PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Jakie patogeny wywołują mastitis?

Jakie patogeny wywołują mastitis? Mastitis nigdy nie da się do końca wyeliminować ze stada, głównie ze względu na fakt istnienia zbyt wielu patogenów, które wywołują tę chorobę

Autor: Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska

Dodano: 14-04-2018 08:03

Tagi:

W literaturze naukowej można odnaleźć informacje o ponad 200 różnych organizmach, które powodują wystąpienie stanu zapalnego wymienia krów. Postawienie diagnozy bakteriologicznej i określenie przyczyn mastitis pozwoli skuteczniej poradzić sobie z tym problemem.



Mastitis nigdy nie da się do końca wyeliminować ze stada, głównie ze względu na fakt istnienia zbyt wielu patogenów, które wywołują tę chorobę. Poza tym są przez cały czas obecne w środowisku bytowania krów mlecznych, w ściółce, na matach czy oborniku. Zapalenie gruczołu mlekowego u krów mlecznych wywoływane może być przez szerokie spektrum bakterii z grupy zarówno Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych oraz chorobotwórczych grzybów, a nawet alg. Niektóre drobnoustroje powodujące mastitis są zawsze obecne w środowisku przebywania zwierząt, natomiast inne z kolei mogą być obecne jedynie w wymieniu zainfekowanej krowy.

Antybiotykoterapia, z różnych względów, daje bardzo zróżnicowane efekty terapeutyczne, natomiast szczepienia ochronne mają ograniczone zastosowanie. Mastitis najczęściej przyjmuje dwie formy: kliniczną i subkliniczną. Obserwowane u krów zmiany, tj. powstawanie kłaczków w mleku, opuchlizny czy bolesności wymienia, spowodowane są wystąpieniem klinicznej formy tego schorzenia. Jednak bardzo często stan zapalny gruczołu mlekowego przybiera formę subkliniczną, co oznacza, że infekcji nie towarzyszą widoczne gołym okiem zmiany wymienia czy mleka. Kliniczne formy mastitis mogą mieć przebieg ostry, nagły i najczęściej towarzyszą mu bardzo silne, dokuczliwe objawy, a także mogą mieć postać chroniczną (przewlekłą), której objawy nie są tak silne, ale czas trwania jest znacznie wydłużony.

ŹRÓDŁO PATOGENÓW

Ze względu na źródło pochodzenia czynników infekcyjnych istnieją dwa główne typy mastitis: pochodzenia środowiskowego i zakaźne. Rozwój stanu zapalnego gruczołu mlekowego postępuje zgodnie z następującym schematem: pojawienie się rezerwuaru infekcji (patogenu/ów), transfer czynników infekcyjnych z rezerwuaru na wymię (najczęściej ujście strzyka), penetracja kanału strzykowego przez czynniki infekcyjne, odpowiedź układu immunologicznego krowy. W przypadku środowiskowych czynników ich rezerwuarem jest całe środowisko przebywania zwierząt, legowiska, ściółka. W przypadku czynników zakaźnych źródłem zakażenia są chore sztuki, a transfer infekcji następuje z krowy na krowę poprzez wektor, np. poprzez ręce dojarza, kubki udojowe czy narzędzia do pielęgnacji wymion.

Istnieją dwie główne bramy przenikania drobnoustrojów do wymienia przez kanał. Pierwszą z nich jest szybki wzrost liczby drobnoustrojów w kanale strzykowym. Drugą możliwą drogą ich przedostania się do wnętrza wymienia jest wektor, który przetransportuje je z zewnątrz do środka gruczołu mlekowego. Takim motorem umożliwiającym im transfer do wymienia jest np. niewłaściwy przepływ mleka podczas doju, tzw. back flow - cofnięcie się mleka do zatoki mlecznej mające miejsce podczas szczytowej fazy dojenia krowy. Niezależnie od drogi wniknięcia do gruczołu mlekowego czynnika infekcyjnego niekoniecznie oznacza 100-proc.

prawdopodobieństwo wystąpienia stanu zapalnego. Na drodze do obrony przed niechcianymi najeźdźcami stoi układ immunologiczny krowy. Właśnie od sprawności układu odpornościowego krowy zależy, czy zwierzę jest w stanie się obronić przed infekcją czy też nie. W tabeli poniżej znajdują się główni przedstawiciele drobnoustrojów środowiskowych i zakaźnych odpowiedzialnych za wystąpienie mastitis.

Należy podkreślić, że od wielu lat obserwuje się zmniejszenie liczby przypadków mastitis wywołanych przez czynniki zakaźne i jednoczesne zwiększenie przypadków stanów zapalnych wymienia na tle środowiskowym. W Polsce problem stanu zdrowotnego gruczołu mlekowego jest nadal znaczący, świadczy o tym chociażby fakt, że aż 17 proc. krów objętych oceną użytkowości mlecznej brakowanych było właśnie z tego tytułu. W tabeli poniżej przedstawiono rozkład częstości zakażeń krów różnymi gatunkami drobnoustrojów.

