakąkolwiek masą organiczną, w związku z tym wszelkie zabrudzenia na strzyku lub w kubku dezynfekcyjnym istotnie obniżają skuteczność ich działania. Ważną zaletą tych środków jest ich intensywna barwa, dzięki której łatwiej jest kontrolować właściwe pokrycie nimi skóry strzyków. Jodofory w formie sprayu mogą wydzielać drażniący zapach i powodować podrażnienia błon śluzowych układu oddechowego dojarzy.

CHLOREKSYDYNA

Chloreksydyna wykorzystywana jest do dezynfekcji strzyków w stężeniu 0,4-0,8 proc. Jest dość popularnym czynnikiem bakteriobójczym ze względu na jej dobrą stabilność działania na skórze strzyka. Wykazano jej szczególną przydatność w walce z gronkowcami, stąd jest również często wykorzystywana do dezynfekcji wymion u kóz. Poza tym jest mniej aktywna w kontakcie z materiałem organicznym, w porównaniu do innych środków. Chloreksydyna jest bezbarwna, w związku z tym trudniej kontrolować sposób jej aplikacji. Poza tym jest łatwo rozpuszczalna w wodzie i w związku z tym wymaga niewielkiego dodatku surfaktantów.

CZWARTORZĘDOWE ZWIĄZKI AMONIOWE

Dezynfektanty opierające się na czwartorzędowych związkach amoniowych zawierają również środki zwilżające, umożliwiające lepszą penetrację skóry, bufory (stabilizujące pH), emolienty, barwniki (opcjonalnie) oraz wodę. Związki te nie powodują podrażnienia skóry strzyka. Natomiast ich efektywność w kierunku niektórych bakterii, tj. Pseudomonas czy Nocardia, jest wątpliwa.

KWAS DODECYLOBENZENOSULFONOWY

Środki wzbogacone o kwas dodecylobenzenosulfonowy w stężeniu ok. 2 proc. są niepodrażniające dla skóry strzyka oraz dojarza. Są efektywne w odniesieniu do większości drobnoustrojów, ale zupełnie nieefektywne w zwalczaniu spor. Ich zaletą jest fakt, że mają przedłużone działanie oraz dobrze radzą sobie z zanieczyszczeniami organicznymi.

PODCHLORYNY

Jest to najtańsza grupa środków dezynfekcyjnych na rynku. Wykazują dość raptowną reakcję, co niestety pogarsza efektywność ich dziania w kontakcie z substancjami organicznymi, tj. zabrudzenia na skórze strzyka. Najczęściej wykorzystane jest 4 proc. stężenia tych substancji, które niestety działają podrażniająco i wysuszająco na skórę. Ponadto podchloryn nie należy wykorzystywać w formie sprayu, gdyż mogą powodować podrażnienia błon śluzowych układu oddechowego dojarzy. Naturalnie środki te są bezbarwne i dość niestabilne. Powinny być przechowywane w szczelnych pojemnikach, w chłodnych miejscach, aby nie straciły swoich właściwości. Dostępne są różne pochodne podchloryn, tj. dichloroizocyjanuran sodu, który jest bardziej stabilny, ma mniejsze właściwości podrażniające i wysuszające.

ZAKWASZONY CHLORYN SODU

Kombinacja chlorku sodu i kwasu mlekowego ma antybakteryjne właściwości dzięki formowaniu kwasu chlorowego i dwutlenku chloru przeciw większości bakterii, drożdży i pleśni. Wadą tych związków jest to, że muszą być dostarczane w dwóch formach, aktywatora i bazy, które powinny być połączone tuż przed użyciem. Końcowa mieszanka zawiera ok. 0,3 proc. chlorku sodu.

PIANKI DO DEZYNFEKCJI

Mogą być stosowane jako pre- i postdipping. Pianka może być produkowana przez podłączenie do kubka dezynfekcyjnego przewodu z niskim ciśnieniem powietrza lub poprzez ściskanie dolnej części specjalnie zaprojektowanego do tego celu kubka do dippingu strzyków (fot.). W praktyce piany są łatwiejsze do stosowania niż standardowe płyny.

Mają one zastosowanie jedynie do produkcji środków poudojowych. Niestety, ich cena jest zazwyczaj wyższa niż tradycyjnych środków dezynfekcyjnych. W ich składzie poza substancjami bakteriobójczymi, znajduje się również żel i alkohol, np. izopropanol, wspomagający szybkie wysychanie substancji. Po wyschnięciu dezynfektanty te pozostają na strzyku w formie plastikowego filmu (zdjęcie 3), dzięki czemu zapewniają przedłużone działanie, szczególnie na bakterie środowiskowe, zagrażające wymieniu między udojami. Niestety, badania nie wykazały różnicy w efektywności ich działania w porównaniu z innymi substancjami czynnymi. Ponadto ich wysoka gęstość powoduje, że gorzej penetrują pofałdowania skóry strzyka, przez co mogą mieć (w przypadku popękanej skóry strzyka), słabsze działania niż ich rzadsze odpowiedniki.

Podsumowując, prawidłowo przeprowadzona dezynfekcja strzyków jest jednym z głównych narzędzi ograniczających pojawianie się nowych infekcji w stadzie. Należy jednak pamiętać, że systematyczne stosowanie dezynfekcji przed- i poudojowej daje efekty dopiero po czasie 9-12 tygodni. Efekt polega głównie na ograniczeniu powstawania nowych zachorowań, co oczywiście nie zwalnia hodowcy z walki z już istniejącymi stanami zapalnymi. Tylko kompleksowe podejście do ograniczania mastitis daje satysfakcjonujące rezultaty.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.82.10.219
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!