PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Uboczne produkty w żywieniu bydła mięsnego

Uboczne produkty w żywieniu bydła mięsnego Racjonalne wykorzystanie produktów ubocznych w żywieniu bydła mięsnego wymaga umiejętnego wkomponowania ich w dawkę pokarmową

Wartą uwagi pozycją w środkach do żywienia krów mlecznych, mięsnych czy bydła opasowego są uboczne produkty przemysłu rolno-spożywczego.



Trudno mówić o sukcesie żywca wołowego bez właściwie zorganizowanej bazy paszowej. Niewątpliwie podstawą efektywnego żywienia przeżuwaczy jest jakość pasz objętościowych produkowanych w gospodarstwie. Czy dla tych pasz istnieje tańsza alternatywa? Szansy należy upatrywać w produktach ubocznych z przemysłu rolno-spożywczego. W zależności od rodzaju przemysłu, z którego pochodzą, dostarczają one bardzo szerokiej gamy produktów zarówno objętościowych, jak i treściwych, które poza przystępnymi cenami charakteryzują się atrakcyjnymi walorami wzbogacającymi żywienie bydła. Głównym wyznacznikiem, którym powinni się kierować producenci żywca wołowego oraz hodowcy bydła mięsnego, niezależnie od tego, czy zajmują się jedynie opasem czy produkcją cieląt odsadków, jest poprawa efektywności żywienia zwierząt. Ograniczenie o 1 proc. kosztów żywienia daje rezultaty w praktyce tożsame ekonomicznie ze zwiększeniem przyrostów dobowych o 3 proc. W wielu przypadkach możemy zminimalizować koszty żywienia bydła, wprowadzając alternatywne rozwiązania w postaci ubocznych produktów przemysłu rolno-spożywczego. Niewątpliwie ich wadą jest to, że są dostępne dla ograniczonej liczby gospodarstw, w określonych porach roku i jedynie dla tych producentów, którzy znajdują się dość blisko zakładów przetwórstwa spożywczego, piekarni czy gorzelni.

Drugim utrudnieniem jest dość zmienny skład chemiczny, a w związku z tym również wartość pokarmowa dla zwierząt. Ponadto, szczególnie w przypadku tych produktów, które zawierają dużą ilość wody, istnieje ryzyko zagrożeń mikrobiologicznych (rozwój pleśni i grzybów). Zaletą alternatywnych pasz w żywieniu bydła mięsnego może być ich cena. Większość produktów ubocznych powstaje na skutek usunięcia z produktu głównego istotnych gospodarczo składników. Powoduje to również, że skład chemiczny tych pasz różni się zasadniczo od surowca wyjściowego.

Racjonalne wykorzystanie produktów ubocznych w żywieniu bydła mięsnego wymaga umiejętnego wkomponowania ich w dawkę pokarmową, z zachowaniem właściwego bilansu składników pokarmowych oraz utrzymania dopuszczalnych limitów poszczególnych komponentów w dziennej racji żywieniowej. Aby optymalizować dawkę pokarmową również pod względem ekonomicznym, konieczna jest znajomość kosztów produkcji pasz we własnym gospodarstwie, w celu potwierdzenia zasadności wprowadzenia pasz alternatywnych. Warto jest tu posłużyć się konkretnym przykładem. Jeśli koszty produkcji sianokiszonki w gospodarstwie przekraczają 150 zł/t, a posiadane zasoby nie pozwalają na uzyskanie paszy o dobrej wartości pokarmowej (niska zawartość białka, słaba smakowitość), alternatywą może okazać się np. wykorzystanie młóta gorzelnianego, którego cena waha się w granicach 120-130 zł/t, przy czym bardzo dobrze się konserwuje, a zawartość białka dochodzi do 20 proc.

