Praktyka hodowlana polegająca na krzyżowaniu ras jest doskonale rozwinięta na całym świecie w przypadku trzody chlewnej, drobiu, a także bydła mięsnego (zwłaszcza poza Unią Europejską). Coraz częściej wykorzystuje się krzyżowanie międzyrasowe również w produkcji mleka.

JAK MOŻNA KRZYŻOWAĆ BYDŁO?

Najlepszym przykładem jest krzyżowanie wypierające, czyli obraz polskiej hodowli bydła mlecznego sprzed kilkudziesięciu lat, kiedy to rodzimą rasę krowy ncb kojarzono z bydłem holsztyńskim.

Na całym świecie znanych jest kilka technik krzyżowania bydła, a wykorzystanie ich zależy przede wszystkim od celu, jaki ma zostać osiągnięty. Poniżej kilka przykładów.

Krzyżowanie towarowe polega na odpowiednim doborze komponentów rasowych do kojarzeń i uzyskiwaniu w ten sposób mieszańców o wybujałych cechach użytkowych (heterozja). Taki model krzyżowania wykorzystywany jest przede wszystkim w stadach bydła mlecznego. Polega na inseminacji krów ras mlecznych buhajami ras mięsnych i przeznaczeniu uzyskanego w ten sposób potomstwo na opas i ubój.

W krzyżowaniu przemiennym samice kryte są buhajami innej rasy, a uzyskane potomstwo męskie kierowane jest na opas i ubój. Żeńska część po okresie odchowu kryta jest nasieniem buhajów jednej, a później drugiej rasy wyjściowej (rodziców). Schemat ten powtarza się w kolejnych pokoleniach.

Wykorzystując 3 lub nawet 4 komponenty rasowe, można prowadzić krzyżowanie rotacyjne, które polega na kryciu jałowic kolejnych pokoleń nasieniem buhajów wykorzystywanych ras. Buhajki natomiast kierowane są na opas i/lub ubój. Pełny efekt heterozji (100 proc.) będzie widoczny jedynie w pierwszym pokoleniu. Po kilku rotacjach z wykorzystaniem 4 komponentów rasowych ustabilizuje się on na poziomie 94 proc., a w przypadku wykorzystania 2 lub 3 ras - będzie to odpowiednio: 67 i 86 proc.

PO CO KRZYŻOWAĆ?

Nadrzędnym celem i najcenniejszą z korzyści płynącą z krzyżowania jest efekt heterozji, czyli wybujałości mieszańców. W skrócie: efekt heterozji można opisać jako wartość dodaną ponad średni poziom danej cechy rodziców. Dzięki heterozji można osiągnąć znaczącą poprawę cech pozaprodukcyjnych (długowieczność, zdrowotność, płodność), które charakteryzuje niska odziedziczalność.