PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Dodatki paszowe w okresie przejściowym

Żywienie wysoko wydajnych krów mlecznych przy jednoczesnym zachowaniu dobrej zdrowotności jest niemal niemożliwe bez specjalistycznych dodatków ułatwiających profilaktykę wielu schorzeń.



Konsekwentne dążenie hodowców bydła mlecznego oraz producentów mleka do poprawy jednostkowej wydajności mlecznej krów spowodowało nasilenie niekorzystnych zjawisk prowadzących do pogorszenia zdrowotności oraz długowieczności zwierząt. W rezultacie nastąpił również wzrost kosztów weterynaryjnych oraz kosztów remontu stada, co przyczyniło się do pogorszenia opłacalności produkcji mleka.

Schorzenia towarzyszące okresowi przejściowemu

Głównym powodem występowania opisywanych wyżej następstw jest zwiększenie częstości wystąpień tzw. chorób metabolicznych, które to prowadzą do zaburzenia funkcjonowania metabolizmu zwierzęcia na skutek zachwiania homeostazy organizmu. Największe ryzyko wystąpienia tych chorób istnieje właśnie w okresie przejściowym. Bardzo często schorzenia te nazywane są chorobami produkcyjnymi, gdyż ryzyko ich wystąpienia rośnie liniowo wraz z wydajnością krów. Wśród głównych chorób metabolicznych najczęściej w praktyce obserwowane są: podkliniczna oraz kliniczna kwasica, alkaloza, ketoza, syndrom stłuszczonej wątroby, porażenie poporodowe, przemieszczenie trawieńca, syndrom polegującej krowy czy deficyty składników mineralnych.

W przypadku wystąpienia ketozy zwiększa się stężenie ciał ketonowych (acetonu, kwasu acetooctowego, β-hydroksymaślanu) w płynach ustrojowych zwierzęcia. Syndrom tłustej wątroby powoduje wzrost poziomu niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych (NEFA) we krwi oraz wątrobie. Kwasica z kolei obniża pH treści żwacza poprzez wzmożoną sekrecję kwasów organicznych (kwasu octowego, propionowego oraz masłowego). W trakcie porażenia porodowego obniżeniu ulega poziom wapnia w organizmie. Ze względu na ogólnoustrojowy charakter oraz ich działanie immunosupresyjne zaburzenia metaboliczne zwiększają również ryzyko występowania innych schorzeń, tj.: wzdęcia żwacza, zatrzymania łożyska, ochwatu, mastitis czy metritis (stan zapalny macicy).

Przykładem może tu być wzrost ryzyka wystąpienia zapalenia wymienia, zatrzymania łożyska, metritis, przemieszczenia trawieńca, ciężkiego porodu czy ketozy spowodowanej wystąpieniem porażenia poporodowego. Z kolei z wystąpieniem ketozy zwiększa się prawdopodobieństwo zachorowania na: ochwat, przemieszczenie trawieńca, porażenie poporodowe, mastitis czy syndrom stłuszczonej wątroby. Bardzo często ketoza czy syndrom stłuszczonej wątroby są następstwem wystąpienia u krowy jednego lub kilku schorzeń, tj.: porażenia poporodowego, przemieszczenia trawieńca, zatrzymania łożyska czy trudnego porodu. W związku z tym istotne są intensywne działania prewencyjne w odniesieniu do konkretnego schorzenia metabolicznego, ponieważ zmniejszają również ryzyko wystąpienia pozostałych zaburzeń.

W przypadku krów o wysokim potencjale poprodukcyjnym profilaktyka schorzeń metabolicznych związana jest z koniecznością suplementacji dawki pokarmowej specjalistycznymi dodatkami paszowymi. Właściwe zbilansowanie dawki pokarmowej oraz satysfakcjonująca jakość pasz objętościowych są podstawą prawidłowego żywienia krów w okresie przejściowym (co zostało opisane w poprzednim artykule). Jednak nawet prawidłowo zbilansowana dawka pokarmowa wymaga uzupełnienia substancjami, które mogą wyeliminować lub zmniejszyć ryzyko wielu ze wspomnianych wcześniej schorzeń.

Jakie dodatki paszowe są najczęściej stosowane w tym okresie?