Zwraca uwagę fakt, że w ostatnich latach maleje liczba przypadków stanów zapalnych wymienia na tle drobnoustrojów zakaźnych na rzecz wzrostu znaczenia bakterii środowiskowych.

Biorąc pod uwagę zróżnicowanie źródeł zakażenia oraz dróg infekcji, działania mające na celu kontrolę mastitis w stadzie mogą być podzielone na 3 działania:

Ograniczenie rezerwuaru patogenów. Oznacza to utrzymanie środowiska krowy w czystości, co bezpośrednio przekłada się na ograniczenie populacji drobnoustrojów, które potencjalnie mogą spowodować zakażenie wymienia, oraz liczby krów zakażonych (poprzez terapie dla krów zasuszonych, dezynfekcję strzyków oraz brakowanie osobników chronicznie chorych).

Ograniczenie rozprzestrzeniania się patogenów w stadzie, co jest szczególnie istotne dla patogenów zakaźnych.

Poprawa odporności krowy.

GŁÓWNI PRZECIWNICY W WALCE Z MASTITIS

Poniżej przedstawiono charakterystykę najważniejszych patogenów zakaźnych powodujących mastitis krów mlecznych.

GRONKOWIEC ZŁOCISTY

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) to Gram-dodatnie bakterie, które na podłożu agarowym przyjmują formę żółtych lub białych kolonii. Ich głównym rezerwuarem jest gruczoł mlekowy. Gronkowce są bateriami, które bardzo trudno zwalczyć w momencie zainfekowania wymienia krowy. W tabeli przedstawiono wyniki leczenia klinicznych i subklinicznych stanów zapalnych wymienia na tle gronkowca złocistego.

Jak wynika z przestawionych danych, wskaźnik wyleczeń w przypadku gronkowca złocistego jest bardzo niski i waha się od 25 proc. w przypadku form klinicznych do 40 proc. w stanach subklinicznych. Leczenie pierwotnych infekcji jałówek daje nieco lepsze rezultaty, natomiast skuteczność leczenia starszych, chronicznie chorych osobników może spaść poniżej 10 proc. Oto główne przyczyny niskiej efektywności leczenia krów zainfekowanych gronkowcem:

Gronkowiec złocisty po ustabilizowaniu kolonii w wymieniu często ulega opłaszczeniu zwłókniałą tkanką, która ogranicza dotarcie antybiotyku do komórek bakteryjnych znajdujących się wewnątrz. W efekcie u nie

których krów zainfekowanych gronkowcem złocistym na wymieniu, pod skórą można wyczuć charakterystyczne guzy. Takie osobniki charakteryzują się dużą liczbą komórek somatycznych (> 3 mln/ml). Typowym objawem zainfekowania wymienia tym gatunkiem bakterii są ciągłe wahania liczby komórek somatycznych i nawroty choroby.

Gronkowiec złocisty jest również w stanie ukryć się w komórkach będących odpowiedzialnymi za odporność organizmu (m.in. makrofagach, granulocytach) oraz w komórkach nabłonkowych wymienia, dzięki czemu są poza zasięgiem działania antybiotyków, które cyrklują raczej w przestrzenie międzykomórkowe niż penetrują komórki.

Wiele szczepów gronkowca jest w stanie wytwarzać beta-laktamazę, która powoduje, że są odporne na działanie niektórych typów penicyliny. Należy zaznaczyć, że nawet gdy antybiotyk okaże się skuteczny, jego efektywność zwalczania tej bakterii nadal będzie bardzo niska.

Niektóre szczepy gronkowca mogą zapadać w swoisty spoczynek w mukoidowej kapsule, całkowicie wstrzymując rozmnażanie. W takiej formie komórki bakterii nie reagują na antybiotyki.

Stwierdzono również istnienie form L gronkowca złocistego, które posiadają inną budowę ściany komórkowej, co również czyni je odpornymi na działania wielu antybiotyków.

Wspomniane właściwości gronkowca złocistego powodują również trudności na tle diagnostycznym. W tabeli poniżej przedstawiono, jakim zmianom ulegała liczba komórek somatycznych oraz ogólna liczba drobnoustrojów w mleku krów z chroniczną formą mastitis na tle gronkowcowym.

Wyniki przedstawione w tabeli wskazują, że podejmowanie decyzji dotyczącej (np. wybrakowania) krowy wyłącznie na podstawie OLD i LKS czy nawet pojedynczego badania bakteriologicznego nie będzie dobrym rozwiązaniem. Pojedynczy, ujemny wynik posiewu w przypadku gronkowca złocistego nie oznacza, że krowa tak naprawdę jest od niego wolna, a tylko tyle, że tego dnia bakteria ta nie została wyizolowana. Dodatkowo, z powodu sporadycznego i skąpego wydalania komórek gronkowca, tylko ok. 30 proc. próbek od krów zainfekowanych tą bakterią daje pozytywny wynik bakteriologiczny.

