PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Skuteczna diagnostyka mastitis

Skuteczna diagnostyka mastitis Fot. Shutterstock

Autor: Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska

Dodano: 11-06-2018 09:34

Tagi:

Głównym problemem powodowanym przez stan zapalny wymienia są stany podkliniczne, które ze względu na mniej charakterystyczne objawy w porównaniu do formy klinicznej są trudniejsze do zdiagnozowania.



Straty spowodowane przez kliniczne formy tego schorzenia ze względu na fakt, iż są łatwo wykrywalne, generują jedynie 25 proc. ogólnych kosztów wystąpienia mastitis. Stany podkliniczne mastitis rozwijają się bardzo długo (nawet kilka miesięcy) i bez właściwych działań ze strony lekarza weterynarii oraz producenta rzadko kończą się samowyleczeniem. W związku z tym konieczne są rutynowe działania producenta mleka mające na celu jak najszybsze zdiagnozowanie stanu zapalnego wymienia i w razie konieczności podjęcie ich leczenia. Pierwszym symptomem wystąpienia mastitis w stadzie są zmiany wyglądu mleka. Mleko pochodzące z zainfekowanego wymienia może być wodniste, zawierać kłaczki lub/i smugi. Jednak na podstawie samego wyglądu nie jest możliwe precyzyjne określenie, jakie patogeny wywołały mastitis. Szczególnie istotne jest, aby wykrywać subkliniczne stany zapalne, których diagnoza na wczesnym etapie zwiększa efektywność leczenia stanu zapalnego oraz ułatwia kontrolę właściwego poziomu liczby komórek somatycznych (LKS) i ogólnej liczby drobnoustrojów (OLD) w mleku. W przypadku stanów zapalnych wywołanych przez bakterie, takie jak S. dysgalactiae i S uberis, OLD w zakażonej ćwiartce może przekroczyć 100 mln/ml. Poza tym znacznie redukuje ryzyko rozprzestrzenienia patogenów powodujących mastitis na inne osobniki wstadzie.

OBSERWACJA PODSTAWĄ DIAGNOSTYKI

Jedną z najważniejszych metod diagnostyki stanu zapalnego wymienia jest przedzdajanie, które polega na zdojeniu pierwszych strug mleka przed rozpoczęciem doju właściwego. Przedzdajanie, poza detekcją mastitis, pełni również inne funkcje, m.in. jest bodźcem, który stymuluje krowę do oddawania mleka (wydzielanie oksytocyny), a poprzez wypłukanie najbardziej zanieczyszczonego mleka z zatoki wymienia wpływa również na poprawę jakości higienicznej mleka. Przedzdój powinien być pierwszą czynnością przygotowującą krowy do doju, aby zredukować ryzyko rozprzestrzenienia zarazków z chorej ćwiartki na inne sztuki w stadzie. Generalnie pierwsze strugi mleka przedzdajamy w hali udojowej na podłogę, natomiast w przypadku krów dojonych na stanowiskach do przedzdajacza, aby ograniczyć kontaminację stanowisk potencjalnie chorobotwórczymi bakteriami, z którymi później będą miały kontakt wymiona krów. Dobry dojarz jest w stanie określić, że coś złego

dzieje się z krową, która inaczej zachowuje się przed dojem i w trakcie, np. przyszła do doju o innej godzinie lub wybrała inną niż zwykle stronę hali udojowej. Może to być zwiastunem problemów zdrowotnych z wymieniem, a dobry obserwator jest w stanie odróżnić niecodzienne zachowanie krowy spowodowane mastitis. Ważnym symptomem problemów ze stanem zapalnym wymienia jest opuchlizna wymienia. Jeśli u krowy stwierdzono opuchliznę, ale brak jest zmian w mleku, wówczas należy baczniej obserwować taką sztukę podczas kolejnego doju. Zdarza się, że krowa jest ewidentnie chora, ma podwyższoną temperaturę, bez widocznych zmian w mleku. Może to być spowodowane nadostrymi stanami zapalnymi wywołanymi przez niektóre gatunki bakterii, tj. S. uberis czy E. coli, produkującymi toksyny. W rezultacie stan zapalny występuje tak gwałtownie, że mleko może jeszcze nadal wyglądać normalnie, pomimo toczącego się już w wymieniu krowy stanu zapalnego.

Inną metodą wykrywania mastitis jest wykrywacz, który mierzy zmiany oporności elektrycznej mleka. Rozwojowi podklinicznego zapalenia wymienia towarzyszy wzrost ilości soli w mleku, co pociąga za sobą zmianę jego oporności. Wraz ze zwiększeniem stężenia jonów sodu i chloru w mleku mastitowym następuje zwiększenie jego przewodności elektrycznej. Na rynku dostępne są urządzenia służące do detekcji subklinicznych stanów zapalnych wymienia, wykorzystujące to zjawisko.

