PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Najlepsze praktyki zapobiegające mastitis

Najlepsze praktyki zapobiegające mastitis Walka z mastitis w stadzie to przede wszystkim wprowadzenie do rutyny czynności okołoudojowych poudojowej dezynfekcji strzyków

Autor: Marcin Gołębiewski

Dodano: 07-11-2018 10:25

Tagi:

Jednym z kluczowych elementów zarządzania stadem jest utrzymanie właściwej zdrowotności krów. Gospodarstwa często borykają się z problemem stanów zapalnych wymienia, które niestety bezpośrednio przekładają się na jakość mleka i zagrożenie przekroczenia obowiązujących norm.



Do konsumpcji, zgodnie z obowiązującymi przepisami, może być przeznaczone mleko, w którym liczba komórek somatycznych (LKS) nie przekracza wartości 400 tys./ml. Krowy zatem powinny charakteryzować się dobrym stanem zdrowia gruczołu mlekowego. Co w związku z tym należy robić, aby LKS w mleku nie przekraczała dopuszczalnych wartości? Poniżej przedstawiono 10 najważniejszych praktycznych rekomendacji dla gospodarstw wyspecjalizowanych w produkcji mleka.

REGULARNA KONTROLA LKS DLA KAŻDEJ KROWY

W przypadku krów objętych oceną użytkowości mlecznej takie zadanie wydaje się znacznie ułatwione. Ma to na celu identyfikację krów, których stan zdrowotny wymienia jest permanentnie pogorszony. Szczegółowe badania bakteriologiczne mleka pozyskanego od tych krów pozwalają na identyfikację głównych patogenów powodujących problemy zdrowotne w stadzie i podwyższają liczbę komórek somatycznych w mleku. W wielu przypadkach dane dotyczące zdrowia gruczołu mlekowego krów sprowadzają się do gromadzenia informacji dotyczących liczby komórek somatycznych (LKS) w mleku, które dostarczane są producentom mleka m.in. przez mleczarnie. Krowy chore zaczynają wydalać wraz z mlekiem leukocyty właśnie w postaci komórek somatycznych, a ich podwyższona koncentracja świadczy o stanie zapalnym. Hodowcy jednak bardzo często nie analizują zbyt dokładnie zawartych tam informacji, w rezultacie skala problemów na tle mastitis jest często niedoszacowana. W związku z powyższym, istotnym elementem monitoringu skali problemu związanego z wystąpieniem mastitis w stadzie bydła jest rejestrowanie każdego przypadku. Należy podkreślić, że niestety nie jest to rutynowo wykonywana czynność. Hodowcy bardzo często polegają wyłącznie na wynikach LKS zbiorczych próbek badanych w mleczarni. Wyniki te dostarczane są 2 razy w miesiącu. O ile LKS jest bardzo dobrym wskaźnikiem subklinicznych stanów zapalnych spowodowanych przez bakterie, tj.: S. aureus, S. agalactiae czy S. dysgalactiae, o tyle ma słabe zastosowanie w analizie klinicznych jej form. Dlatego istotne jest, aby w monitoringu tych przypadków wykorzystywać również dane kliniczne. Jakie informacje powinny więc zostać odnotowane? Zapisy powinny uwzględniać: nr krowy, datę wystąpienia schorzenia, opis chorej ćwiartki, charakterystykę zastosowanego leczenia (włączając liczbę tub zużytego antybiotyku) oraz wyniki badań mikrobiologicznych (jeśli zostały wykonane). Wystąpienie mastitis najczęściej jest definiowane jako zainfekowanie jednej z ćwiartek. Jeśli zdiagnozujemy stan zapalny we wszystkich czterech ćwiartkach wymienia tej samej krowy, wówczas sytuację taką traktujemy jako 4 przypadki mastitis. Z kolei, jeśli w wyleczonym strzyku nastąpi ponowna infekcja w ciągu co najmniej 7 dni, wówczas przypadek taki traktujemy jako kolejne wystąpienie stanu zapalnego wymienia.