Aby nie popełnić błędu w żywieniu krów z udziałem ubocznych produktów przemysłu rolno-spożywczego, konieczna jest znajomość ich składu chemicznego, wartości pokarmowej oraz możliwego udziału w dawce pokarmowej. Poniżej przedstawiono charakterystykę paszową najbardziej popularnych pasz alternatywnych, które mogą mieć zastosowanie w żywieniu bydła mięsnego.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU MŁYNARSKIEGO I PIEKARNICZEGO

Najbardziej popularnym produktem przemysłu młynarskiego, powstałego w trakcie produkcji mąki, są otręby. W skład otrąb zbożowych wchodzi w głównej mierze zewnętrzna warstwa ziarna, to jest warstwa owocowo-nasienna oraz tzw. warstwa aleuronowa, która z kolei jest bogata w białko. Otręby zawierają dużą ilość błonnika, witamin i makro- oraz mikroelementów. Przeciętnie otręby pszenne zawierają 88 proc. suchej masy, 14,6 proc. białka ogólnego, 3,4 proc. tłuszczu, 7,9 proc. włókna (36 proc. NDF) i 4,2 proc. popiołu surowego. W porównaniu do pełnego ziarna pszenicy charakteryzują się wyższą o ok. 3 proc. zawartością białka, dwukrotnie wyższą zawartością tłuszczu, trzykrotnie wyższą zawartością włókna surowego i składników popielnych. Natomiast wartość pokarmowa (sucha masa) kształtuje się na poziomie 0,92 JPŻ (jednostka produkcji żywca), 37g BTJN (białko trawione w jelicie pochodzące z przemian azotowych) oraz 106 g BTJE (białko trawione w jelicie pochodzące z przemian energetycznych). Wskazuje to na dość wysoką wartość energetyczną tej paszy oraz na zróżnicowany poziom białek trawionych w jelicie. Pasza ta stanowi więc doskonałe uzupełnienie dawki pokarmowej, która bogata jest w łatwo rozkładalne w przedżołądkach bydła związki azotowe niebiałkowe. Jest

powszechnie uznawana za paszę mlekopędną, a więc może być wykorzystywana w żywieniu krów mamek w trakcie szczytu laktacji. Jeśli chodzi o przeżuwacze, nie ma większych ograniczeń w stosowaniu tej paszy w żywieniu bydła mięsnego. Należy jednak pamiętać, że duże dawki powodują przyspieszenie pasażu treści pokarmowej w jelitach, co może wpływać na pogorszenie wykorzystania składników pokarmowych paszy. Dobowa, maksymalna dawka otrąb dla dorosłego osobnika nie powinna przekraczać 4 kg.

Innym, mniej znanym produktem przemysłu młynarskiego są łuski nasienne. Najczęściej są to okrywy nasienne ziaren owsa i jęczmienia. Ze względu na dużą zawartość włókna charakteryzują się słabą wartością pokarmową. Ich wartość energetyczna (sucha masa) to jedynie 0,41 JPŻ, a białkowa: 8g BTJN i 22g BTJE. W przypadku bydła mięsnego mogą być przydatne jako element uzupełniający w trakcie opasu końcowego, gdzie stosowane są duże ilości pasz treściwych jako czynnik przeciwdziałający wystąpieniu kwasicy. Poza tym mogą być dobrym uzupełnieniem dla innych pasz o wysokiej zawartości wody (np. wytłoków jabłczanych), w trakcie ich zakiszania. Ich dodatek wpływa na zwiększenie suchej masy zakiszanego materiału, a w rezultacie gwarantuje ich prawidłowe zakiszanie.

Dość egzotyczną pozycją wśród wymienionych wcześniej ubocznych produktów jest niewykorzystane pieczywo (bułki i chleb) pod warunkiem, że nie zostały jeszcze porażone przez grzyby i pleśnie. Jest to bardzo wartościowy, energetyczny materiał paszowy, który dzięki obróbce termicznej jest bogaty w łatwostrawną skrobię (73 proc.). Dzięki temu pasza ta charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem wykorzystania paszy (FCR). Poza tym pieczywo zawiera od 12-14 proc. białka ogólnego, a wyższe wartości obserwowane są w przypadku pieczywa razowego (większy udział warstwy aleuronowej). Niestety, przydatność do skarmiania pieczywa jest bardzo krótka i należy to robić praktycznie z dnia na dzień. Maksymalna dobowa dawka pieczywa dla dorosłych osobników nie powinna przekraczać 6 kg.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO

