PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Rasy duże i małe

Wybór rasy bydła mięsnego zależy od planowanego modelu chowu, a szczególnie metody opasu i przewidywanej masy ubojowej. Ważne okazują się również oczekiwania rynku, na przykład angusy i herefordy są mniej chętnie kupowane w niektórych regionach Europy ze względu na szybkie otłuszczanie się. Przy wyborze rasy istotne stają się także osobiste upodobania rolnika i stopień wyposażenia w poskromy i inne urządzenia pozwalające na bezpieczną obsługę, w tym również zabiegi zootechniczno-weterynaryjne.



Wołowinę można pozyskać od:

  • bydła ras mięsnych (czysto rasowych i mieszańców ras mięsnych)
  • mieszańców pochodzących z krzyżowania krów mlecznych z buhajami ras mięsnych
  • ras mlecznych.

Najmniejszą wartością rzeźną charakteryzują się tusze pozyskiwane od bydła ras mlecznych. Bardziej wartościowe są tusze mieszańców ras mlecznych i mięsnych. Najwartościowszej wołowiny dostarczają rasy mięsne. Charakteryzuje się ona najwyższymi walorami smakowymi: kruchością, soczystością i aromatem. Chów bydła mięsnego jest alternatywą dla rolników, którzy zrezygnowali lub planują rezygnację z chowu bydła mlecznego. Nasza wołowina ma korzystne perspektywy eksportu do krajów Unii Europejskiej, pod warunkiem poprawy jej jakości. Kolejnym argumentem za rozwojem produkcji wołowiny jest posiadanie znacznego areału użytków zielonych, co powinno zachęcać do rozwijania głównie ekstensywnych form chowu bydła mięsnego, produkcji ekologicznej i agroturystyki.

Mamy już w Polsce około 20 tys. krów i jałówek ras mięsnych wpisanych do ksiąg hodowlanych i około 13 tys. ocenianych krów i jałówek pochodzących z krzyżowania ras mięsnych. Rasy mięsne, uwzględniając kaliber, można podzielić na duże, średnie i małe. Rasy duże są przydatne do opasu intensywnego do wysokich mas ciała. Charakteryzuje je bardzo szybkie tempo wzrostu i wysokie wymagania w żywieniu i utrzymaniu. Dostarczają one tusz nieprzetłuszczonych. Głównymi rasami w tej grupie są: charolaise, blonde d'aquitaine, marchigiana, simental, chianina, belgijska biało-błękitna.

Rasy duże

CHAROLAISE
Najcięższa i największa kalibrowo francuska rasa mięsna. Wytworzona w regionie Saone et Loire, zaliczana jest do ras późno dojrzewających, gdyż pierwsze krycia jałówek następują w wieku 18–24 miesięcy. Dorosłe buhaje ważą 1100–1400 kg, przy wysokości 150 cm, a krowy odpowiednio – 700–900 kg i 140 cm. Masywnie zbudowane ciało charakteryzuje się głębokim, bardzo szerokim i dobrze umięśnionym tułowiem, dobrze umięśnionymi udami, krótką i dobrze umięśnioną głową. Umaszczenie – słomkowe, beżowe do prawie białego. Duża masa cieląt przy urodzeniu (buhajki ważą około 48 kg, a cieliczki – 45 kg) jest przyczyną częściej zdarzających się trudnych porodów, szczególnie u cielących się jałówek. Prowadzona we Francji selekcja w kierunku lekkich porodów opiera się głównie na zmniejszaniu masy rodzących się cieląt. Krowy charakteryzują się dobrą mlecznością i słabą płodnością.

Młode buhajki żywione intensywnie osiągają nawet 1,5 kg przyrostu dziennego. Bydło rasy charolaise dobrze wykorzystuje pasze i łatwo przystosowuje się do różnych warunków klimatycznych. Nadaje się zwłaszcza do intensywnego opasu ciężkiego, do masy ciała ponad 600 kg. Wydajność rzeźna buhajków opasanych do wieku 14–16 miesięcy wynosi 60–65 proc. Tusze dostarczają mięsa najwyższej jakości z niewielkim udziałem tłuszczu i stosunkowo dużym udziałem kości.

W naszym kraju bydło rasy charolaise pojawiło się w latach 70., z przeznaczeniem głównie do krzyżowania towarowego z rasami mlecznymi. Obecnie w czystości rasy hoduje się w Polsce około 3,4 tys. krów charolaise, co stanowi około 17 proc. całej żeńskiej populacji bydła mięsnego w naszym kraju. W ramach krzyżowania towarowego w 2006 r. nasieniem buhajów rasy charolaise pokryto około 45 tys. krów i jałówek mlecznych.

