PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Kondycja krowy oceną poprawności żywienia - cały artykuł

Istnieje wiele narzędzi umożliwiających sprawdzenie prawidłowości żywienia krów mlecznych. Najprostszym z nich, z którego może korzystać każdy hodowca, jest ocena kondycji ciała zwierząt.



Kondycja krów mlecznych zmienia się wraz z przebiegiem laktacji. Jest ona odzwierciedleniem poziomu energii zmagazynowanej w organizmie krowy. Na jej poziom hodowca może wpływać głównie poprzez sterowanie dawką pokarmową. Kondycja ciała zwierząt mierzona jest w pięciopunktowej skali BCS (Body Condition Score), gdzie 1 pkt oznacza krowę skrajnie chudą, a 5 pkt krowę skrajnie otłuszczoną. U krów mlecznych najczęściej stosowana jest skala 5-stopniowa. Spotykana jest również skala: 4-, 6-, 8-, 9- i 10-stopniowa. W razie potrzeby można przy pomocy odpowiednich równań przeliczyć określoną kondycję BCS na skalę 5-punktową. Przy ocenie w skali 5-stopniowej obowiązuje dokładność ćwiartkowa, czyli co 0,25 pkt.

Ze względu na subiektywność przeprowadzanej oceny swego czasu metoda ta była postrzegana jako mało wiarygodna, o niewystarczającej powtarzalności. Jednak szereg przeprowadzonych badań potwierdził jej wiarygodność oraz wykazał silny związek między określoną kondycją a poziomem zgromadzonych rezerw i późniejszym tempem ich uruchamiania. Metoda ta stała się na tyle popularna, że obecnie jest nawet wykorzystywana w nowoczesnych systemach zarządzania stadem, bazując na obrazie z kamer, który trafia do systemu, informując następnie hodowcę o zachodzących zmianach w kondycji zwierząt.

 Jakie są zalety?

Stosowanie oceny kondycji ma wiele atutów. Jedyną wadą tej metody może być subiektywność oceny, zatem punktacja przydzielona jednemu zwierzęciu przez dwie różne osoby może się nieco różnić. Rozbieżność jednak zazwyczaj nie jest bardzo istotna i może występować w związku z małym doświadczeniem oceniającego. Jednak po przeprowadzeniu oceny na kilkudziesięciu czy kilkuset sztukach werdykt pokrywa się niemal w 100 procentach. Ważną zaletą tej metody jest możliwość samodzielnego jej wykonywania, gdyż nie wymaga żadnych specjalistycznych narzędzi, programów itp. Wystarczą: krowa, hodowca i jego dobre chęci. Co ważne, oceny można dokonywać niezależnie od miejsca przebywania zwierząt. Istotne jest jedynie, aby w danym miejscu panowały dobre warunki świetlne, w przeciwnym razie wynik oceny może być zaburzony. Ocena jest również niezależna od skali produkcji. Sprawdza się zarówno w małych, jak i dużych, towarowych stadach krów mlecznych. Jedną z ważniejszych zalet omawianej metody jest brak nakładów finansowych ponoszonych na jej przeprowadzenie. Często dzieje się tak, że wysokie koszty narzędzi służących do zarządzania stadem zniechęcają hodowców do korzystania z nich. Dlatego ocena kondycji w skali BCS jest narzędziem, po które warto sięgać, szczególnie teraz, w czasie trudnej sytuacji rynkowej wynikającej z niskiej opłacalności produkcji mleka. Prawidłowe sterowanie żywieniem w oparciu o kondycję zwierząt stwarza możliwość zwiększenia rentowności produkcji, co podyktowane jest chociażby oszczędnością paszy niezużywanej na zbędne przekarmianie zwierząt.

