PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Stanowiska dla krów w oborze wolnostanowiskowej

Stanowiska dla krów w oborze wolnostanowiskowej

Autor: Dr Marcin Gołębiewski

Dodano: 22-11-2013 12:01

Tagi:

Intensywny rozwój produkcji mleka spowodował zwiększenie zainteresowania hodowców i producentów bydła oborami wolnostanowiskowymi. Krowa musi czuć się komfortowo.



Pozytywnym zjawiskiem, z punktu widzenia dobrostanu zwierząt, jest stopniowe zastępowanie systemów uwięziowych wolnostanowiskowymi.

Każdy z systemów utrzymania krów ma niewątpliwie swoje wady i zalety.

Zaletą bezuwięziowego systemu utrzymania krów jest możliwość zapewnienia krowom lepszego dobrostanu oraz umożliwienie zwierzętom ekspresji zachowań naturalnych. Nie bez znaczenia jest również fakt możliwości obsługi znacznie większej liczby zwierząt, co jest ważne z punktu widzenia ekonomiki produkcji. Wyraźne oddzielenie strefy przebywania zwierząt od strefy dojenia (hali udojowej) umożliwia łatwiejsze zachowanie higieny doju, a co z tym związane, uzyskanie lepszej jakości mleka.

Oczywiście system wolnostanowiskowy będzie funkcjonował poprawnie jedynie w przypadku posiadania odpowiednio licznego stada. Graniczną liczbą jest 30-50 krów. Z punktu widzenia organizacji pracy w oborze wprowadzenie systemu wolnostanowiskowego do stad o mniejszej liczebności jest możliwe, wymaga jednak zbliżonych do systemu uwięziowego nakładów pracy i jest zdecydowanie dużo kosztowniejszym rozwiązaniem.

Ważnym aspektem stworzenia optymalnych warunków do utrzymania krów jest zapewnienie komfortowego miejsca (stanowiska) do odpoczynku.

Często hodowcy i producenci posiadający zwierzęta o dużym potencjale genetycznym starają się zapewnić krowom optymalne żywienie i zapominają, iż wysoka produkcja mleka możliwa jest jedynie w sytuacji stworzenia krowom odpowiednich, komfortowych warunków utrzymania.

Okazuje się, iż właśnie konstrukcja budynku i same stanowiska dla krów są często piętą Achillesową całego przedsięwzięcia.

Dlaczego konstrukcja stanowiska jest tak istotna? Głównym powodem jest fakt, iż krowa mleczna spędza w nim 12-14 godzin na dobę, odpoczywając i leżąc. Dla porównania, pastwisko zapewnia nieograniczoną powierzchnię oraz optymalne warunki do tego, aby krowa mogła się podnieść i położyć zgonie z jej naturalnymi zachowaniami.

Warunki panujące na pastwisku zapewniają dobrą trakcję, stwarzają relatywnie miękkie podłoże i brak jest tam jakichkolwiek przegród czy wygrodzeń, które mogłyby stanowić przeszkodę dla krów lub powodować urazy. Bardzo trudno zapewnić takie warunki w warunkach chowu alkierzowego. Idealne stanowisko dla krowy powinno być:

  • komfortowe dla zwierząt
  • tanie i wytrzymałe
  • zapewniać niskie nakłady pracy.

Doświadczenia przeprowadzone w 17 oborach wolnostanowiskowych w USA, z wykorzystaniem 24-godzinnych obserwacji krów, pozwoliły określić czas, jaki zwierzęta poświęcają na poszczególne aktywności związane z funkcjonowaniem w stadzie (tabela 1). Krowy przeciętnie spędzały ok. 2,6 godziny na dojeniu (dój 3-krotny). W przypadku doju dwukrotnego oczywiście czas poświęcany na tę czynność będzie odpowiednio krótszy. Należy zauważyć, że pozostałe zachowania, które stwierdzono u badanych krów, nie mogą ulec daleko idącym modyfikacjom, wynikają one bowiem z fizjologii i zachowań samego gatunku. Jak na przeżuwacze przystało, krowy spędzają znaczną część doby na pobieraniu pokarmu.