RUTYNA CZYNNOŚCI OKOŁOUDOJOWYCH

Walka z mastitis w stadzie to przede wszystkim wprowadzenie do rutyny czynności okołoudojowych poudojowej dezynfekcji strzyków. Takie postępowanie likwiduje znaczący odsetek drobnoustrojów, które zostały przeniesione na strzyk podczas dojenia. Prawidłowy dój to taki, który pozwala efektywnie opróżnić gruczoł mlekowy krowy z mleka, bez szkodliwego wpływu na stan zdrowia tego organu. Właściwie przeprowadzone dojenie ogranicza ryzyko rozprzestrzeniania się zakaźnych czynników mastitis w stadzie oraz minimalizuje wystąpienia stanu zapalnego wymienia przez patogeny środowiskowe. Efektem właściwie przeprowadzonego doju jest produkcja mleka o wysokiej jakości higienicznej (niska ogólna liczba drobnoustrojów - OLD) i cytologicznej (niska liczba komórek somatycznych - LKS). Warto dodać, że czynności okołoudojowe powinny zapewniać sprawny i efektywny dój oraz nie być uciążliwe dla obsługi. W przeciwnym razie nie będą stosowane. Pierwszą czynnością, która powinna być wykonana przed nałożeniem kubków udojowych, jest przedzdajanie. Przedzdajanie powoduje oczyszczenie zatoki strzykowej z frakcji mleka, która jest najbardziej zanieczyszczona, co wpływa istotnie na OLD mleka pochodzącego z całego udoju. Wczesna detekcja mastitis umożliwia podjęcie leczenia klinicznych form mastitis. Szybsze podjęcie działań daje lepsze efekty leczenia, ale wpływa również na ograniczenie rozprzestrzeniania zarazka w stadzie. Dzięki tym działaniom można również uniknąć zanieczyszczenia mleka zbiorczego mlekiem o podwyższonej LKS lub OLD. Kolejną czynnością, którą należy wykonać przed nałożeniem kubków udojowych, jest oczyszczenie strzyków. Dobra higiena przedudojowa strzyka również pozwala ograniczyć stany zapalne wymienia wywołane przez bakterie środowiskowe. Celem oczyszczenia strzyka przed dojem jest upewnienie się, że jest on czysty i suchy. Dobrym sposobem na utrzymanie wymienia w higienie jest zadbanie o czystość krów na stanowisku. Wymiona, które są obficie porośnięte sierścią, zdecydowanie trudniej jest utrzymać w dobrej higienie, dlatego należy je strzyc lub/i opalać. Również nadmiar włosów na kiści ogonowej powinien być przycinany. Dezynfekcja przedudojowa strzyków jest bardzo pożądaną praktyką poprzedzającą dój właściwy krowy. Czynność ta ma na celu ograniczenie liczby drobnoustrojów obecnych na skórze wymienia przed nałożeniem kubków strzykowych. Postępowanie takie istotnie obniża liczbę bakterii środowiskowych w mleku, jak również częstość stanów zapalnych wymienia na tle środowiskowym. Środki wykorzystywane do predippingu powinny charakteryzować się szybkim działaniem (poniżej 30-60 s). Aby uzyskać oczekiwane rezultaty, strzyk po oczyszczeniu powinien być zanurzony/spryskany środkiem dezynfekcyjnym na 30-60 s przed nałożeniem kubków udojowych. Następnie, przed nałożeniem aparatu udojowego, strzyk powinien być osuszony, tak aby substancje hamujące nie zanieczyściły mleka. Niestety, praktyka ta nie jest stosowana w wielu stadach, które dzięki niej mogłyby uzyskać lepszą zdrowotność wymienia, szczególnie w sytuacji, gdy głównymi czynnikami powodującymi mastitis w Polsce są infekcje na tle środowiskowym. W przypadku, gdy wymiona krów są silnie zanieczyszczone, konieczne jest ich mycie. Do mycia należy używać jedynie ciepłej wody, gdyż użycie zimnej negatywnie wpływa na skórę wymienia oraz proces oddawania mleka. Bardzo ważną czynnością poprzedzającą dój jest osuszanie strzyków za pomocą jednorazowego papierowego ręcznika lub szmatki. Ze względu na fakt, że dezynfekcja ściereczek nie jest praktycznie możliwa, ważne jest, aby do każdej krowy używać indywidualnych ściereczek.

OSŁONA ANTYBIOTYKOWA W ZASUSZENIU

Należy zasuszać wszystkie korowy i wszystkie strzyki pod osłoną antybiotyków. Aby zmniejszyć częstość infekcji w okresie zasuszenia:

  • krowy powinny być zasuszane pod osłoną antybiotyków o przedłużonym działaniu;
  • taką samą terapię stosuje się zawsze dla wszystkich czterech ćwiartek wymienia;
  • stosuje się zatyczki keratynowe dla krów zasuszonych, szczególnie w przypadku krów o wysokiej produkcyjności i dużym tempie oddawania mleka (tzw. krowy miękkie);
  • w ciągu kolejnych pięciu dni należy baczniej obserwować świeżo zasuszone krowy, a ich strzyki poddawać postdipingowi.