Dzięki precyzyjnej ocenie zastosowanej w odpowiedniej fazie możliwa jest szybka interwencja w systemie żywienia. Jeżeli zwierzęta zwiększają kondycję, oznacza to, że trzeba obniżyć energetyczność dawki, natomiast jeśli kondycja spada, należy zwiększyć udział pasz energetycznych w dawce pokarmowej. Istotna jest przede wszystkim regularność oceny, gdyż trzeba mieć świadomość, że zmiana kondycji to proces, który wymaga odpowiedniego czasu. Krowa potrzebuje nawet kilku tygodni, aby zmienić swoją kondycję o jeden punkt w skali BCS. Przeprowadzona w odpowiednim czasie ocena kondycji i podjęte na jej podstawie decyzje żywieniowe mogą w znaczący sposób ograniczyć występowanie chorób metabolicznych. Podejmowana profilaktyka schorzeń powoduje zmniejszenie stopnia brakowania w stadzie, co wpływa na wzrost długowieczności zwierząt, o którą ostatnio tak się zabiega.

 Jak przeprowadzać ocenę?

Oceny powinno się dokonywać przy dobrych warunkach świetlnych, gdyż jest to głównie ocena wzrokowa. Oceniane zwierzę musi znajdować się w pozycji stojącej. Ocenie kondycji podlega tył i prawa strona krowy. Punktowane są określone partie ciała, do których należą: wyrostki kolczyste i poprzeczne kręgów lędźwiowych, dół godowy, guz biodrowy i kulszowy, płaszczyznę pomiędzy guzami biodrowymi, płaszczyzna pomiędzy guzami biodrowym i kulszowym, okolice okołoodbytnicze. Oceny najłatwiej dokonywać na sztukach znajdujących się w kondycji 2,5-4,0 pkt BCS. Według Fergusona (1994) krowy takie można bez problemu ocenić z dokładnością 0,25 pkt, natomiast u sztuk poniżej i powyżej tej wartości trzeba dokładność ograniczyć do 0,5 pkt, gdyż u zwierząt o skrajnej kondycji oszacowanie rezerw tłuszczowych jest trudniejsze do wykonania.

Podczas szacowania kondycji należy ocenić wszystkie wymienione partie ciała krowy. Nie można sugerować się tylko jednym elementem, gdyż każda krowa ma inną, specyficzną osobniczo budowę ciała, przez co pewne partie ciała mogą sugerować inną wartość kondycji niż pozostałe.

Poniżej zamieszczony jest schemat oceny kondycji uwzględniający najbardziej charakterystyczne elementy wskazujące na daną punktację.

 BCS = 1

Zwierzęta w tej kondycji są skrajnie wychudzone. Patrząc na prawy bok, łatwo zauważyć, że wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych tworzą tzw. półkę. Można zaobserwować widoczne wyrostki kolczyste poszczególnych kręgów. Guzy biodrowe i kulszowe ostre, a przestrzeń pomiędzy nimi przypomina kształtem literę „V”. Uda o wklęsłym profilu, zapadnięty odbyt i wystający srom.

 BCS = 2

Krowy określane jako chude. Oceniając prawą stronę zwierzęcia, możemy wyczuć poszczególne wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych, jednak są one słabo widoczne. Zagłębienie między guzem biodrowym i kulszowym jest słabiej wyraźne w porównaniu z BCS = 1. Srom jest w tym przypadku lekko wystający, a odbyt nieznacznie cofnięty.

 BCS = 3

Sztuki oceniane na 3 pkt są w średniej kondycji, jaka preferowana jest w momencie wycielenia. Przy ocenie wyczuwalne są pod lekkim naciskiem końcówki wyrostków poprzecznych kręgów lędźwiowych, ale nie widać tu już tzw. półki. Wyrostki kolczyste kręgosłupa tworzą równą powierzchnię, co daje lekko zaokrąglony profil grzbietu. Guzy biodrowe i kulszowe są lekko zaokrąglone, a okolica odbytu wypełniona, lecz nie otłuszczona.

 BCS = 4

Krowy określane są jako sztuki w kondycji ciężkiej. Końcówki poszczególnych wyrostków poprzecznych kręgów lędźwiowych wyczuwalne są jedynie przy dużym nacisku. Guzy biodrowe są zaokrąglone, a powierzchnia między nimi i kręgosłupem jest płaska. W okolicach guzów kulszowych znajdują się poduszki tłuszczowe.