Jednym z najbardziej popularnych komponentów paszowych dla bydła są wysłodki buraczane, które mogą być stosowane zarówno w postaci świeżej, jak i suszonej. Wysłodki świeże charakteryzują się niską zawartością suchej masy - 19-20 proc., 2,1 proc. białka ogólnego, 4,2 proc. włókna surowego, 1 proc. składników popielnych i praktycznym brakiem tłuszczu surowego. Po wysuszeniu koncentracja składników ulega znacznemu zagęszczeniu i kształtuje się następująco: 89 proc. sucha masa, 8,7 proc. białko ogólne, 0,5 proc. tłuszcz surowy, 19,85 proc. włókno surowe i 4,2 proc. popiół. W przeliczeniu na wartość pokarmową dla bydła mięsnego, wartość energetyczna wysłodków buraczanych (sucha masa) kształtuje się na poziomie 1,04 JPŻ, 64 g BTJN i 101 g BTJE. Na rynku dostępne są również wysłodki suche, melasowe, o wyższej wartości energetycznej. Dawka dla bydła mięsnego świeżych wysłodków buraczanych może stanowić do 10 proc. ich masy ciała. Natomiast wysłodki suszone powinny być dawkowane podobnie jak pasze treściwe. Należy jednak pamiętać, że pod wypływem wody wysłodki ulegają pęcznieniu. Górna granica jednorazowej dawki wysłodków suszonych to 2-3 kg na dorosłą sztukę.

Innym produktem ubocznym przemysłu cukrowniczego jest melasa - ciemnobrązowy, gęsty syrop o odczynie słabo alkalicznym. Pomimo półpłynnej konsystencji zawiera ponad 80 proc. suchej masy i charakteryzuje się zawartością 40 proc. sacharozy. Wartość pokarmowa melasy kształtuje się następująco: 1,04 JPŻ, 84 g BTJN i 71 g BTJE. Dodawanie melasy do mieszanek dla bydła w znacznym stopniu zwiększa smakowitość paszy oraz poprawia jej zapach. Ponadto stanowi dobre lepiszcze uniemożliwiające sortowanie poszczególnych komponentów paszy przez bydło. Maksymalna dobowa dawka dla dorosłego bydła to 3 kg/szt. na dobę.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU PIWOWARSKIEGO

Młóto browarniane zawiera ok. 75 proc. wody, co czyni je materiałem szybko psującym się. W związku z tym w stanie świeżym powinniśmy je skarmić w przeciągu

2-3 dni, natomiast dłuższe składowanie wymaga jego zakiszenia. Skład chemiczny zakiszonego młóta browarnianego to: ok. 25 proc. suchej masy, 23 proc. białka ogólnego, 13 proc. tłuszczu, 21,1 proc. włókna surowego oraz ok. 4,1 proc. składników popielnych. W rezultacie jego wartość pokarmowa (sucha masa) oszacowana została na: 0,66 JPŻ, 189 BTJN i 163 BTJE. W dawce pokarmowej traktowana jest jako pasza białkowa. Maksymalna dawka młóta świeżego dla dorosłego bydła to do 10 kg/szt./dobę, natomiast młóto suszone należy traktować jak paszę treściwą.

Bardzo wartościową i wysokobiałkową paszą dla bydła są kiełki słodowe. Są to skiełkowane i wysuszone ziarna zbóż służące jako jeden z surowców do produkcji piwa lub whisky. Do wyrobu słodu używa się zazwyczaj ziarna jęczmienia. Skład chemiczny kiełków słodowych przedstawia się następująco: 93 proc. suchej masy, 26 proc. białka ogólnego, śladowe ilości tłuszczu, 12 proc. włókna surowego i 6 składników popielnych. Jest to więc pasza białkowa, która jednak ze względu na swoją cenę rzadko jest stosowana w żywieniu bydła mięsnego.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU SKROBIOWEGO

Jest to produkt uboczny powstający przy przerobie ziemniaków na krochmal. Nieprasowana zawiera aż 94 proc. wody, natomiast prasowana ok. 75 proc. Może być wykorzystywana w żywieniu opasów. Zbyt duże ilości tej paszy powodują spadek pobrania paszy przez bydło.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU OLEJARSKIEGO

