PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Handel zagraniczny w Polskim mleczarstwie

Handel zagraniczny w Polskim mleczarstwie

Autor: Marcin Wysokiński, Wieś jutra

Dodano: 18-01-2012 12:09

Tagi:

Handel zagraniczny w polskim mleczarstwie już od dawna odgrywa istotną rolę, pomimo wielu trudnych okresów w historii.



"Podobnie jak dla całego polskiego mleczarstwa, tak i dla handlu zagranicznego produktami mleczarskimi zasadnicze znaczenie miały przemiany systemowe przełomu lat 80. i 90. W latach 90. oraz w latach 2000-2002 Polska systematycznie osiągała ujemne saldo wymiany towarowej z zagranicą. Od 1992 roku ujemne saldo uzyskała też w grupie produktów rolno - spożywczych. Wyroby mleczarskie należały do tych nielicznych grup produktów rolno-spożywczych, którymi handel przynosił Polsce dodatnie saldo. W latach 1991-2002 tylko dwa razy (w 1992 i 1999 roku) eksport wyrobów mleczarskich przewyższył ich import mniej niż dwukrotnie, a w ostatnich dwóch latach tego okresu był odpowiednio 3,6 i 3,5-krotnie wyższy" [Gornowicz 2003]. W 2003 roku eksport był już 4-krotnie wyższy od importu, a saldo w obrocie produktami mleczarskimi wyniosło niemal 280 mln EUR.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej dodatnie saldo w handlu zagranicznym wzrosło jeszcze wyraźniej. W 2004 roku (w porównaniu z rokiem 2003) wzrósł eksport o 67%, osiągając 618 mln EUR, a import o 23 proc. kształtując się na poziomie 112 mln EUR. W roku akcesji Polski do UE nadwyżka obrotów handlowych w sektorze mleczarskim wyniosła więc 506 mln EUR, tj. niemal dwukrotnie więcej niż w 2003 roku. Jak zauważają Poczta i Pawlak [2007]: "włączenie Polski w obszar Jednolitego Rynku Europejskiego (JRE) i przyjęcie zasad Wspólnej Polityki Handlowej UE (WPH UE) wywołało efekt kreacji handlu artykułami rolno-spożywczymi i poprawę dodatniego salda bilansu handlowego. Szczególnie wysoką dynamikę wzrostu obrotów handlowych odnotowano w zakresie produktów pochodzenia zwierzęcego, a w szczególności w zakresie artykułów mleczarskich".

Według Szczepaniak [2009]: "rozszerzenie Unii Europejskiej spowodowało wejście dwunastu nowych krajów do strefy wolnego handlu. Likwidacja wszystkich ograniczeń we wzajemnym handlu produktami rolno-spożywczymi zarówno ze "starymi", jak i "nowymi" członkami UE oznaczała, że produkty rolno-spożywcze wyprodukowane w krajach UE-12 mogą być bez ograniczeń eksportowane na rynki innych państw członkowskich. Równocześnie artykuły pochodzące z krajów UE-15 mogą bez przeszkód konkurować na rynkach nowych państw członkowskich UE z ich własnymi produktami. Podstawowym problemem poszczególnych krajów UE-12 stała się zatem kwestia, czy nieuchronna utrata części własnego rynku zostanie zrekompensowana z nadwyżką zwiększonym zbytem na rynkach pozostałych państw członkowskich UE".

Jak się okazało, już w pierwszych latach członkostwa wyniki handlu zagranicznego były lepsze od oczekiwanych, co wynikało m.in. z łatwego dostępu do Jednolitego Rynku, bez uciążliwej dokumentacji i procedur wywozowych. Handel wewnątrzwspólnotowy charakteryzował się swobodnym dostępem do unijnych rynków zbytu bez formalności celnych i kontroli. W pierwszych latach członkostwa czynnikiem pobudzającym wywóz towarów mleczarskich do krajów Wspólnoty i zapewniającym przewagę konkurencyjną były także niższe ceny polskich produktów. W latach 2005-2006 zaobserwowano spadek tempa wzrostu eksportu i importu, a wartość dodatniego salda obrotów utrzymywała się na zbliżonym poziomie (750 mln EUR). Przyczyną ograniczenia dynamiki wzrostu eksportu w tym okresie był m.in. niekorzystny dla eksporterów kurs walutowy1 pogarszający opłacalność transakcji.