 BCS = 5

Krowy w tej kondycji są skrajnie otłuszczone. Niewidoczna jest u tych zwierząt struktura kości grzbietu. Kości niewyczuwalne są nawet pod naciskiem. Guzy biodrowe i kulszowe są całkowicie pokryte tłuszczem i niemal niewidoczne. Okolica odbytu również jest wypełniona tłuszczem, a uda wyraźnie o profilu wypukłym.

Kiedy dokonywać oceny?

W tej metodzie istotna jest regularność przeprowadzanej oceny. Ważne, aby dokonywać jej w kluczowych dla krowy okresach produkcyjnych. Specjaliści zalecają oceniać kondycję w następujących terminach:

·       w połowie okresu zasuszenia,

·       w momencie wycielenia,

·       w 45. dniu laktacji,

·       w 90. dniu laktacji,

·       w 180. dniu laktacji,

·       w 270. dniu laktacji.

Oczywiście, nikt nie zabrania oceniać kondycji krów częściej, co jest jak najbardziej wskazane. Jednak ważne, aby nie pomijać kluczowych terminów, w których na podstawie uzyskanych wyników można dokonać zmian w strategii żywienia.

Jaka kondycja dla poszczególnych okresów?

Do każdego okresu produkcyjnego przypisana jest określona wartość kondycji. Nie lada wyzwaniem jest, aby utrzymać pożądaną kondycję dla całego stada. Jeżeli stado składa się kilku sztuk, wówczas są one traktowane indywidualnie, dzięki czemu utrzymanie krów w prawidłowej kondycji nie sprawia większych trudności. Jeżeli jednak mamy do czynienia ze stadem kilkudziesięciu czy kilkuset sztuk, wyzwanie jest znacznie większe. Krowy żywione w systemie TMR  podzielone są zazwyczaj na grupy żywieniowe. Oczywiste jest, że w obrębie danej grupy znajdują się sztuki o zróżnicowanym zapotrzebowaniu na składniki pokarmowe i równym tempie odkładania rezerw energetycznych w postaci tłuszczu podskórnego. Dzięki dużej częstotliwości przeprowadzania oceny kondycji istnieje możliwość przegrupowywania zwierząt, aby uniemożliwić im zatuczanie się i zapewnić wymaganą wartość kondycji dla danego okresu produkcyjnego.

Według Mulligana i wsp. optymalne wartości kondycji BCS dla krów mlecznych wynoszą:

·       w okresie zasuszenia – 2,75 pkt,

·       przy wycieleniu – 3,00 pkt,

·       podczas inseminacji > 2,5 pkt,

·       150 – 250 dzień laktacji – 2,75 pkt.

Jak wykazują badania, im wyższa kondycja krów w okresie zasuszenia, tym spadek kondycji po wycieleniu jest silniejszy. Zmiany kondycji krów po porodzie są zbliżone do odwróconej krzywej laktacji, czyli wraz ze wzrostem wydajności mleka zmniejszeniu ulega kondycja zwierząt. Ważne, aby w początkowej fazie laktacji spadek kondycji nie był wyższy niż 0,5 pkt BCS. Przez całą laktacje należy dążyć do tego, aby zwierzęta wchodziły w okres zasuszenia w odpowiedniej kondycji, gdyż potem już za późno na zmniejszanie czy podnoszenie kondycji. Wszelkich zmian należy dokonywać wcześniej, najpóźniej pod koniec laktacji. Próby odchudzania zwierząt w okresie zasuszenia mogą odbić się na zdrowiu zarówno krowy, jak i rozwijającego się cielęcia.

Gdy kondycja jest nieodpowiednia

Odstępstwa od zalecanych wartości kondycji mogą wywoływać zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu, wśród których występują: choroby metaboliczne, stany zapalne wymienia i macicy oraz problemy z rozrodem, co w efekcie przekłada się na obniżenie efektywności produkcji i na ostateczny wynik ekonomiczny.