Należy zwrócić uwagę, że nawet zastosowanie ścisłej higieny, w postaci środków dezynfekujących, papierowego ręcznika czy gumowych rękawiczek nie wyklucza przeniesienia gronkowca na kolejną sztukę. Ważny jest również fakt, że zastosowanie słabej higieny istotnie zwiększa szanse na transfer bakterii w stadzie. Badania wykazały, że jedna zainfekowana gronkowcem krowa może w trakcie doju zakazić kolejnych 6-8 sztuk. Gdy stwierdzono obecność gronkowca złocistego w stadzie, należy wykonać:

  • poudojową dezynfekcję strzyków;
  • dój zainfekowanych krów na samym końcu;
  • dezynfekcję aparatu udojowego między udojami;
  • pielęgnację skóry strzyków.

 

 

KOAGULAZO-NEGATYWNE GRONKOWCE

Gronkowce koagulazo-negatywne mogą być przyczyną klinicznych i subklinicznych stanów zapalnych wymienia oraz podwyższonej LKS. Należą do nich S. xylosus, S. intermedius, S. hyicus i S. epidermis. Zazwyczaj kolonizują one skórę strzyka, jego zakończenie i kanał. W związku z powyższym trudno jednoznacznie określić, czy ich wystąpienie wiązać z mastitis czy są zwyczajnym zanieczyszczeniem próbki. Dlatego w trakcie pobierania próbki mleka ważne jest, aby zdoić 4-6 pierwszych strug mleka, zanim pobierzemy materiał do badań bakteriologicznych. W przeciwnym przypadku bakterie te mogą pochodzić z kanału strzykowego.

STREPTOCOCCUS AGALACTIAE

Należy do paciorkowców Gram-dodatnich, hemolitycznych. Jest to bakteria bardzo zakaźna i bardzo łatwo przenoszona z krowy na krowę w trakcie doju. Jej pierwotnym rezerwuarem jest wymię, jednakże czasami może kolonizować kanał strzykowy oraz penetrować zakamarki skóry strzyka, szczególnie jeśli jest ona popękana. Jego reakcja na antybiotyk jest pozytywna, co powoduje, że istnieje możliwość wyleczenia stada w sytuacji zainfekowania krów tą bakterią. Oto, co należy robić, aby ograniczyć występowanie Streptococcus agalactiae w stadzie:

  • zachować higienę w tracie doju;
  • stosować dezynfekcję poudojową strzyków;
  • stosować terapie krów zasuszonych;
  • brakować krowy chronicznie chore;
  • zadbać o właściwy stan techniczny urządzeń dojarskich;
  • zadbać o właściwą selekcję materiału remontowego.

Wystąpienie tego paciorkowca w stadzie jest wskaźnikiem poziomu higieny w stadzie oraz niewłaściwych procedur w trakcie doju. Inną cechą tej bakterii jest to, że ćwiartka wymienia zainfekowana tym patogenem wytwarza ogromne ilości komórek bakteryjnych, nawet 100 mln/ml, co może wpływać na ogólną liczbę drobnoustrojów w mleku. Bakteria ta pozytywnie reaguje na większość substancji czynnych antybiotyków. Streptococcus agalactiae penetruje kanał strzykowy poprzez bardzo powolny wzrost, w związku z tym niedodajanie krów, które skutkuje brakiem oczyszczenia kanału strzykowego, jest czynnikiem promującym nowe infekcje. Ważne jest, że bakteria ta może również przetrwać poza wymieniem krowy. Badania wykazały, że popękana skóra może stanowić rezerwuar tego zarazka. Jest to więc również możliwa droga rozprzestrzeniania bakterii pomiędzy różnymi gospodarstwami.

STREPTOCOCCUS DYSGALACTIAE

Jest to jeden z głównych czynników zakaźnych w stanach zapalnych gruczołu mlekowego. Streptococcus dysgalactiae bardzo dobrze radzi sobie w środowisku, m.in. na skórze strzyków. Bakteria ta jest również izolowana na migdałkach, a wiec może się przenosić przez oblizywanie strzyków przez zainfekowane osobniki. To częściowo tłumaczy, czemu bakteria ta jest izolowana bardzo często w przypadku wystąpienia mastitis u jałówek i krów zasuszonych. Dodatkowo ten patogen jest również odpowiedzialny za występowanie tzw. letnich mastitis, ponieważ jest bardzo często przenoszony przez owady latające, np. muchy.

Poza wymienionymi wyżej czynnikami zakaźnymi powodującymi mastitis, istnieje bardzo szerokie spektrum innych organizmów, które mogą powodować to schorzenie. Właściwe postępowanie w sytuacji zaistnienia problemów w stadzie powinno być oparte na odpowiedniej diagnostyce i badaniach bakteriologicznych. Zdiagnozowanie przyczyn mastitis pozwala bowiem efektywniej radzić sobie z problemami.

Artykuł ukazał się w numerze 3/2018 miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.158.248.112
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!