Czynnikami niekorzystnie wpływającymi na eksport był także spadek światowych cen masła oraz rezygnacja UE ze wsparcia wywozu OMP. W latach 2007-2008 odnotowano natomiast wyraźne ożywienie eksportu, który w porównaniu do 2006 roku wzrósł niemal o 33 proc., osiągając w 2008 roku najwyższy poziom od początku lat 90. XX w. (1,2 mld EUR). Należy podkreślić, iż utrzymały się tendencje wzrostowe również w imporcie, który w 2008 roku w porównaniu do 2006 roku był większy o ok. 90%. Nie przeszkodziło to jednak w wypracowaniu najwyższego dodatniego salda w obrocie produktami mleczarskimi w omawianym okresie (ok. 890 mln EUR w 2008 roku).

Głównym czynnikiem decydującym o wzroście wartości eksportu były bardzo wysokie ceny na rynku światowym, które pomimo niższego kursu euro i dolara (3,78 i 2,77 zł w 2007 r., 3,50 i 2,40 zł w 2008 r. wobec 3,90 i 3,10 w 2006 r.) zapewniały opłacalność transakcji. W 2009 po raz pierwszy od wejścia Polski do UE odnotowano zdecydowany spadek wartości eksportowanych produktów, który w porównaniu do 2008 roku wyniósł 26 proc.

Zbliżone spadki dotyczyły importu i salda w bilansie handlowym. Sytuacja ta spowodowana była kryzysem gospodarczym, który doprowadził do spadku popytu importowego i malejących cen produktów mleczarskich na świecie. "W Polsce korzystny wpływ na konkurencyjność cenową i opłacalność transakcji eksportowych miała jednak deprecjacja złotego względem euro i dolara2, która wyniosła odpowiednio: 26 i 29 proc.. W rezultacie wartość eksportu wyrażona w walucie krajowej zmniejszyła się tylko o 4,5 proc. do 4 mld zł" [Rynek Mleka 2010].

W 2009 roku pomimo spadków polski sektor mleczarski pozostał eksporterem netto, sprzedając poza granice kraju ok. 22 proc. skupionego surowca i przysparzając 20 proc. przychodów przemysłowi mleczarskiemu. Przytoczone dane świadczą o kluczowym znaczeniu eksportu dla sytuacji na krajowym rynku mleka.

Akcesja Polski do Unii Europejskiej spowodowała zmiany w strukturze odbiorców krajowych produktów mleczarskich. W 2003 roku eksport produktów mlecznych z Polski do krajów Unii Europejskiej wyniósł 132 mln EUR, co stanowiło około 41 proc. łącznej wartości wywozu artykułów mleczarskich, wobec prawie 990 mln EUR w 2008 roku, dających udział w wartości całkowitego eksportu na poziomie 81 proc.

W latach 2003-2008 eksport do krajów Wspólnoty wzrósł 7,5-krotnie, a kraje te stały się głównym partnerem branży w handlu artykułami mleczarskimi. Zdecydowanie swoją pozycję straciły kraje rozwijające się (niektóre kraje arabskie, kraje Południowo-Wschodniej Azji), których udział w wartości eksportu zmniejszył się z około 40 proc. w 2003 roku do zaledwie 13 proc. w 2008 roku, pomimo, iż wpływy z eksportu były o 25 proc. większe. Praktycznie do zera zmniejszyło się znaczenie krajów NAFTA, których udział w eksporcie w 2008 roku spadł poniżej 1 proc. wobec niemal 9 proc. w 2003 roku. Wyraźnie na znaczeniu stracił także eksport do krajów Wspólnoty Niepodległych Państw (3,5 proc. w 2008 r. wobec 8,2 proc. w 2003 r.), co w dużej mierze spowodowane było rosyjską polityką utrudniania dostępu do rynku lub uzależnienia wymiany handlowej od bieżących kwestii natury politycznej. Rosja odgrywała bardzo istotną rolę w handlu zagranicznym artykułami mleczarskimi do 1998 roku.