Ważne jest, aby utrzymywać zwierzęta w optymalnej kondycji, gdyż zarówno krowy zbyt otłuszczone, jak i nadmiernie wychudzone wykazują problemy zdrowotne. Nie jest to jednak proste, gdyż z jednej strony trzeba nie dopuścić do nadmiernego otłuszczenia się krowy, a z drugiej zaspokoić rosnące potrzeby pokarmowe zarówno krowy, jak i rozwijającego się płodu. Na poziom kondycji wpływa wiele czynników. Oprócz żywienia mogą to być m.in.: system utrzymania, wiek krowy (liczba laktacji) czy też poziom produkcji mleka.

Podstawowym problemem w stadach krów wysokomlecznych jest nadmierna utrata kondycji połączona ze spadkiem apetytu w okresie od wycielenia do szczytu laktacji. Ograniczone pobieranie paszy wywołuje deficyt energetyczny, na skutek którego uruchamiane są rezerwy energetyczne zmagazynowane w organizmie zwierzęcia. Im kondycja krowy jest wyższa, tym ten proces jest silniejszy. Zjawisko takie prowadzi do wystąpienia niebezpiecznej dla tego okresu choroby metabolicznej, jaką jest ketoza. W przypadku błędów popełnianych w żywieniu krów, objawiających się nadmierną kondycją krów, mamy do czynienia z ketozą typu 2, która pojawia się tuż po wycieleniu, a czasem nawet jeszcze przed porodem. Zwierzęta takie należy otoczyć szczególną opieką, aby zminimalizować pogłębiający się w czasie deficyt energetyczny. W przypadku krów zatuczonych, u których wzrasta ryzyko wystąpienia ketozy, zaleca się już kilka dni przed porodem rozpocząć profilaktykę tego schorzenia, podając im energię (najczęściej stosowany jest glikol propylenowy) w postaci wlewów doustnych.

Oceniaj także jałówki

Wszelkie zabiegi mające na celu zwiększenie efektywności produkcji mleka stosowane są zazwyczaj u krów dojnych. Pomijana jest bardzo ważna grupa jałówek, które zainteresowanie zyskują dopiero po wycieleniu. W Polsce jest jeszcze ciągle tendencja do przekarmiania jałówek hodowlanych. Zbyt wysoka kondycja jałówek wpływa negatywnie na ich zacielanie, a ostatecznie również na częściej występujące trudności porodowe. Nadmierne otłuszczenie u jałówek szczególnie w fazie rozwoju gruczołu mlekowego może wpływać na nieprawidłowe ukształtowanie wymienia, w którym zwiększa się udział tkanki tłuszczowej na niekorzyść gruczołowej. Decydować to będzie w przyszłości o poziomie wydajności, który będzie dużo niższy niż możliwości wynikające z potencjału genetycznego. Należy mieć świadomość, że popełnione błędy przy odchowie jałówek będą rzutować na całe życie przyszłych mlecznic.

Podsumowanie

Ocena kondycji krów mlecznych w skali BCS jest najtańszym i najprostszym narzędziem pozwalającym sprawdzić poprawność stosowanego w stadzie żywienia. Na podstawie przyznanej zwierzęciu punktacji można podejmować kluczowe dla danej sztuki decyzje, które będą rzutować na dalsze jej użytkowanie. Tak wiec zamiast sięgać po skomplikowane systemy, warto w pierwszej kolejności zacząć od najprostszych rozwiązań sprawdzających się w każdym gospodarstwie, niezależnie od skali produkcji. Pozyskana na podstawie oceny kondycji wiedza na temat zgromadzonych rezerw energetycznych krowy pozwala na zmniejszenie ryzyka występowania wielu schorzeń towarzyszących okresowi okołoporodowemu.

 

Artykuł pochodzi z wydania 11/2015 miesięcznika "Farmer" 

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.2.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!