Krowy utrzymywane w systemie bezuwięziowym spędzają ponad 4,4 godziny na pobieraniu pokarmu (zakres: 1,4-8,1godzin/ dobę). Jest to około połowy czasu, jaki przeciętnie potrzebuje krowa na pobieranie paszy na pastwisku. Ponadto krowy spędzały przeciętnie około 40 min. na dobę w strefie pojenia. Łącznie krowy potrzebowały więc 7,4 godzin (2,6 + 4,4 + 0,4) na rutynowe czynności związane z organizacją pracy (dój) w oborze oraz potrzebami fizjologicznymi (pobieranie pokarmu oraz wody). W związku z tym ponad 16 godzin dziennie krowa spędza w strefie legowiskowej na odpoczynku. Ten czas będzie podzielony na okresy leżenia i stania na stanowisku i poza nim. Przeciętnie krowy spędzały ok. 2,4 godziny poza stanowiskiem na zachowaniach socjalnych, reprodukcyjnych czy przemieszczaniu się pomiędzy żłobem, halą udojową oraz stanowiskiem.

Pozostały czas krowy spędzały, leżąc bądź stojąc na stanowisku. Zwraca uwagę duży zakres tych aktywności (zakres od 0,3 do 13 godzin na stanie oraz od 2,8 do 17,6 na leżenie). Krowy przeciętnie odwiedzały stanowisko 7,2 razy dziennie, spędzając 1,2 godziny na staniu i leżeniu w stanowisku przy każdej wizycie. Biorąc pod uwagę opisywane wyżej zachowania - można skonkludować, że krowy wymagają 12 godzin leżenia na dobę, co należy uwzględnić w trakcie konstruowania stanowisk.

Obecne rozwiązania często nie zapewniają odpowiedniego komfortu dla krów mlecznych.

Jakie są skutki nieadekwatnego odpoczynku krów mlecznych?

Badania wskazują, że krowy produkowały więcej mleka, gdy pozostawały w pozycji leżącej, ze względu na fakt sprawniejszego (o 20-30 proc.) przepływu krwi w wymieniu w porównaniu do krów stojących. Poza tym niewłaściwy wypoczynek krów jest silnie skorelowany z kulawizną u krów oraz podwyższonym poziomem hormonu adrenokortykotropowego, kortyzolu oraz hormonu wzrostu, które są odpowiedzialne za stres i obniżoną produkcję mleka. Niektóre badania wskazują na liniową zależność pomiędzy czasem krowy spędzonym na odpoczynku a dobową wydajnością (3-5 kg na dobę na każdą dodatkową godzinę odpoczynku krowy).

Planując budowę stanowisk dla krów mlecznych, należy pamiętać, aby były one najbardziej atrakcyjnym miejscem wypoczynku w całej oborze. W przeciwnym wypadku krowy mogą kłaść się w innych miejscach budynku, przysparzając hodowcom dodatkowych problemów z utrzymaniem ich właściwej czystości.

Właściwa konstrukcja stanowiska powinna uwzględniać:

  • relatywnie miękkie, czyste, płaskie podłoże uniemożliwiające poślizgnięcia podczas kładzenia się i wstawania krów
  • adekwatną ilość miejsca w czołowej części stanowiska umożliwiającą niezakłócone podnoszenie krów
  • nieograniczanie ruchów głowy
  • nieograniczoną powierzchnię podczas ruchów krowy w trakcie leżenia
  • ochronę krów przed wzajemnym okaleczaniem się i urazami
  • wytrzymałość
  • efektywne wykorzystanie przestrzeni dla zwierząt
  • niskie koszty budowy oraz obsługi.

Należy zwrócić szczególną uwagę, aby stanowiska dla krów nie były śliskie.

Mokry, nieryflowany beton na pewno nie spełnia tego warunku. Podczas ostatniej fazy kładzenia się krów, zad krów praktycznie upada na powierzchnię stanowiska. Na śliskiej posadzce krowa upada z jeszcze większym impetem, w zupełnie niekontrolowany sposób.

Może to doprowadzić do zwiększenia częstości urazów (szczególnie guzów biodrowych, żeber oraz nóg) w takim obiekcie, a w efekcie prowadzić do zwiększonego brakowania krów.

Analiza czasu poświęconego przez krowy na odpoczynek w różnych warunkach potwierdziła dużą istotność tego czynnika (wykres 1). Krowy, które korzystały ze stanowisk z piaskiem, przeciętnie odpoczywały zakładane 12 godzin na dobę, podczas gdy te na stanowiskach z gumowymi matami - 10,7 godziny na dobę (w badaniach nie uwzględniono innego rodzaju ściółki np. słomy).