Sole anionowe

Sole anionowe wykorzystywane są w profilaktyce porażenia poporodowego (hipokalcemia) spowodowanego deficytem wapnia. W żywieniu krów mlecznych stosuje się następujące związki: chlorek i siarczan amonu, chlorek i siarczan wapnia czy siarczan magnezu. Podawanie ich w dawce pokarmowej krowom w ostatnich tygodniach zasuszenia ma przeciwdziałać nadmiernej podaży sodu i potasu, których to wysoka koncentracja w dawce pokarmowej ma wpływ na wzrost częstości występowania hipokalcemii. Dodatek soli anionowych oraz ograniczenie podaży potasu i sodu w dawce pokarmowej mają wpływ na równowagę anionowo-kationową dawki pokarmowej (DCAD), co jak wskazują badania, obniża ryzyko wystąpienia porażenia. Niestety, podawanie soli anionowych może powodować również negatywne następstwa związane z obniżeniem pobrania paszy ze względu na ich gorzki smak. Dlatego ważne jest ograniczenie poziomu potasu w dawce pokarmowej poprzez wybór pasz objętościowych o niskiej zawartości tego pierwiastka. Przykładowo: kiszonka z lucerny może zawierać w suchej masie 2-4 proc. potasu w zależności od zawartości tego pierwiastka w glebie.  Podobnie wysoka zawartość tego pierwiastka może być w kiszonkach z traw. Niska zawartość potasu występuje w kiszonce z kukurydzy (ok. 1 proc. s.m.).

Inną strategią w przypadku krów zasuszonych jest rozcieńczanie dawki pokarmowej, jeśli chodzi o zawartości potasu, poprzez dodawanie siana o niskiej zawartości tego pierwiastka oraz ograniczenie nawożenia potasem gleb, na których uprawiane będą rośliny paszowe. W celu określenia właściwego bilansu anionowo-kationowego stosuje się badania pH moczu. Standardowo pH moczu krowy wynosi ok. 8,0-8,4, natomiast po podaniu soli jego wartość powinna spaść do poziomu ok. 6,0-6,5.

Badania wykazały, że sole chlorkowe są bardziej skuteczne w obniżeniu pH krwi i moczu niż siarczany. Dlatego są one częściej wykorzystywane w żywieniu krów mlecznych. Rekomendowana w normach NRC zawartość wapnia i magnezu w dawce dla krów zasuszonych tuż przed wycieleniem powinna wynosić odpowiednio 1-1,2 proc.  i 4 proc. s.m. dawki. Sole anionowe nie powinny być stosowane w żywieniu krów po ocieleniu.

Antyoksydanty

Szczególne znaczenie w żywieniu krów mlecznych mają witamina E oraz selen. Witamina E ma istotny wpływ na układ odpornościowy zwierząt. Suplementacja tymi dodatkami ogranicza znacznie ryzyko zatrzymania łożyska oraz wystąpienia mastitis. Normy amerykańskie dla krów holsztyńsko-fryzyjskich zalecają w przypadku krów zasuszonych oraz w laktacji odpowiednio: 1000 i 5000 jednostek międzynarodowych witaminy E na dobę w dawce pokarmowej. Natomiast maksymalny udział selenu w dawce pokarmowej nie powinien przekraczać 0,3 ppm. Jednak współcześnie przeprowadzone badania dostarczyły nowych informacji dotyczących suplementacji dawki pokarmowej witaminą E. Okazało się, że zwiększenie udziału witaminy E w żywieniu krów przed ocieleniem do 4000 j.m. oraz do 2000 j.m. w żywieniu krów po ocieleniu skutkowało ograniczeniem wystąpienia klinicznej formy mastitis z 13 do 3 proc. Warto pamiętać, że forma chemiczna mikroelementów zawartych w paszach czy mieszankach mineralno-witaminowych decyduje o wchłanialności, czyli przyswajalności z przewodu pokarmowego. Ze względu na szybki pasaż treści pokarmowej u krów po ocieleniu, w szczycie laktacji należy przynajmniej część mikroelementów podawać w formach organicznych, tj. chelatów. Chelaty są to połączenia mikroelementów z aminokwasami. Głównym połączeniem są mikroelementy z metioniną zwane chelatami metioninowymi oraz mikroelementy z gliceryną – inaczej chelaty glicerynowe.

Niacyna

Zalecany dodatek niacyny dla krów mlecznych w okresie przejściowym to 6-12 g na dobę.

Niacyna wpływa na kierunek fermentacji w żwaczu, zwiększając ilość produkowanego kwasu propionowego, jak również zwiększa syntezę białka w żwaczu. Ma decydujące działanie w prewencji ketozy poprzez ograniczanie uwalniania tłuszczu okrywowego. Ponadto niacyna bierze udział w przemianach energetycznych, wpływając na wzrost produkcji mleka u krów o ok. 6,5 proc. do 100 dni laktacji. Do pasz bogatych w niacynę należą śruty poekstrakcyjne, wywary zbożowe i drożdże.

Glikol propylenowy i sole propionowe

Glikol propylenowy jest prekursorem glukozy wpływającym na wzrost produkcji insuliny, a w rezultacie ogranicza mobilizację tłuszczu okrywowego u krów w okresie przejściowym. Najczęściej jest podawany raz dziennie, w postaci wlewki podawanej doustnie w ilości 250-350 ml na dobę przez kilka dni przed porodem i po nim.  Podawanie glikolu w TMR-rze jest mało efektywne. Ze względu na sposób jego administracji (czasochłonność) w praktyce stosowany jest jedynie w żywieniu krów o nadmiernej kondycji, u których ryzyko wystąpienia ketozy jest najwyższe.

