PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zawalczyć o długowieczne krowy

Zawalczyć o długowieczne krowy Na efektywność produkcji mleka wpływ wywiera wiele czynników - nie tylko wydajność mleczna krów, lecz także (a może przede wszystkim) płodność i długowieczność tych zwierząt oraz ich zdrowotność. Fot. T. Piotrowski

Autor: Tomasz Piotrowski

Dodano: 20-09-2015 08:52

Tagi:

O długowieczności krów mówi się stosunkowo często, zwłaszcza w ostatnich latach. Co ciekawe, cecha ta od niedawna jest również opisywana w katalogach buhajów, a więc została ujęta w modelach hodowlanych.



Na efektywność produkcji mleka wpływ wywiera wiele czynników - nie tylko wydajność mleczna krów, lecz także (a może przede wszystkim) płodność i długowieczność tych zwierząt oraz ich zdrowotność.

Długowieczność krów mlecznych nie jest pojedynczym czynnikiem, warunkuje ją bowiem szereg cech. Działania mające na celu zwyżkę długości użytkowania krów mlecznych zawsze wiążą się z koniecznością poprawy zdrowotności stada, wskaźników rozrodu itp., czyli głównych powodów, dla których krowy są brakowane.

Poprawę tych cech można uzyskać przede wszystkim przez zapewnienie odpowiednich warunków środowiskowych (żywienie, utrzymanie), mechanizmy zarządzania, a także (choć w mniejszym stopniu) przez genetykę, a dokładniej odpowiedni dobór buhajów wykorzystywanych w rozrodzie.

RÓŻNE DEFINICJE DŁUGOWIECZNOŚCI

Długowieczność krów może być interpretowana na wiele sposobów, jednak jako podstawowe zawsze wymienia się interes hodowcy i dobrostan zwierzęcia. Nadrzędnym celem każdego hodowcy jest osiągnięcie maksymalnych zysków ze sprzedaży mleka i urodzonych cieląt w możliwie krótkim czasie. W tym przypadku najlepszym wskaźnikiem określającym długowieczność krów jest ich wydajność życiowa, czyli liczona od pierwszego ocielenia do wybrakowania ze stada.

Wskaźnik ten jednak nie jest miarą dobrostanu ze względu na nieuwzględnienie w nim stopnia intensyfikacji produkcji mleka. Przydaje się zatem jedynie do wyznaczenia opłacalności produkcji w danym gospodarstwie.

Długowieczność rozpatrywana jako długość życia lub użytkowania zwierzęcia skupiająca się na zaspokajaniu naturalnych potrzeb (maksymalizacja długości życia oraz odchowanie możliwie największej liczby cieląt), a nie wydajności życiowej będzie jednocześnie zgodna z szerokim pojęciem dobrostanu krowy.

Wobec tego swego rodzaju kompromisem między "interesami" hodowcy i zwierzęcia jest definicja długowieczności jako zdolności adaptacyjnej krowy do środowiska chowu, która opóźni jej brakowanie ze stada. Długowieczność rozumiana jest wtedy jako zdolność krowy do uniknięcia wybrakowania.

Z pojęciami dobrostanu oraz długowieczności krów mlecznych powiązany jest powód ich brakowania ze stada. W większości przypadków, czy to pośrednio przez zapewnienie środowiska chowu, czy bezpośrednio, podejmując decyzję o wybrakowaniu, główną przyczyną brakowania jest człowiek, z jednym rzadko obserwowanym wyjątkiem brakowania zwierzęcia ze względu na jego wiek.

Warto nadmienić, że w świetle dzisiejszych realiów produkcji mleka coraz ważniejsza staje się wydajność życiowa. Niezmiennie dobrostan zwierząt jest równie ważny, aczkolwiek wydajność życiowa w wielu przypadkach może stanowić o zasadności prowadzenia produkcji.

Przede wszystkim dotyczy to gospodarstw o wysokim stopniu rozwoju, czyli obarczonych wysokimi zobowiązaniami. Każda sztuka w takim stadzie niesie na swoim karku "ratę", którą przez swoje stosunkowo krótkie życie musi spłacić.

PRZYCZYNY SPADKU DŁUGOWIECZNOŚCI A WARUNKI ŚRODOWISKOWE

Skoro wiadomo już, że o długowieczności krów mlecznych bezpośrednio decyduje człowiek, warto by znać przyczyny brakowania krów. Stosunkowo rzadko prowadzone są w tym celu notatki, a warto byłoby prowadzić oddzielną "księgę przyczyn brakowania", co znacząco ułatwiłoby zarządzanie gospodarstwem, gdyż w owej księdze widniałyby konkretne punkty, nad którymi mówiąc krótko, należy się pochylić i poprawić je w trybie natychmiastowym.

Jak większość czynników związanych z szeroko pojętą hodowlą zwierząt, na długowieczność krów wpływ wywierają dwa niezwykle obszerne pojęcia: środowiska (w jakich utrzymywane są zwierzęta) oraz genotypu zwierzęcia.