BLONDE D'AQUITAINE
Podobne do charolaise jest bydło rasy blonde d'aquitaine. Najmłodsza wśród francuskich ras bydła mięsnego uznana została w 1962 r.Wyhodowano ją w górzystych okolicach południowo-zachodniej Francji w wyniku krzyżowania twórczego trzech ras: garonnais, quercy i blond des pyrenees. To bydło dużego kalibru: masa ciała buhajów wynosi 1000–1200 kg, krów – 700–750 kg, przy wysokości w kłębie odpowiednio 147 cmi 140 cm. Umaszczenie jest jednolite, beżowe lub jasnoczerwone, przy czym śluzawica, rogi i racice są cieliste. Długie i masywne ciało charakteryzuje się głęboką klatką piersiową, szerokimi biodrami, mocnymi kończynami i doskonale umięśnionym zadem.

Jest to rasa dość późno dojrzewająca. Pierwsze wycielenia zwykle następują w 32.–33. miesiącu życia jałówek. Wysoka masa cieląt (48 kg buhajki i 44 kg cieliczki) sprawia, że krowy odznaczają się średnią łatwością wycieleń. Duże tempo wzrostu i znikome odkładanie tłuszczu predysponuje bydło tej rasy do opasu ciężkiego. Wydajność rzeźna 14–16 miesięcznych opasów wynosi 62-–66 proc. Tusze są nieprzetłuszczone. Mieszańce F1 uzyskane od buhajów blonde d'aquitaine i krów mlecznych rasy czarno-białej uzyskały w warunkach krajowych najlepsze efekty opasowe spośród mieszańców z innymi rasami mięsnymi.

SIMENTAL (TYP MIĘSNY)
Kolejną rasą o dużej ramie ciała jest simental mięsny. Wywodzi się ze Szwajcarii i południowych Niemiec. Masa ciała dorosłych krów wynosi około 800 kg, przy wysokości w kłębie 140 cm, natomiast buhajów odpowiednio: 1200 kg i 150 cm.Umaszczenie jest jednolite lub pstre (od żółtego do czerwonego), głowa, wymię i kiść ogonowa są białe. Bydło tej rasy ma rogi, chociaż w USA uzyskano bezrożne simentalery (Polled Simentaler). Mocna budowa ciała predysponuje bydło tej rasy do chowu w trudnych warunkach utrzymania.

Jest to rasa późno dojrzewająca. Cielęta rodzą się ciężkie (buhajki około 45 kg, cieliczki około 42 kg) i dlatego zdarzają się trudne porody. Buhajki opasane intensywnie osiągają wysokie przyrosty dobowe masy ciała: 1200–1400 g. Bydło tej rasy charakteryzuje się dobrą wartością rzeźną i wysoką mlecznością mamek. Przydatne jest zwłaszcza do krzyżowania towarowego. Nasieniem buhajów rasy simentalskiej zainseminowano w 2006 r. ponad 191 tys. jałówek i krów mlecznych.

BŁĘKITNE BYDŁO BELGIJSKIE
W grupie ras dużych wymienić należy również bydło rasy belgijskiej biało-błękitnej. Wyhodowano je w Belgii poprzez krzyżowanie miejscowego bydła z shorthornami i bydłem charolaise. Uzyskano dużego kalibru, wybitnie umięśnione bydło. Masa krów wynosi około 700 kg, przy wysokości 134 cm w kłębie, natomiast buhajów – odpowiednio: 1250 kg i 150 cm. Umaszczenie tego bydła jest błękitno-białe, czasem czarno-jasne. Drogą selekcji utrwalono w tej rasie dwupośladkowość: zad jest lekko pochylony, biodra szeroko rozstawione, mięśnie ud wyjątkowo dobrze wysklepione, sięgają aż do stawu skokowego. Ze względu na umięśnienie i wysoką masę rodzących się cieląt (48 kg buhajki i 44 kg cieliczki) występują często trudne porody, co nie sprzyja rozprzestrzenianiu się bydła tej rasy na świecie. W czystości rasy u 60 –90 proc. jałówek poród rozwiązywany jest poprzez cesarskie cięcie. Błękitne bydło belgijskie to rasa stosunkowo wcześnie dojrzewająca. Pierwsze wycielenia następują zwykle przed 32. miesiącem życia. Rasa ta nadaje się szczególnie do opasu intensywnego do wysokich mas ciała. Uzyskane tusze charakteryzują się unikalnym umięśnieniem i bardzo wysoką jakością mięsa. W naszym kraju nasienie buhajów tej rasy jest sporadycznie wykorzystywane w krzyżowaniu towarowym (0,2 proc. wszystkich pokryć).