Śruty poekstrakcyjne rzepakowa i sojowa są najbardziej popularnymi produktami wykorzystywanymi w żywieniu bydła. Dzięki wysokiej zawartości białka stanowią świetne uzupełnienie dawek pokarmowych. W żywieniu bydła mięsnego ze względu na przystępną cenę najczęściej wykorzystuje się poekstrakcyjną śrutę rzepakową. Skład chemiczny: 90 proc. suchej masy, 33,6 proc. białka, 37 proc. tłuszcz surowy, 40 proc. włókno surowe i 68 proc. popiół. Wartość pokarmowa: 0,91 JPŻ, 242 BTJN i 152 BTJE. Stanowi więc paszę o dużym udziale białka łatwo ulegającego rozkładowi w przedżołądkach oraz o dużej zawartości włókna surowego. Ze względu na zawartość substancji antyżywieniowych maksymalne dawki tej paszy dla dorosłego bydła mięsnego nie powinny przekraczać 5 kg/szt./dobę.

Makuchy są to uboczne produkty wytwarzania oleju z roślin oleistych - z nasion: maku, słonecznika, rzepaku, sezamu, soi, lnu, a także orzechów i innych. Pozostałe po wyciśnięciu z nich tłuszczu, stanowią 50-75 proc. masy nasion, zawierają m.in. węglowodany, białka, tłuszcze i sole mineralne. Skład chemiczny: 92 proc. suchej masy, 35 proc. białka, 15,8 proc. tłuszczu surowego, 11,3 proc. włókna surowego i 6,5 proc. składniki popielne. Wartość pokarmowa: 0,84 JPŻ oraz 99 g BTJN i 95 BTJE. Wysoka zawartość tłuszczu oraz glukozynolanów przy dużych dawkach tej paszy może powodować obniżenie jej pobrania. Dopuszczalny udział makuchów w mieszance treściwej dla opasów nie powinien przekraczać 30 proc. Cena makucha rzepakowego ekstrudowanego waha się obecnie na poziomie 800-1000 zł/t.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU OWOCOWO-WARZYWNEGO (WYTŁOKI)

Wytłoki z owoców i warzyw to pozostałość nasion, owoców, warzyw po wyciśnięciu z nich soku, oleju itp. Wytłoki z owoców ze względu na dużą zawartość włókna roślinnego stanowią dodatek poprawiający jakość zdrowotną pasz dla zwierząt. Niestety, w zależności od gatunku rośliny oraz sposobu przetworzenia wykazują dużą zmienność składu chemicznego. Składem najbardziej zbliżone są do wytłoków z buraków cukrowych. Najbardziej popularne są wytłoki jabłczane, jabłczane odpektynizowane oraz winogronowe, które są najbardziej zasobne w białko. W przypadku bydła mięsnego mogą z powadzeniem stanowić trzon dawki pokarmowej.

UBOCZNE PRODUKTY PRZEMYSŁU BIOPALIW

Zbożowe wywary gorzelniane są produktem ubocznym powstającym w procesie fermentacji alkoholowej ziarna zbóż (kukurydzy, żyta, pszenicy), przy produkcji etanolu paliwowego lub spożywczego. Dostępne są w kilku wersjach: suche, określane skrótem DDGS (ang. Distillers Dried Grains with Solubles) lub mokre, określane WDGS. Mokry wywar gorzelniany zawiera 30-35 proc. suchej masy, a suchy ok. 90 proc. Z żywieniowego punktu widzenia mokry wywar zawiera wyższą koncentrację energii niż suchy, który jest z kolei bardziej strawny. Prawidłowy DGGS jest barwy żółtozłocistej, zbyt ciemny jest wskaźnikiem uszkodzeń, które mogły być spowodowane zbyt wysoką temperaturą suszenia. Maksymalna dawka dobowa dla dorosłego opasa to 5 kg/szt./dzień.

Podsumowując, można stwierdzić, że uboczne produkty przemysłu rolno-spożywczego stanowią wartościowy materiał paszowy dla bydła mięsnego, który może wzbogacić, poprawić smakowitość zadawanych pasz, stymulując zwierzęta do uzyskiwania lepszych efektów produkcyjnych i zdrowotnych przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów żywienia.

 

Artykuł ukazał się w listopadowym numerze miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • Zen 2017-12-03 11:42:14
    Sruta rzepakowa 37% białka?
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.83.221
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!