Warunki środowiskowe stanowią dla wielu krów poważne wyzwanie, przez co znacząco obniża się długość użytkowania mlecznic. Obserwowany spadek długowieczności postępuje od wielu lat - od wprowadzenia genotypu holsztyńsko-fryzyjskiego do krzyżowania z rodzimym bydłem czarno-białym, które doskonale "pasowało" do polskich realiów hodowlanych (znaczne rozdrobnienie stad, niski poziom żywienia) oraz do posiadanych przez hodowców starych budynków inwentarskich. Problem pojawił się w momencie wyparcia (niemal całkowitego) genotypu rasy ncb i powstania rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej.

Oczywiście, poprawa warunków środowiskowych postępuje w ostatnich latach, przez co coraz częściej pojawiają się budowy nowoczesnych obiektów inwentarskich oraz wzrost świadomości hodowców co do jakości produkowanych pasz objętościowych oraz systemów żywienia pełnoporcjowego TMR. W kolejnych latach należy spodziewać się dalszej poprawy w tym obszarze ze względu na wprowadzenie wsparcia w ramach PROW 2014-2020 na modernizację budynków inwentarskich.

Należy podkreślić, że umiejętne zaplanowanie budowy nowej obory jest stosunkowo najprostszym wsparciem długowieczności krów - przez poprawę (optymalizację) warunków środowiskowych. Celowo nazywam to "stosunkowo najprostszym" sposobem, gdyż wiąże się to z niezwykle wysokim obciążeniem finansowym, które jednak może się "zwrócić" w dość krótkim czasie (w zależności od racjonalności inwestycji).

Ważnym punktem w kreowaniu długowieczności jest odpowiednie zarządzanie stadem. Do najważniejszych punktów zarządzania w tym przypadku należeć będą: kontrola występowania mastitis, zarządzanie grupą krów zasuszonych - gdzie za cel należy obrać zapobieganie występowaniu schorzeń metabolicznych w okresie okołoporodowym (doniesienia naukowe pokazują, że znaczna część krów brakowana jest do 75. dnia laktacji, głównie ze względu na występowanie schorzeń metabolicznych), a także właściwy program rozrodu krów.

Ogólnie niewielką uwagę poświęca się optymalnym terminom wprowadzenia zwierząt do stada - co również jest jednym z elementów prawidłowego zarządzania (często jest to spowodowane zbyt małą liczebnością stada). Badania dowiodły, że krowy, które ocieliły się po raz pierwszy w okresie letnim, pozostają w stadzie najkrócej. Nawet 40 proc. pierwiastek cielących się w czerwcu i lipcu nie rozpoczyna drugiej laktacji! Optymalnym terminem pierwszego wycielenia według badań okazują się miesiące wczesnej wiosny, a przede wszystkim marzec.

Zarządzanie stadem jest w znacznej mierze zależne od celu hodowlanego, jaki w danym gospodarstwie jest osiągany. Ważne bowiem, co takiego chcemy osiągnąć - dotyczy to zarówno zachowania czystości rasy (hodowla zwierząt zarodowych lub kierunkowanie hodowli na zwierzęta zbliżone do wzorca - wystawy), jak i optymalnych wyników produkcyjnych (wysoka produkcja mleka, zdrowotność, skład mleka). Cel hodowlany powinien być dokładnie dopasowany do posiadanych warunków (budynki, gleba), a także wymagań np. punktu skupu mleka (premiowanie ilości czy może jakości mleka - składu chemicznego).

POPRAWA CECH FUNKCJONALNYCH

Przy doborze buhajów do inseminacji jedynie w kierunku produkcji mleka w kolejnych latach będziemy obserwować pogorszenie się cech funkcjonalnych. Nie jest to zatem kierunek, którym należy podążać w przyszłości, gdzie konkurencyjność

polskich gospodarstw będzie zależna od efektywności produkcji białego surowca.

Cechy funkcjonalne, na które należy zwracać szczególną uwagę, to przede wszystkim kompleks cech związanych z płodnością krów. Bezdyskusyjnym warunkiem opłacalności produkcji jest bowiem zacielenie krowy w optymalnym czasie i uzyskanie od najlepszych sztuk potomstwa, które pozostanie w stadzie na kolejne lata - w wyniku działań poprawiających płodność krów wzrośnie ich długowieczność, gdyż wiele z nich jest brakowanych ze względu na jałowość lub problemy związane z zacieleniem, co wpływa na wzrost kosztów inseminacji, a także wdrażanie leczenia hormonalnego. Zdecydowaną większość przyczyn występowania zaburzeń płodności krów mlecznych stanowią warunki środowiskowe (nieadekwatne do potrzeb żywienie, system utrzymania - budynki), niemniej jednak próby poprawy takiego stanu rzeczy przez genetyczne doskonalenie zwierząt są jak najbardziej uzasadnione.

Problemy w rozrodzie są bardzo często powiązane również z inną cechą funkcjonalną, a mianowicie łatwością ocieleń, którą można doskonalić przez odpowiedni dobór buhaja. Wiele badań na przestrzeni lat dowiodło, że jako skutek ciężkich porodów wystąpić mogą: wydłużenie czasu zwłoki, dłuższy okres przestoju poporodowego, a także wzrost indeksu zacieleń, czyli więcej porcji nasienia na ciążę. Trudne lub martwe porody i występujące po nich powikłania są zatem czynnikiem generującym straty finansowe, które nie tylko prowadzą do zachwiania płodności, lecz także dotyczą spadku wydajności mlecznej oraz wzrostu kosztów opieki weterynaryjnej.