Ważnym działaniem, nie tylko ze względów na monitoring stanów zapalnych wymienia w stadzie, ale również na poziomu higieny, jest kontrola filtrów mlecznych. Stwierdzona na nich duża ilość zanieczyszczeń lub/i kłaczków może świadczyć o złej higienie pozyskania mleka oraz problemach ze stanami zapalnymi gruczołu mlekowego w stadzie. Niestety, może to jednak dawać nieco mylny obraz stanu zdrowotnego wymion krów ze względu na fakt, że nie wszystkim typom mastitis towarzyszyć musi wystąpienie kłaczków. W sytuacji rozwodnienia mleka można na filtrze nie stwierdzić żadnych zmian, a problemy z dużą liczbą komórek somatycznych mogą nadal występować.

WSTĘPNA DIAGNOSTYKA JUŻ W OBORZE

Dobrą metodą wykrywania mastitis w stadzie jest przeprowadzenie tzw. terenowego odczynu komórkowego zgodnie ze schematem przedstawionym na zdjęciach.

Badanie takie można wykonać bezpośrednio przed dojem. Polega ono na tym, że po zdojeniu kilku strug mleka z każdego strzyka do oddzielnego pojemnika przedzdajacza oraz ustaleniu właściwej ilości mleka dodajemy reagent, który powoduje zmianę konsystencji mleka w sytuacji zaistnienia stanu zapalnego w którejś z badanych ćwiartek. Aby było łatwiej przeprowadzić taki test, konieczne byłoby, aby barwa przedzdajacza kontrastowała z mlekiem. Wszystkie działania opisane powyżej służą jedynie do identyfikacji zainfekowanych osobników lub/i ćwiartek wymienia. Natomiast nie dają precyzyjnej informacji, co było przyczyną wystąpienia schorzenia. Ważnym działaniem, z punktu widzenia przyjęcia strategii mającej na celu ograniczenie lub leczenie krów chorych na mastitis, jest rozpoznanie bakteriologiczne czynników, które go wywołały. Dlatego konieczne jest wykonanie badania bakteriologicznego, mającego na celu dokładne zbadanie czynników, które spowodowały mastitis. Badania bakteriologiczne przeprowadza się również w celu określenia wrażliwości bakterii, które je wywołują, na substancje czynne antybiotyków w trakcie leczenia krów, jak i w celu określenia optymalnej substancji czynnej antybiotyku, który może być zastosowany w trakcie zasuszania krowy.

JAK POBIERAĆ PRÓBKI DO BADAŃ MLEKA?

Próbkę mleka do badania bakteriologicznego należy pobierać z zachowaniem zasad aseptyki. Podstawą badania mleka jest próbka mleka ćwiartkowego pobranego w sposób sterylny i do sterylnych probówek. Aby zachować sterylność pobierania próbek, najlepiej całą czynność wykonać w jednorazowych rękawiczkach. Dobrą praktyką jest nałożenie od razu dwóch par na każdą dłoń. Wówczas w trakcie prze

dzdajania i oczyszczania wymienia zdejmujemy pierwszą parę zabrudzonych rękawic i dalsze czynności przeprowadzamy w drugiej parze. Pierwszą czynnością, podobnie jak w przypadku doju, powinno być przedzdajanie, ale wyjątek stanowią tutaj przypadki dużego zabrudzenia wymienia, które wówczas należy w pierwszej kolejności oczyścić. Następnie, po przedzdojeniu, wykonujemy dezynfekcję przedudojową (pre-dipping), zanurzając strzyk w roztworze środka dezynfekującego. Ważne jest, aby zostawić środek na strzyku przez 30-60 s, aby zaczął efektywnie działać. Następnie końcówkę strzyka należy zdezynfekować przy użyciu wacika lub chusteczki nasączonej stężonym alkoholem. Podczas pobierania mleka korek probówki usuwa się bezpośrednio przed pobraniem. Pobieramy środową część strumienia mleka do probówki odchylonej pod kątem 45°, tak aby ograniczyć do minimum możliwość kontaminacji pobieranej próbki przez drobnoustroje środowiskowe.

POMOCNA REJESTRACJA DANYCH

Istotnym elementem monitoringu skali problemów związanych z wystąpieniem mastitis w stadzie bydła jest rejestrowanie każdego przypadku. Należy podkreślić, że niestety nie jest to rutynowo wykonywana czynność. Hodowcy bardzo często polegają wyłącznie na wynikach LKS zbiorczych próbek badanych w mleczarni, które dostarczane są 2 razy w miesiącu. O ile LKS jest bardzo dobrym wskaźnikiem subklinicznych stanów zapalnych spowodowanych przez bakterie, tj.: S. aureus, S. agalactiae czy S. dysgalactiae, o tyle ma słabe zastosowanie w analizie klinicznych jej form. Dlatego istotne jest, aby wykorzystywać w monitoringu tych przypadków również dane kliniczne.

Dane te powinny umożliwić hodowcy:

określenie, od których krów mleko powinno być dojone odrębnie i niewprowadzane do obrotu rynkowego;

wskazanie krów, które należy uznać za problematyczne i przeznaczone do brakowania;

szczegółowy monitoring poszczególnych krów pod kątem akceptowalnego poziomu LKS;

uzyskać informacje cenne ze względu na prewencję oraz leczenie problemów zdrowotnych wymienia.