Sole propionowe są wykorzystywane w dawce pokarmowej jako prekursor glukozy. Propionian sodowy nie powinien być wykorzystywany w dawce pokarmowej dla krów zasuszonych ze względu na fakt, iż ma negatywny wpływ na podwyższenie bilansu anionowo-kationowego. Wyniki badań wskazują, że podawanie ok. 100 g propionianu wapnia w dawce dla krów w okresie przejściowym obniża zawartość niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych we krwi oraz ciał ketonowych w moczu. Ponadto propionian wapnia może pozytywnie wpływać na stabilność tlenową TMR-u, co bywa pożyteczne podczas upałów.

Gliceryna

Gliceryna (glicerol) jest bezbarwną, bezwonną, higroskopijną, gęstą, słodką cieczą, która stanowi uboczny produkt w procesie wytwarzania biopaliw. Podawanie gliceryny wpływa na zwiększenie syntezy kwasu propionowego, co jest korzystne z punktu widzenia przemian energetycznych, wpływa na zwiększenie produkcji kwasu masłowego, a to z kolei sprzyja wzrostowi brodawek żwacza u krów przed ocieleniem oraz zwiększa pobranie wody, pozytywnie wpływając na produkcję mleka.  

Bufory

Wodorowęglan sodu zaleca się dodawać do TMR-u w ilości 1 proc. s.m. w celu ustabilizowania pH żwacza. Dobre rezultaty daje łączne podawanie węglanu wapnia oraz tlenku magnezu. Badania wskazują, iż podawanie ich łącznie w proporcji 3:1 daje znacznie lepsze rezultaty niż suplementacja każdym z nich oddzielnie. Węglan potasu może być wykorzystany w żywieniu krów w laktacji, szczególnie w sytuacji, gdy podstawę dawki pokarmowej stanowi kiszonka z kukurydzy. Ze względu na kationowy charakter buforów nie powinno się ich stosować w żywieniu krów zasuszonych.

Cholina

Cholina jest związkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania wątroby i do syntezy  acetylocholiny odpowiedzialnej za metabolizm tłuszczy w komórce. Podawanie chronionej choliny w ilości 20-50 g/szt./dobę spowodowało poprawę produkcyjności krów. Zmniejsza również ryzyko wystąpienia ketozy oraz syndromu stłuszczonej wątroby.

Drożdże pastewne

Wspomagają procesy trawienne. Szczególnie istotne przy zmianie dawki pokarmowej po ocieleniu. Dodatek nawet 20g/szt./dobę pozytywnie wpływa na pobranie dawki pokarmowej oraz stabilizuje procesy trawienne w przedżołądkach. Ponadto wykazano pozytywny wpływ stosowania drożdży na pobranie paszy w okresie letnich upałów. Niewątpliwie drożdże są bardzo dobrym źródłem białka o wysokiej wartości biologicznej. W praktyce stosowane są dwie formy –  żywe i martwe kultury drożdży.

Biotyna

Suplementacji dawki pokarmowej krów o najwyższym potencjale produkcyjnym 20 mg biotyny pozytywnie wpływa na ich produkcyjność. Udowodniono, że biotyna odpowiada za produkcję enzymu uczestniczącego w procesie syntezy kwasu propionowego w przedżołądkach krów mlecznych. Jednak główna rola biotyny związana jest ze zdrowotnością racic. Badania potwierdziły, że deficyt biotyny w organizmie powoduje upośledzenie procesu keratynizacji rogu racicowego oraz pogorszenie jakości cementu scalającego komórki rogu racicowego, co w rezultacie skutkuje mikrouszkodzeniami rogu racicowego, a w efekcie tego może prowadzić do zaburzeń lokomotorycznych krów.

Podsumowanie

Schorzenia metaboliczne mają istotne znaczenie ekonomiczne. W przypadku krów, których dotknie w tym okresie jakiekolwiek z opisywanych wcześniej schorzeń, zwiększa się kilkukrotnie prawdopodobieństwo, że nie dotrwają do następnej laktacji. Pogorszeniu ulega ich produkcyjność. Aby więc zapobiec temu niekorzystnemu zjawisku, należy minimalizować ryzyko schorzeń okołoporodowych, co szczególnie u wysokowydajnych krów związane jest z koniecznością uzupełnienia dawki pokarmowej suplementami wspomagającymi funkcjonowanie ich organizmów.

 

Artykuł pochodzi z numeru 11/2015 miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.2.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!