Ponadto stwierdzono, że na stanowiskach z piaskiem, było o 42 proc. mniej przypadków kulawizn niż na matach.

Dodatkowo zaobserwowano, że krowy, które mają problemy z aparatem ruchowym, zdecydowanie dłużej pozostają w pozycji stojącej niż te na stanowiskach piaskowych. Spowodowane jest to prawdopodobnie trudnościami, z jakimi kulejące krowy muszą sobie radzić, kładąc się i wstając na twardych stanowiskach. Piasek zapewnia większą sprężystość (miękkość) podłoża, lepszą trakcję, co jest bardziej wygodne dla krów. W przypadku poczucia dyskomfortu, krowy rzadziej odwiedzają stanowiska legowiskowe i dłużej pozostają w pozycji, którą zajęły (leżenie bądź stanie).

Potwierdza to więc fakt, że dobrze zaprojektowane stanowiska muszą współgrać z odpowiednią ściółką. Jednak pomimo faktu, że krowy preferują suche, miękkie podłoże, najczęściej spotykanymi w praktyce rozwiązaniami są stanowiska twarde, pochylone w kierunku kanału gnojowego, które umożliwiają łatwiejsze utrzymanie na nich czystości i niekoniecznie są najlepszym rozwiązaniem z punktu widzenia samych zwierząt.

Wielkość stanowiska powinna uwzględniać największe krowy w stadzie, aby umożliwić im swobodę wejścia, położenia się, odpoczynku oraz wstania bez urazów oraz zgodnie z ich naturalnym zachowaniem (rysunek 1).

Często są to najbardziej produkcyjne zwierzęta w stadzie. Ważnym aspektem, który powinien zostać uwzględniony w budowie stanowisk dla krów, jest właściwe pozycjonowanie zwierząt, zmuszenie ich do oddawania odchodów poza strefę odpoczynku (niezależnie od tego, czy krowa leży, czy stoi).

Stosunek liczby krów do liczby stanowisk

Ze względu na fakt, że krowy spędzają większą część doby na odpoczynku, idealne byłoby, aby każdej krowie odpowiadało jedno stanowisko w oborze.

Niektóre badania wskazują, iż zmniejszenie liczby stanowisk o 10-15 proc. w stosunku do liczby krów, nie powoduje negatywnych następstw.

Właściwa szerokość stanowiska

Minimalne standardy utrzymania krów, wyznaczone przez Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2003 r. określają, iż minimalna szerokość stanowiska dla krów i jałówek powyżej 7 miesiąca ciąży i masie ciała do 500 kg to 110 cm, natomiast powyżej 500 kg - 115 cm. To samo Rozporządzenie określa również minimlaną długość stanowiska na 160 i 165 cm, odpowiednio dla krów poniżej i powyżej 500 kg.

O ile wskazane dla krów poniżej 500 kg wymiary stanowisk mogą być właściwe, to dla zwierząt o masie znacznie przekraczającej 500 mogą okazać się zbyt małe. Potwierdzeniem tego były wyniki badań naukowych, które wskazały że:

  • zbyt wąskie stanowiska prowadzą do zakłócenia spokoju krów leżących w sąsiednich stanowiskach
  • zbyt wąskie stanowiska spowodowały ograniczenie czasu odpoczynku krów, które były zbyt duże w stosunku do wielkości stanowiska
  • dostosowanie wielkości stanowisk do potrzeb krów spowodowało wzrost produkcji mleka.

Utrzymywane w Polsce krowy mleczne w ponad 94 proc. stanowią zwierzęta rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej, których masa ciała waha się w granicach 600-700 kg, a więc wymiary stanowisk muszą być dostosowane do ich wielkości.

W praktyce producenci mleka przykładają zdecydowanie większą uwagę do sytuacji, w której wielkość stanowisk jest zbyt duża w stosunku do wielkości krów, czego następstwem jest wzrost zanieczyszczenia stanowisk odchodami.

Odwrotna sytuacja zdaje się częściej umykać uwadze hodowców.

W przypadku wyrównanego pokrojowo stada, sprawa dostosowania wielkości stanowiska jest dość prosta do rozwiązania.

Jednak typowe polskie stado jest niewielkie, co rodzi konieczność utrzymywania zwierząt w różnym wieku (a więc różnej wielkości) w tej samej grupie technologicznej. Przykładem jest chociażby często spotykane utrzymanie wieloródek i pierwiastek w tej samej grupie. Powstaje pytanie, czy dostosować wielkość stanowisk do mniejszych pierwiastek, czy dużych krów?