Niezależnie od tego, która forma występuje w stadzie, każdy incydent powinien zostać odnotowany. Jakie informacje powinny więc zostać odnotowane? Zapisy powinny uwzględniać: nr krowy, datę wystąpienia schorzenia, opis chorej ćwiartki, charakterystykę zastosowanego leczenia (włączając liczbę tub zużytego antybiotyku) oraz wyniki badań mikrobiologicznych (jeśli zostały wykonane).

WSKAŹNIKI ZAINFEKOWANIA WYMIENIA

Wystąpienie mastitis najczęściej jest definiowane jako zainfekowanie jednej z ćwiartek. Wskaźnik mastitis określa się procentowym udziałem wystąpień mastitis do liczby krów w stadzie. Docelowa wartość tego wskaźnika to

Wskaźnik

mastitis = liczba wystąpień x 100 /

liczba krów w stadzie (łącznie w laktacji oraz zasuszonych)

Wskaźnik ten pozwala porównywać ze sobą stada o różnej wielkości. Stada, w których wartość tego wskaźnika jest niższa niż 30 proc., charakteryzują się właściwymi działaniami ograniczającymi liczbę klinicznych form mastitis. Warunkiem użyteczności wskaźnika mastitis jest rzetelna rejestracja wszystkich jej wystąpień. Innym wskaźnikiem może być odsetek krów zainfekowanych w stadzie, który obrazuje udział krów, u których zdiagnozowano przypadek pojedynczej infekcji w ciągu roku. Parametr ten powala lepiej zorientować się w typie stanów zapalnych w stadzie. Przykładem może być sytuacja, gdzie w przypadku chronicznych form mastitis spowodowanych przez gronkowca złocistego może być niewielki odsetek krów zainfekowanych, ale duża wartość wskaźnika mastitis. Odwrotne tendencje obserwuje się w sytuacji wystąpienia w stadzie infekcji na tle E. coli, gdzie wskaźnik mastitis będzie wysoki, ale odsetek powtórnych nawrotów choroby będzie stosunkowo niski.

Procent krów zainfeko-wanych w stadzie = liczba krów, które zachorowały na mastitis w ciągu roku x 100 /

liczba krów w stadzie (łącznie w laktacji oraz zasuszonych)

Pożądana jest jak najniższa wartość tego wskaźnika. Za graniczną wartość uznaje się 20 proc. Użytecznym wskaźnikiem jest procent ćwiartek wymagających powtórnego leczenia (powtarzalność mastitis).

Powtarzalność mastitis = liczba ćwiartek wymagających powtórnego leczenia x 100 /

ogólna liczba wszystkich leczonych ćwiartek

Powtarzalność mastitis nie powinna być wyższa niż 10 proc.

Dodatkową informację można uzyskać, obliczając liczbę tub zużytych w trakcie leczenia każdego przypadku mastitis.

Liczba tub zużytych w trakcie leczenia mastitis = liczba zużytych tub x 100/

liczba wystąpień mastitis

Oczekiwana wartość w tym przypadku to wartość < 4,5.

Odsetek krów zasuszonych, u których stwierdzono mastitis, nie powinien przekraczać 1 proc.

Mastitis jest schorzeniem spowodowanym przez czynniki zakaźne. Głównymi sprawcami stanów zapalnych wymienia są bakterie, choć mogą wywoływać je również grzyby. Mastitis powoduje zmiany w składzie chemicznym mleka oraz tkance wymienia. Natężenie zmian zależy od indywidualnych cech poszczególnych krów, specyfiki czynnika zakaźnego, statusu zdrowotnego oraz immunologicznego krów i warunków utrzymania. Wtargnięcie do wymienia bakterii powoduje wyzwolenie mechanizmów odpowiedzialnych za unieszkodliwienie niepożądanych gości. Organizm wysyła leukocyty pełniące rolę odpornościowe w organizmie, czego efektem ubocznym jest wzrost liczby komórek somatycznych. Dlatego LKS jest głównym wskaźnikiem wykorzystywanym rutynowo w diagnozowaniu problemów związanych z funkcjonowaniem wymienia. Krowy zdrowe produkują mleko o LKS 100-150 tys./ml. Natomiast spadek średniej wartości LKS w stadzie poniżej 40 tys./ml również nie jest prawidłowy i może wskazywać na problemy z funkcjonowaniem układu immunologicznego.

Hodowcy bydła mlecznego, prowadzący ocenę użytkowości mlecznej, mogą wykorzystywać do tego celu raporty wynikowe. I choć działania Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka (PFHBiPM) nie obejmują ewidencji wystąpień mastitis, to w mleku oznaczana jest liczba komórek somatycznych w próbach uzyskiwanych w trakcie próbnego udoju. Poza prowadzoną we własnym zakresie rejestracją mastitis, informacje dotyczące stanu zapalnego wymienia można znaleźć zarówno w raportach podstawowych, tj. RW-1 i RW-2, jak i raporcie dodatkowym RW-8.

Artykuł ukazał się w kwietniowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.82.51.133
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!