Kolejną z bardzo ważnych cech funkcjonalnych jest szeroko pojęta zdrowotność, w tym najważniejsze są zdrowotność wymienia oraz racic, pośrednio powiązane również z budową tych narządów. Prawidłowo zawieszone wymię o silnych więzadłach będzie mniej podatne na urazy i inwazje patogenów, czyli mniejsza jest ich podatność na zapadanie na mastitis. Schorzenie to przynosi olbrzymie straty finansowe na farmach mlecznych i również wpłynie na obniżenie wydajności naszych zwierząt. Podobnie kształtować się będzie zdrowotność racic - wpływ na tę cechę ma budowa nóg i racic (pomijając warunki środowiskowe). Schorzenia racic podobnie jak mastitis odbijają się mocno na efekcie finansowym gospodarstwa, również przez spadek produkcji mleka przez krowy.

Z mniej istotnych cech funkcjonalnych, lecz nadal ważnych w ogólnym wyniku ekonomicznym można wymienić łatwość wycieleń córek czy temperament krów. W ostatnich latach mówi się również o szybkości oddawania mleka, co wpływa na wydajność wykorzystywanych do doju urządzeń, zatem jest to cecha bardzo ważna w przypadku doju zrobotyzowanego.

W skrócie można powiedzieć, że cechy funkcjonalne są zespołem cech pozaprodukcyjnych, które w sposób pośredni wpływają na ogólną efektywność produkcji mleka w stadzie krów, a zaniedbanie doskonalenia tych cech może być przyczyną występowania częstszych przedwczesnych brakowań zwierząt ze stada z wielu różnych powodów związanych z niską płodnością lub jałowością, problemami zdrowotnymi czy niebezpieczeństwem w obsłudze takich zwierząt.

KRZYŻOWANIE MIĘDZYRASOWE

Powyżej wspomniałem o poprawie długowieczności w zależności od celu hodowlanego konkretnego gospodarstwa. Gospodarstwa o znacznej liczebności stad, gospodarujące na gruntach żyznych (stabilnych w plonowaniu), posiadające odpowiednie budynki lub budżet na poprawę warunków jak najbardziej mogą cele hodowlane opierać na genotypie holsztyńsko-fryzyjskim.

W gospodarstwach mniejszych, tym bardziej gospodarujących na słabych glebach, gdzie jakość paszy w znacznie większym stopniu będzie warunkowana przez przebieg pogody, powinno koncentrować się na dostosowaniu genotypu do posiadanych warunków m.in. przez krzyżowanie dwóch lub trzech ras mlecznych, tj. posiadanych obecnie holsztynów z rasami dwukierunkowego użytkowania, np. simental.

Mleczność krów mieszańców, podobnie jak i krów ras mlecznych innych niż holsztyny, jest niższa. Różnice te mogą być jednak minimalne lub może ich nie być wcale, a nawet krowy mieszańcowe mogą charakteryzować się wyższą mlecznością w stosunku do krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej utrzymywanych w niewłaściwych warunkach. Co więcej, może wzrosnąć zdrowotność stada (mniejsze koszty weterynaryjne) i poprawić się płodność zwierząt (mniejsze straty z tytułu wydłużającej się laktacji i oczekiwania na cielę), co z całą pewnością wpłynie na wzrost długowieczności zwierząt, a w konsekwencji również na poprawę efektywności produkcji.

PODSUMOWANIE

Długość użytkowania krów na całym świecie uległa pogorszeniu w ostatnich latach, a jest to jeden z warunków opłacalnej produkcji. Na jej wynik największy wpływ mają czynniki związane z warunkami, w jakich prowadzona jest ferma, jak: żywienie, system utrzymania, komfort krów. Każdy błąd może skutkować obniżeniem długowieczności.

Poprawa warunków środowiskowych jest stosunkowo najprostszym, lecz w przypadku poprawy warunków utrzymania (budowa obory) bardzo kosztownym wsparciem długowieczności krów. Wzrost długości użytkowania będzie wprost proporcjonalny do skali poprawy warunków utrzymania i może być obserwowany w krótkim czasie od wprowadzenia zmian.

Znacznie dłużej trzeba oczekiwać na wzrost długowieczności krów osiągany przez poprawę cech funkcjonalnych (płodności, zdrowotności nóg, racic i wymion, łatwości ocieleń). Idealnie byłoby, gdyby poprawa następowała równocześnie w obu obszarach.

 

Artykuł pochodzi z numeru 9/2015 miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • T.B. 2015-09-21 09:12:25
    Ciekawy artykuł. Zwłaszcza podoba mi się sformułowanie: "gospodarstwa rozwinięte, czyli najbardziej obciążone " jakby nie patrzeć należy rozumieć jako zadłużone. Zazdrościć czy współczuć.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.166.141.12
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!