Rasy średnie

Bydło ras średniej wielkości charakteryzuje się głównie bardzo dobrą wartością rzeźną i jakością mięsa. Do tej grupy bydła zalicza się przede wszystkim rasy: limousine, piemontese i salers.

LIMOUSINE
Francuska rasa o charakterystycznym czerwonobrunatnym umaszczeniu, z jasną obwódką wokół śluzawicy i oczu. Bydło to jest nieco mniejsze niż rasa charolaise: masa dorosłych buhajów wynosi 1100–1200 kg, a krów – 650–800 kg. Wysokość w kłębie buhajów wynosi około 143 cm, a krów – 137 cm. Długi tułów odznacza się bardzo dobrym umięśnieniem grzbietu i zadu.

Jest to rasa średnio wcześnie dojrzewająca. Pierwsze wycielenia następują przed 30. miesiącem życia jałówek. Bardzo płodne (ponad 95 proc. cielności) krowy cechuje duża łatwość wycieleń. Cielęta ważą przy urodzeniu 36 kg (cieliczki) i 39 kg (buhajki), odznaczają się dużą żywotnością. Krowy cechuje wysoka mleczność i długowieczność. Żyją średnio 10 lat i rodzą w tym czasie 7 cieląt. Bydło rasy limousine dobrze przystosowuje się do różnych warunków klimatycznych, dlatego użytkowane jest w wielu krajach.

Opasane młode buhajki osiągają 1100–1300 g dobowego przyrostu. Wydajność rzeźna buhajków opasanych do 16. miesiąca życia wynosi 67,5 proc. Tusze charakteryzują się korzystnym stosunkiem mięsa do kości i tłuszczu. Tusze dostarczają dużo wybitnej jakości kruchego, o delikatnych włóknach mięsa. Jego walory smakowe są na świecie powszechnie znane. Francuskie badania dowodzą, że jakość mięsa z limousine i jego krzyżówek jest lepsza od mięsa pochodzącego od innych ras mięsnych i ich krzyżówek.

PIEMONTESE
Rasa ta jest znana z wybitnego umięśnienia. Wyhodowano ją w północno-zachodnich Włoszech. Masa dorosłego buhaja wynosi około 1000 kg i 145 cmwysokości w kłębie, a krów – odpowiednio: 600 kg i 140 cm. Piemontesy są siwo umaszczone, z czarną śluzawicą i kończynami. Długotrwała selekcja doprowadziła do wytworzenia bydła o wybitnym umięśnieniu karku, grzbietu i zadu. Cechą charakterystyczną zadu jest tzw. podwójna pośladkowość, wywoływana przez często występujący w populacji tego bydła gen hypertrofii (przerostu mięśni). Została zdeterminowana zmutowanym allelem genu miostatyny. Bezpośrednim następstwem ekspresji tego allelu jest: wyższa wartość rzeźna i tempo przyrostów (przerost masy mięśniowej i ograniczone odkładanie tłuszczu podskórnego). Mięso jest bogatsze w wodę, jaśniejszej barwy i bardziej kruche. Rasę tę cechuje obniżona zdolność rozpłodowa (osłabienie instynktu macierzyńskiego, ciężkie porody i obniżona produkcja mleka) i wysoka śmiertelność cieląt (przerost języka, krzywica i wady serca).

Jest to bydło średnio wcześnie dojrzewające: jałówki cielą się około 30. miesiąca życia. Stosunkowo wysoka masa cieląt (buhajki – 45 kg,cieliczki – 40 kg) oraz bardzo dobre umięśnienie cielących się jałówek i krów są przyczynami nieco podwyższonego udziału trudnych porodów.

Buhajki ubija się w wieku 15–18 miesięcy, przy masie 550–600 kg, natomiast jałówki w wieku 14–15 miesięcy, przy masie 400–450 kg. Wydajność rzeźna waha się od 67 do 72 proc. Tusze, uzyskując najwyższe noty w klasyfikacji EUROP, charakteryzują się małą zawartością kości, bardzo małą tłuszczu i bardzo wysokim udziałem mięśni.