Mimo zastosowanej prewencji podczas doju, hodowca nie jest w stanie wyeliminować (eradykować) tej choroby zupełnie, gdyż bakterie chorobotwórcze bytują również na ściółce, w paszy, wodzie czy konstrukcjach metalowych w oborze. Stąd chore krowy poddawane są antybiotykoterapii, jak do tej pory najskuteczniejszej formie zwalczania mastitis. Antybiotyki podawane są dowymieniowo oraz domięśniowo (w zależności od stadium choroby). Każdy antybiotyk ma okres karencji, a więc minimalną liczbę dni od momentu podania ostatniej dawki środka, w których mleko nie może trafić do konsumpcji. Jednak nadmierne i niewłaściwe wykorzystanie antybiotyków prowadzi do antybiotykoodporności patogenów wywołujących mastitis u krów.

Należy zwrócić szczególną uwagę na obecność substancji hamujących w mleku, którą można stwierdzić długo po wygaśnięciu okresu karencji dla użytego antybiotyku. Wynika to z faktu, że w przypadku wysokowydajnych krów obniżeniu ulega funkcja wątroby, co może skutkować wydłużonym czasem rozkładu substancji czynnej użytego leku w organizmie krowy. Alarmujący jest fakt, że takie przypadki pojawiają się coraz częściej.

REGULARNA WYMIANA GUM STRZYKOWYCH

Należy pamiętać o wymianie gum strzykowych po ok. 2500 udojach lub co pół roku, w zależności od tego, co następuje najpierw. W przypadku gum silikonowych ten interwał może być podwojony. W tabeli przedstawiono liczbę dni użytkowania gum strzykowych w zależności od liczby krów i liczby aparatów udojowych.

HIGIENA RĄK

Podczas doju należy pamiętać o higienie rąk dojarza. Zaleca się, aby na czas doju osoba wykonująca czynności udojowe pracowała w gumowych rękawiczkach w celu ograniczenia ryzyka przenoszenia drobnoustrojów na skórze rąk. W trakcie doju znacznie łatwiej jest ocenić czystość rękawic niż skóry rąk. Częste obmywanie rękawic w płynie dezynfekcyjnym w trakcie doju istotnie obniża ryzyko transferu patogenów mastitowych pomiędzy krowami. Złą praktyką jest z kolei oczyszczanie rękawic za pomocą materiałowych szmatek. Mleko pozyskane ze zdrowej ćwiartki wymienia charakteryzuje się niską ogólną liczbą drobnoustrojów, najczęściej poniżej 1000/ml. Natomiast w sytuacji zaistnienia infekcji klinicznej lub podklinicznej następuje lawinowy wzrost OLD w zainfekowanej ćwiartce. Szczególnie istotny wzrost ogólnej liczby drobnoustrojów w mleku notowany jest w przypadku infekcji na tle Streptococcus aglactie i Streptococcus uberis. Wówczas liczba OLD w mleku z zakażonej ćwiartki wymienia może wzrosnąć do 100 mln/ml w przypadku form klinicznych mastitis. Podobny wzrost OLD może być notowany w przypadku wystąpienia mastitis na tle bakterii E. coli. W sytuacji pojawienia się w stadzie infekcji na tle tych trzech wspomnianych wcześniej patogenów, bardzo łatwo jest wytłumaczyć nagłe zmiany OLD w mleku zbiorczym.

LECZENIE CHORYCH ĆWIARTEK

Po identyfikacji klinicznych przypadków mastitis należy podjąć leczenie chorych ćwiartek. W przypadku infekcji na tle gronkowca złocistego odsetek wyleczeń jest bardzo niski i waha się od 25 proc. w przypadku form klinicznych do 40 proc. w stanach subklinicznych. Leczenie pierwotnych infekcji jałówek daje nieco lepsze rezultaty, natomiast leczenie starszych, chronicznie chorych osobników, może spaść poniżej 10 proc. Oto główne przyczyny niskiej efektywności leczenia krów zainfekowanych gronkowcem:

Gronkowiec złocisty, po ustabilizowaniu kolonii w wymieniu, często ulega opłaszczeniu zwłókniałą tkanką, która ogranicza dotarcie antybiotyku do komórek bakteryjnych znajdujących się wewnątrz. W efekcie u niektórych krów zainfekowanych gronkowcem złocistym na wymieniu, pod skórą można wyczuć charakterystyczne guzy. Takie osobniki charakteryzują się dużą liczbą komórek somatycznych (>3 mln/ml). Typowym objawem zainfekowania wymienia tym gatunkiem bakterii są ciągłe wahania liczby komórek somatycznych i nawroty choroby.