Spośród krajów Unii Europejskiej, głównym odbiorcą produktów były Niemcy, do których w 2008 roku trafiło ponad 25 proc. wartości polskiego eksportu, wobec 7,5 proc. w 2003 roku (wzrost wartości eksportu ponad 12-krotny).

Jeszcze w 2003 roku największym odbiorcą polskich produktów mleczarskich była Algieria, do której trafiało 14% wartości eksportu. W 2008 roku udział ten zmalał do 4 proc., niemniej jednak wartość eksportu była o 5 mln EUR wyższa. Niezmiennie wysokie miejsce w zagospodarowywaniu polskiej produkcji odgrywały Czechy, których udział wynosił około 8 proc., przy 4-krotnym wzroście eksportu w analizowanym okresie do poziomu 100 mln EUR. Ważnym kierunkiem wywozu produktów mlecznych w 2008 roku były także Włochy, Holandia i Węgry, których rynki stanowiły odpowiednio: 7,9, 7,4 i 5,5 proc. wartości eksportu. Porównując do 2003 roku wartość wywozu mleczarskiego do tych krajów zwiększyła się odpowiednio: 8-,3- i 20-krotnie. W 2008 roku wśród odbiorców artykułów mlecznych znalazły się kraje, które w 2003 roku nie miały praktycznie żadnego znaczenia (Hiszpania, Belgia, Wielka Brytania, Austria, Bułgaria, Łotwa). W ostatnich latach obserowano, iż dawne znaczenie odzyskują kraje rozwijające się, co może być spowodowane nasyceniem rynku Wspólnotowego, a także stopniowym wyrównywaniem się cen. Od 2010 roku wyraźnie wzrasta sprzedaż do Rosji.

W obrocie produktami mleczarskimi warto także zwrócić uwagę na import, który w latach 2003-2008 nieprzerwanie wykazywał tendencję wzrostową. W latach 2008-2009 udział krajów UE w imporcie przekraczał 95 proc. wobec 82 proc. w 2003 roku. Można stwierdzić, iż w przypadku importu produktów mleczarskich, kraje Wspólnoty odgrywały decydującą rolę także przed akcesją. Dominującą pozycję, podobnie jak w eksporcie, zajmowały Niemcy, w przypadku których wartość importu w latach 2003-2008 wzrosła 10-krotnie. Drugim czołowym dostawcą była Francja. Ukraina i Nowa Zelandia - istotni dostawcy produktów mleczarskich z 2003 roku, nie odgrywały praktycznie żadnej roli w polskim imporcie w 2008 roku. Najważniejszą pozycją importową były sery, jednak ich udział malał w latach 2003-2008. Wzrastała natomiast ilość sprowadzanego nabiału w postaci jogurtów, kefirów i deserów mlecznych. W strukturze eksportu dominowały sery i twarogi, które w 2006 roku wyprzedziły mleko w proszku. Wyraźnie wzrastał także eksport śmietany płynnej i mleka.

Literatura

Rynek mleka - stan i perspektywy. Analizy Rynkowe 2007: IERiGŻ, Warszawa, 32, Rynek mleka - stan i perspektywy. Analizy Rynkowe 2010: IERiGŻ, Warszawa, 38, 39.

Gornowicz M. 2003: Polskie mleczarstwo w aspekcie konkurencyjności na jednolitym rynku Unii Europejskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.

Poczta W., Pawlak K. 2007: Perspektywy rozwoju handlu produktami mleczarskimi w Polsce i krajach Unii Europejskiej. Rocz. Nauk Roln., seria G, t. 93, z. 2.

Stepulak S. 2009: Rynek Mleka (5 lat polskiego rolnictwa w UE - zmiany i perspektywy). FAPA, Warszawa.

Szczepaniak I. 2009. Ocena konkurencyjności sektora rolnospożywczego w Polsce na tle innych nowych państw członkowskich UE. J. Agribus. Rural Dev., 2(12).

Wysokiński M. 2011: Wrażliwość gospodarstw mlecznych na zmiany warunków ekonomicznych. Maszynopis pracy doktorskiej, 44-48. Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 23.20.7.34
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!