Wszystkim zainteresowanym warunkami utrzymania bydła mięsnego warto polecić specjalne wydanie „Wiadomości Zootechnicznych”, biuletynu informacyjnego Instytutu Zootechniki w Krakowie, poświęcone hodowli bydła mięsnego. Zebrano w nim szczegółowe normy i zalecenia dotyczące utrzymania zwierząt zarówno w oborach wolnostanowiskowych, jak i uwięziowych. Z publikacji tej korzystamy w tym artykule.  

Strefy oborowe
Krowy mamki z cielętami najlepiej utrzymywać w oborach wolnostanowiskowych, ale w mniejszych gospodarstwach można je trzymać na uwięzi. Budynki wolnostanowiskowe dla bydła mięsnego powinny być proste i tanie oraz łatwe do modernizacji. Aby budynek taki spełniał wszystkie wymagania, musi być podzielony na trzy strefy: porodówkę, strefę przebywania krów z cielętami, kojce grupowe dla cieląt.

Kojce porodowe powinny mieć powierzchnię 9 mkw. W oborach z głęboką ściółką mogą to być kojce prowizoryczne, zrobione z drewnianych okrąglaków lub rur stalowych, natomiast w oborach boksowych kojce są montowane na stałe. Krowa przebywa z nowo narodzonym cielęciem w kojcu porodowym przez siedem dni, gdyż tyle potrzeba na umocnienie więzi między nimi, ale przede wszystkim jest to optymalny okres do właściwego wykorzystania siary przez cielę. Po tym czasie krowa z cielęciem wraca do stada.

W strefie przebywania krów mamek z cielętami minimalna powierzchnia na krowę wynosi 6 mkw i dodatkowo 1,5 mkw na cielę. W większych stadach bydła mięsnego zaleca się podzielić tę strefę na sektory po 20 mamek z cielętami. Szerokość dostępu do żłobu powinna wynosić od 70 do 100 cm, zależnie od rasy bydła. Dla krów mamek z cielętami na jedno zwierzę przypada jedno stanowisko karmowe. Jeżeli w oborze będą poidła miskowe, to jedno powinno przypadać na 15 krów, a jeżeli poidła korytkowe – jedno na 30 krów. Poidła miskowe montuje się na wysokości 70–80 cm, a korytkowe – 80–90 cm nad posadzką.

Specjalną strefą tylko dla cieląt są kojce grupowe, gdzie cielęta mogą wypocząć i gdzie dokarmia się je paszą treściwą. Kojec powinien mieć wysokość 120 cm, aby nie mogły wchodzić do niego krowy. W oborach wolnostanowiskowych, z głęboką ściółką, bez wydzielonego sektora paszowo-legowiskowego, zalecana powierzchnia w kojcu dla cieląt wynosi 1,5 mkw na sztukę, a dla obór pozostałych – połowę tej powierzchni.

Kojec dla buhajka rozpłodnika powinien znajdować się poza halą, gdzie przebywają krowy mamki z cielętami. Powierzchnia kojca nie może być mniejsza niż 10 mkw na buhajka.

Przy utrzymaniu bydła w oborach wolnostanowiskowych potrzeba dużo słomy. Dla obór na głęboką ściółkę, bez wydzielonej części paszowej i legowiskowej, potrzeba nawet 10–12 kg słomy dziennie na sztukę dużą. Dla obór na głęboką ściółkę, z podziałem na część paszową i legowiskową – 6–8 kg. W oborach z pochyłą podłogą zużycie słomy jest już znacznie mniejsze i wynosi 3–5 kg dziennie na sztukę dużą. Najmniej słomy zużywa się w oborach z boksami – tylko 1–2 kg dziennie na sztukę dużą.

Na uwięzi
W mniejszych gospodarstwach krowy mamki z cielętami można utrzymywać w oborach uwięziowych. Jest to jednak pracochłonne i nie zapewnia dobrostanu zwierząt. Dużo czasu pochłania obsługa cieląt, które brudzą korytarze paszowe, gnojowe i pasze w żłobie.

Wyróżnia się trzy typy stanowisk uwięziowych, przydatnych w utrzymaniu krów mamek. Różnią się one zarówno wyposażeniem, jak i długością legowiska: długie, średnie i krótkie. Minimalne wymiary legowisk na stanowiskach krótkich dla krów mamek o różnej masie ciała wynoszą: 550 kg – długość 165 cm, szerokość 115 cm, 650 kg – 175 x 120 cm, 750 kg – 185 x 125 cm, 850 kg – 195 x 130 cm. Stanowiska długie mają długość 230–250 cm, szerokość – 115–130 cm, stanowiska średnie – długość 200–230 cm, szerokość 115–130 cm. Zużycie ściółki na jedno stanowisko długie wynosi 7 kg, średnie – 3–4 kg, krótkie – 1–2 kg na sztukę.