SALERS
Kolejna rasa francuska to salers, która ma jednolicie brązowe umaszczenie. Jest to bydło dość dużego kalibru: dorosłe buhaje osiągają 1000–1200 kg masy ciała i 150–154 cm wysokości w kłębie, a krowy – odpowiednio: 650–850 kgi 142–144 cm. Rasa ta jest generalnie uważana za późno dojrzewającą, ale krycie jałówek można rozpoczynać już od 15. miesiąca życia. W czystości rasy 96 proc. porodów ocenia się jako łatwe. Średnia masa cieliczek przy urodzeniu wynosi 36 kg,a buhajków – 38,5 kg.

Na podkreślenie zasługuje: długowieczność, dobre zdrowie, doskonałe wykorzystanie paszy nawet gorszej jakości i przydatność do wypasu na górskich pastwiskach. Krowy rasy salers znane są z łagodnego usposobienia, dobrze rozwiniętych cech macierzyńskich, a szczególnie ze stosunkowo wysokiej wśród ras mięsnych mleczności. Nadwyżki mleka od krów użytkowanych we Francji wykorzystuje się do produkcji serów lub odchowu większej liczby cieląt przez mamki. Odsadzane w wieku 7 miesięcy buhajki osiągają masę ciała 250 kg a cieliczki – 225 kg. Bydło salers zalecane jest głównie do chowu w ekstensywnych warunkach żywienia i utrzymania.

Rasy małe

Kolejną grupą bydła mięsnego są rasy małego kalibru wyhodowane w Wielkiej Brytanii, przystosowane do użytkowania w warunkach ekstensywnego żywienia i ostrego klimatu. Przydatne są one głównie do opasu z wykorzystaniem użytków zielonych. Charakteryzują się bardzo dobrą płodnością, łatwością wycieleń i wysoką żywotnością cieląt. Ich wada to skłonność do nadmiernego otłuszczenia tuszy. Mięso jest marmurkowate, a pod skórą odkłada się gruba warstwa tłuszczu. Należy tu wymienić dwie główne rasy: angus i hereford.

ABERDEEN ANGUS
Bydło tej rasy wyhodowano w północno-wschodnich rejonach Szkocji. Jest ono umaszczone jednolicie czarno lub jednolicie czerwono. Angusy zaliczane są do bydła małego. Dorosły buhaj osiąga masę około 900 kg i 130 cm wysokości w kłębie, krowy – odpowiednio: 600 kg i 125 cm. Kwadratowa budowa ciała, krótkie nogi i mała bezrożna głowa to typowe cechy angusa. Bydło tej rasy jest wcześnie dojrzewające, o dużej zdolności odkładania tłuszczu w jamie ciała i pod skórą. Pierwsze krycia jałówek następują w 15. miesiącu życia. Krowy cielą się łatwo (masa cieląt 28–35 kg) i są opiekuńcze podczas wychowu cieląt.

Rasa ta charakteryzuje się dobrym wykorzystaniem paszy, w tym szczególnie runi pastwiskowej, dużą odpornością na choroby i zdolnością do przystosowywania się do różnych warunków klimatycznych. Przyrosty dobowe angusów wynoszą średnio 900–1000 g. Opasy wyróżniają się bardzo wysoką wydajnością rzeźną (około 70 proc.) i małym udziałem kości w tuszy. Mięśnie, na poprzecznym przekroju, mają marmurkowaty wygląd. W USA i Kanadzie rasę tę doskonali się w kierunku opóźnienia dojrzewania, zwiększenia kalibru i tempa wzrostu oraz zmniejszenia otłuszczenia tusz.

HEREFORD
Do niedawna bydło tej rasy było najbardziej rozpowszechnione na świecie. Teraz powoli traci swoją pozycję na rzecz bydła francuskiego mającego mniej otłuszczone tusze. Pochodzi ze środkowo-zachodniej Anglii. Jest rasą średniego kalibru, wcześnie dojrzewającą – wycielenia jałówek następują przed 30. miesiącem życia. Masa dorosłego buhaja wynosi około 900 kg, przy wysokości 135 cm w kłębie, krowy – odpowiednio: 600 kg i 125 cm. Bydło to ma ładne, wysunięte do przodu rogi, przy czym rozpowszechniana jest również odmiana bezrożna (Polled Hereford), czerwono-brunatną sierść i białą głowę, szyję, podgardle, mostek, podbrzusze, kość ogonową i nogi. Charakterystyczne cechy pokrojowe to szerokie czoło głowy, głęboki tułów, masywny i wybitnie szeroki grzbiet.