Obserwując różne rozwiązania w praktyce, uważam, że stanowiska powinny być dostosowane do przeciętnej wielkości krów w drugiej i trzeciej laktacji, pomimo faktu, iż część krów mniejszych, tj. pierwiastki może zanieczyszczać stanowiska.

Zdecydowanie tańsze w takiej sytuacji będzie zorganizowanie dodatkowej siły roboczej do utrzymania czystości stanowisk niż pokrycie sumy strat spowodowanych brakiem komfortu krów, dodatkowymi urazami i wzrostem brakowania zwierząt, szczególnie w przypadku sztuk o wysokim potencjale produkcyjnym. W wielu przypadkach wielkość stanowiska może się stać wręcz ogranicznikiem dalszego wzrostu wydajności stada.

Do oszacowania wielkości stanowiska niezbędna jest znajomość wymiarów ciała krów w pierwszej laktacji oraz wieloródek. Na rysunku 2 przedstawiono pomiary, które mogą być przydatne w konstrukcji stanowisk.

Przeciętna dojrzała krowa o masie ciała charakteryzuje się następującymi wymiarami:

  • wysokość w krzyżu > 152 cm
  • całkowita długość ciała (od nosa do nasady ogona) > 259 cm
  • szerokość zadu w guzach kulszowych > 63 cm.

Obserwacje potwierdziły, że krowy o wymiarach przedstawionych powyżej wymagają stanowisk o wymiarach ok. 260 cm x 132 cm oraz dodatkowo ok. 50 cm (40-60 cm) wolnej przestrzeni z przodu stanowiska podczas wstawania. Wymiary, które definiują wielkość stanowiska, przedstawione są na rysunku 2. Natomiast na rysunku 4 przedstawiono, w jaki sposób określić długość przestrzeni legowiskowej na stanowisku dla krów mlecznych.

Długość całkowita krowy mierzona jest od nasady ogona do nosa u krowy stojącej. Natomiast ten sam wymiar u krowy leżącej jest znacznie mniejszy i spowodowane jest to naturalnym zgięciem szyi zwierzęcia, które pozostaje w tej pozycji. Długość przestrzeni legowiskowej na stanowisku powinna być mierzona od nasady ogona do dogłowowej części stawu nadgarstkowego krowy leżącej. Ze względu na fakt, iż powyższe pomiary w praktyce dość trudno jest zmierzyć, do określenia długości stanowiska pomocne mogą być następujące wzory: 2 x wysokość w krzyżu w cm, w przypadku gdy stanowisko ograniczane jest trwałą przeszkodą, np. ścianą, a jego długość mierzona jest od krawędzi kanału gnojowego do ściany, naprzeciw której jest położone.

Przykład: zakładając, że przeciętna wysokość w krzyżu krowy wieloródki w stadzie wynosi 152 cm, długość stanowiska powinna wynosić ok. 304 cm (2 x 152 cm = 304 cm); 1,8 x wysokość w krzyżu w cm, w przypadku gdy stanowisko jest otwarte i położone naprzeciw innego stanowiska, a jego długość mierzona jest od krawędzi kanału gnojowego do końca przeciwlegle położonego stanowiska. Przykład: zakładając, że wysokość krowy w krzyżu wynosi 152 cm, długość stanowiska powinna wynosić ok. 274 cm (1,8 x 152 cm = 274 cm); Sposób określania szerokości stanowiska przedstawiono na rysunku 3. Szerokość stanowiska powinna odpowiadać dystansowi pomiędzy zewnętrzną częścią stawu skokowego a przeciwlegle znajdującym się uwypukleniem brzucha krowy znajdującej się w pozycji leżącej. Wymiar ten stanowić powinien minimalną szerokość stanowiska dla krów mlecznych, ze względu na fakt, iż do jego określenia wykorzystano szerokość krowy w tzw. wąskiej pozycji, która nie jest jedyną jaką zajmują krowy leżąc.

W związku z tym szerokość komfortowego stanowiska powinna być nawet większa i umożliwiać zmianę pozycji krowy. Do określenia szerokości stanowiska może być przydatna następująca formuła: Szerokość stanowiska = 2 x szerokość krowy w guzach biodrowych w cm. Przykład: dla krowy o wymiarze 63 cm w biodrach minimalna szerokość stanowiska powinna wynosić ok. 126 cm (2 x 63 cm = 126 cm).