Gronkowiec złocisty jest również w stanie ukryć się w komórkach odpowiedzialnych za odporność organizmu (m.in. makrofagach, granulocytach) oraz w komórkach nabłonkowych wymienia, dzięki czemu są poza zasięgiem działania antybiotyków, które cyrklują raczej w przestrzenie międzykomórkowe, niż penetrują komórki.

Wiele szczepów gronkowca jest w stanie wytwarzać beta-laktamazę, która powoduje, że są odporne na działanie niektórych typów penicyliny. Należy zaznaczyć, że nawet gdy antybiotyk okaże się skuteczny, jego efektywność zwalczania tej bakterii nadal będzie bardzo niska.

Niektóre szczepy gronkowca mogą zapadać w swoisty spoczynek w mukoidowej kapsule, całkowicie wstrzymując rozmnażanie. W takiej formie komórki bakterii nie reagują na antybiotyki. Stwierdzono również istnienie form L gronkowca złocistego, które mają inną budowę ściany komórkowej, co również czyni je odpornymi na działania wielu antybiotyków.

W przypadku niewłaściwie prowadzonej antybiotykoterapii może dochodzić do uodporniania się bakterii na stosowane powszechnie substancje czynne antybiotyków. Należy również pamiętać, że w przypadku infekcji grzybowych podawanie antybiotyków będzie nieskuteczne. Nowoczesne podejście do antybiotykoterapii powinno zakładać wykonanie badań bakteriologicznych oraz mikologicznych połączonych z badaniem antybiotykoodporności stwierdzonych drobnoustrojów.

PRZEGLĄD STANU TECHNICZNEGO URZĄDZEŃ DOJARSKICH

Co najmniej 2 razy w roku powinno się dokonywać kontroli systemu udojowego. W przypadku uszkodzeń lub nadmiernego zużycia elementów roboczych, mogą następować spadki ciśnienia, które mogą powodować niedodajanie krów. Taka sytuacja może predysponować do rozwoju stanów zapalnych wymienia.

KROWY PODEJRZANE I CHORE DOJONE NA SAMYM KOŃCU

Dobra praktyka nakazywałaby dojenie krów w kolejności zgodnej ze wzrastającą liczbą komórek somatycznych. Krowy z podwyższoną LKS mogą być źródłem rozsiewu patogenów chorobotwórczych odpowiedzialnych za występowanie mastitis w stadzie. Przekładając aparat udojowy między takimi krowami, konieczna jest jego dezynfekcja (zanurzenie w płynie dezynfekcyjnym).

BRAKOWANIE NIEULECZALNYCH SZTUK

W przypadku krów chronicznie chorych lub takich, u których notorycznie występują nawroty choroby, konieczne jest ich usunięcie ze stada, głównie krowy ze stanami zapalnymi na tle gronkowca złocistego, a szczególnie te, które są w 4. laktacji i starsze, należy bezwzględnie brakować.

OSTROŻNE ZAKUPY ZWIERZĄT

Kupując zwierzęta, należy pamiętać, aby sprawdzić historię stada pod kątem liczby komórek somatycznych, a w razie niepewności przeprowadzić badania mikrobiologiczne mleka krowy pod kątem gronkowca złocistego i paciorkowca bezmleczności.

Przestrzeganie powyższego dekalogu przyniesie oczekiwane rezultaty w postaci ograniczenia problemów ze stanami zapalnymi wymienia, w rezultacie obniżenie LKS w mleku jedynie w sytuacji, gdy wejdzie do codziennej rutyny i będzie wykonywane przez cały rok bez wyjątku. Należy przestrzec, że połowiczne działania, prowadzone przez krótki czas, nie przyniosą trwałych i zadowalających efektów.

Artykuł ukazał się w październikowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.221.9.6
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!