Cielęta powinny mieć wydzielony kojec grupowy do odpoczynku i pobierania pasz dla nich przeznaczonych. Mogą być kojce grupowe z możliwością swobodnego dostępu lub kojce zamknięte. W tych drugich cielęta nie mają swobodnego dostępu do matek, tylko są do nich dopuszczane co najmniej 4 razy dziennie. Powierzchnia kojca zależyod masy ciała cieląt: do 150 kg – 1 mkw, 200–300 kg – 2 mkw na sztukę. Płyty i zbiorniki
W oborach wolnostanowiskowych wymagana jest budowa płyty obornikowej i zbiornika na gnojówkę. Wyjątkiem są budynki na głęboką ściółkę, bez podziału na część paszową i legowiskową. W takich oborach obornik jest bowiem usuwany raz na 2–3 miesiące ładowaczem czołowym i nie jest konieczna budowa zbiornika na gnojówkę.

Usuwanie obornika z obór uwięziowych dla krów mamek z cielętami jest bardzo pracochłonne. W małych oborach jest to najczęściej robione ręcznie. W większych obornik może być usuwany mechanicznie, za pomocą zgarniaka. W oborach uwięziowych ściołowych wymagana jest budowa zarówno płyty obornikowej, jak i zbiornika na gnojówkę.

Orientacyjna powierzchnia płyty obornikowej, przy sześciomiesięcznym okresie magazynowania obornika, wynosi na sztukę dużą w mkw: obora uwięziowa, ściołowa – 3,5, obora głęboka, bez wydzielonego korytarza paszowego – 1,5–2, obora głęboka z korytarzem paszowym – 1–1,2, obora boksowa – 2,5–3,5. W oborach uwięziowych ściołowych i boksowych pojemność zbiornika na gnojówkę powinna wynosić 3 mszesc na sztukę dużą, a w oborach na głęboką ściółkę – 1–1,5 mszesc.  

Wybiegi z kanalikiem
Zasadą powinno być, aby przy budynkach dla bydła mięsnego, zwłaszcza dla krów mamek z cielętami oraz odchowywanych jałówek i buhajków, były wybiegi. Jeżeli są to wybiegi utwardzone, to zalecana powierzchnia dla różnych grup wiekowych bydła wynosi (w mkw na sztukę): krowy – 4,5, cielęta do masy ciała 100 kg – 1,1, do masy ciała 200 kg – 1,9, do masy ciała 350 kg – 3,7, powyżej masy ciała 350 kg – 3,7, ale przy minimum 0,75 mkw na 100 kg masy ciała. Wybiegi dla krów i jałówek powinny być ogrodzone na wysokość 120–130 cm, a dla cieląt – 110 cm.

Powierzchnia wybiegów powinna być utwardzona i z odpowiednim spadkiem w kierunku kanalika, który odprowadza gnojówkę do zbiornika. Postępowanie z gnojówką jest podobne, jak z gnojowicą. Wymagana pojemność zbiornika wynosi od 0,2 do 0,3 mkw na 1 mkw wybiegu, przy sześciomiesięcznym okresie magazynowania. Zbiornik na gnojówkę na wybiegu jest często połączony ze zbiornikiem głównym na gnojowicę.

Wybiegi nieutwardzone można stosować tylko wtedy, gdy zwierzęta będą miały większą powierzchnię terenu. Zmniejszy to bowiem szkodliwe oddziaływanie odchodów na środowisko. Dla większych stad bydła są to nawet wybiegi kilkuhektarowe.

Dziennik z normami
W projektowaniu obór nie można stosować mniejszych wymiarów dla stanowisk uwięziowych, a w oborach wolnostanowiskowych – mniejszej powierzchni przypadającej na jedną sztukę, niż to podano w  Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych warunków utrzymania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich. Rozporządzenie to opublikowano w Dzienniku Ustaw nr 167 z 2003 roku. Dla zapewnienia zwierzętom lepszych warunków bytowania wartości te mogą być oczywiście większe, a nawet jest to zalecane w wielu krajach Unii Europejskiej.

Źrodło "Farmer" 06/2006

Podobał się artykuł? Podziel się!