Bydło tej rasy cechuje się doskonałym przystosowaniem do różnych warunków. Bardzo dobrze wykorzystuje pastwiska, jako jedna z nielicznych ras nadaje się też do ekstensywnych form opasu na ubogich pastwiskach. Jest odporne na zimno. Porody są łatwe – masa cieląt buhajków wynosi około 36 kg,a cieliczek – 33 kg. Wadą tej rasy jest słabe umięśnienie i zdolność do przetłuszczania tusz.

Wymieniając rasy mięsne, nie można pominąć ras amatorskich, ekstensywnych, zwanych również rustykalnymi. Jest to bydło odporne i przystosowane do trudnych warunków środowiska. Spotyka się je najczęściej na terenach górzystych, nieużytkach, w parkach i gospodarstwach agroturystycznych. Zalic.bardzo smaczne mięso to kolejne cechy wywołujące wzrost zainteresowania tą rasą w Polsce, szczególnie w regionie zachodniopomorskim.

Nie ma idealnej rasy mięsnej nadającej się do różnych warunków glebowo-klimatycznych, różnych systemów opasu i posiadających wysokie walory rzeźne. Dlatego na terenach nizinnych, dysponujących dobrymi glebami i o znacznej kulturze rolnej, można zalecać rasy duże (charolaise, blonde d'aquitaine, simental) – do intensywnego chowu. Natomiast przy niedoborze siły roboczej i dużym udziale użytków zielonych przydatne okazują się rasy mniejsze, nie wymagające drogich pomieszczeń i odporne na niesprzyjające warunki środowiska (salers, hereford). Wybierając rasę, należy uwzględnić zakładany model chowu, a zwłaszcza metodę opasu i przewidywaną masę uboju. Ważne są również oczekiwania rynku, na przykład angusy i herefordy ze względu na szybkie otłuszczanie są mniej chętnie kupowane w niektórych regionach Europy. Przy wyborze rasy istotne stają się również osobiste upodobania hodowcy i stopień wyposażenia w poskromy i inne urządzenia pozwalające na bezpieczną obsługę, w tym również zabiegi zootechniczno-weterynaryjne. Trzeba pamiętać, że zwierzęta ras mięsnych są na ogół masywne i silne, dlatego kontakt z nimi nie zawsze musi być miły. Odnosi się to szczególnie do rasy limousine.

Mierna wołowina 

Mięso wołowe w polskich sklepach pochodzi przede wszystkim od wybrakowanych ze stad mlecznych starych krów. Jakość tego mięsa, wskutek powszechnej holsztynizacji bydła mlecznego, jest mierna. W zakładach mięsnych, w których ubój tygodniowy bydła przekracza 75 sztuk, obowiązującą metodą klasyfikacji tusz jest EUROP. Metoda ta uwzględnia w obrębie każdej kategorii skupowanych zwierząt sześć klas umięśnienia i 5 klas otłuszczenia. Umięśnienie ocenia się na podstawie miąższości, profilu i wypełnienia tuszy partiami mięśni. Uwzględniając skup i klasyfikację w trzech podstawowych kategoriach (buhajki, jałówki, krowy), dominującą jest klasa O (około 80 proc. skupowanych sztuk). Takie tusze charakteryzują się umięśnieniem określanym jako mierne, ubogie i płaskie, o wklęsłych profilach mięśni.

Krzyżowanie towarowe 

Produkowaliśmy rocznie około 500-600 tys. cieląt mieszańców mięsnych w ramach krzyżowania towarowego. W większości były one eksportowane jako młody żywiec. W 2006 r. nasieniem buhajów mięsnych zainseminowano około 558 tys. jałówek i krów mlecznych, co stanowiło 20 proc. łącznego pogłowia krów, liczonego na 2 750 000 sztuk. W 2006 r. eksportowaliśmy 502 tys. cieląt. Rozmiarowi krzyżowania towarowego nie sprzyja redukcja pogłowia mlecznego o mniej więcej 100 tys. krów rocznie. Ma to związek ze wzrostem wydajności jednostkowej od krowy, który wpływa na skrócenie długości użytkowania, wzrost potrzeb reprodukcyjnych i tym samym ograniczenie odsetka krów unasienianych nasieniem buhajów mięsnych.

Autor jest profesorem na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.

Źródło: "Farmer" 16/2007

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.145.103.69
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!