Na rysunku 5 przedstawiono przestrzeń niezbędną do niezakłóconej zmiany pozycji krowy z leżącej do stojącej.

Badania wskazują, iż krowy wstając, wykonują wymach głową, na który potrzebują dodatkową przestrzeń zajmującą ok 22 proc. całkowitej ich długości od ogona do śluzawicy. Wiedza ta jest niezbędna do planowania stanowiska, przestrzeni w jego frontalnej części, umiejscowienia oraz określenia kształtu przegród i wygrodzeń.

Przegroda karkowa

Przegroda karkowa (najczęściej w postaci rury) służy do ograniczania krowie głębokości wejścia na stanowisko oraz określa jej pozycję na stanowisku podczas stania. Prawidłowe zamocowanie przegrody karkowej powinno umożliwić krowie wejście na stanowisko wszystkimi czterema nogami bez konieczności opierania się zwierzęcia o przegrodę (nacierania na przegrodę).

Wysokość zamocowania przegrody powinna znajdować sie kilkanaście centymetrów poniżej kłębu. Do precyzyjnego określenia wysokości zamocowania przegrody karkowej można posłużyć się następującym wzorem: wysokość mocowania poręczy karkowej = 0,83 x wysokość krowy w krzyżu. Przykład: dla krowy o wysokości 152 cm przegroda ta powinna znajdować się na wysokości ok 126 cm od powierzchni stanowiska (0,83 x 152 cm = 126 cm). Do właściwego wyznaczenia położenia przegrody karkowej od krawędzi stanowiska służy natomiast inna formuła: (1,2 x wysokość krowy w krzyżu) - 2. Zakładając, że wysokość krowy w krzyżu wynosi, jak poprzednio, 152 cm, przegroda karkowa powinna znaleźć się ok. 180 cm od krawędzi stanowiska. Niewłaściwe zamocowanie przegrody karkowej może powodować zwiększenie zanieczyszczenia stanowisk (zbyt głębokie mocowanie przegrody) lub uniemożliwiać zajęcie właściwej pozycji na stanowisku (zbyt płytkie mocowanie) oraz urazy.

Przegroda mostkowa

Przegroda mostkowa służy do ograniczenia pozycji krowy podczas leżenia.

Wysokość przegrody nie powinna przekraczać 10 cm ponad powierzchnię ściółki. Długość, jaką może zajmować krowa podczas leżenia, jest mierzona od krawędzi kanału gnojowego do przegrody i musi być dostosowana do kalibru zwierząt. Do obliczenia jej długości można posłużyć się następującą formułą: 1,2 x wysokość krowy w krzyżu.

Dla krowy o wysokości 152 cm długość legowiska od przegrody mostkowej do krawędzi stanowiska powinna wynosić ok. 182 cm (1,2 x 152 cm = 182 cm). Najczęściej w praktyce spotykane są przegrody w postaci metalowych rur.

Dobrze byłoby, gdyby przegrody mostkowe powleczone były bardziej miękkim materiałem ograniczającym możliwość wywołania urazów u krów (rysunek 7).

Krowa na pastwisku wykorzystuje około 3 m, aby naturalenie wstać, położyć się i odpoczywać. W związku z tym krowy w oborze, poza zapewnieniem im odpowiedniej przestrzeni do odpoczynku, powinny mieć dodatkową przestrzeń do wstawania i kładzenia się. Krowa o masie ok. 700 kg wymaga stanowiska o długości ok. 300 cm, w sytuacji gdy położone jest ono naprzeciw ściany i 290 cm, gdy dwa rzędy stanowisk umiejscowione są naprzeciw siebie, a krowy mogą wykorzystywać część przestrzeni stanowiska znajdującego się po drugiej stronie.

Ważnym elementem wyposażenia stanowisk dla krów są przegrody. Istnieje wiele rozwiązań przegód stanowiskowych.

Najbardziej komfortowe rozwiązania nie ograniczają naturalnych zachowań zwierząt. Ważne jest zwrócenie uwagi na dolną część przegrody. Jeśli jest ona krótsza i zamontowana odpowiednio wysoko - nie powoduje odgnieceń i otarć u krów, zapewniając im wygodne miejsce odpoczynku.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.166.172.180
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!