PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Żywieniowe czynniki wpływające na wyniki rozrodu

Żywieniowe czynniki wpływające na wyniki rozrodu Fot. Shutterstock

Autor: Łukasz Głuchowski

Dodano: 28-05-2016 08:03

Tagi:

W kwietniowym numerze "Farmera" poruszyliśmy zagadnienie pozażywieniowych czynników wpływających na wyniki rozrodu. Kontynuacją wątku są interakcje pomiędzy żywieniem a wynikami rozrodu u bydła.



W poprzednim numerze przeanalizowaliśmy sporo czynników pozażywieniowych, jednak siła ich oddziaływania jest mniejsza w porównaniu z wpływem żywienia na płodność krów mlecznych. Im wyższa jest wydajność mleka, tym interakcje te będą silniejsze.

RYZYKO UJEMNEGO BILANSU ENERGII

Jak podaje literatura, w przypadku rozrodu najistotniejszym elementem dawki pokarmowej jest energia. Niedobory energii odpowiadają za największy odsetek zaburzeń w płodności krów. Jest to spowodowane m.in. tym, że niedobory energetyczne ograniczają sekrecję hormonu luteinizującego (LH), który odpowiada za owulację, wskutek czego samica nie wykazuje objawów rujowych i mamy do czynienia z przedłużaniem się okresu międzyciążowego. U wysokowydajnych krów mlecznych bezpośrednio po porodzie występuje ujemny bilans energetyczny. Wynika on z występowania jednocześnie: wysokich nakładów energii wynikających z rozpoczętej laktacji oraz niskiego pobrania kalorii z pokarmem. Krowy mleczne startują z laktacją od wysokiego pułapu, dając nierzadko po 30-40 kg mleka od pierwszych dni po porodzie. Tak duża produkcja białego surowca nie idzie w parze z apetytem. Łaknienie mlecznic po porodzie można stymulować poprzez podawanie smakowitych komponentów, które jednocześnie mogą nieść duży ładunek energetycznej, np. wysłodków melasowanych. Ważne, aby pasza mająca poprawić bilans energii nie zawierała dużej ilości łatwostrawnych węglowodanów ulegających rozkładowi w żwaczu. Może to bowiem wywołać kwasicę. Długość trwania ujemnego bilansu jest uzależniona od tego, jak szybko uda nam się pozytywnie wpłynąć na apetyt krowy oraz od tego, jak zasobna w energię jest dawka. Ważne są: dokładna obserwacja krów po porodzie i odpowiednie reagowanie w razie zauważalnych problemów z apetytem. Ujemny bilans energetyczny niesie ze sobą odpowiedź organizmu w postaci mobilizacji tłuszczu zapasowego. Natomiast nadmierna mobilizacja energii z rezerw organizmu przy jednoczesnym niedoborze węglowodanów w dawce skutkuje zaburzeniami metabolicznymi, prowadzącymi do wystąpienia ketozy typu II. Schorzenie to może być z kolei przyczyną kwasicy oraz zapaleń wymienia i macicy.

ILOŚĆ ENERGII POD KONTROLĄ

Błędem jest podawanie krowom zbyt dużej ilości pasz energetycznych. Jest to szczególnie niebezpieczne pod koniec laktacji oraz podczas zasuszania. Krowa ze zbyt dużą ilością tkanki tłuszczowej będzie miała mniejszy apetyt po porodzie, co powoduje zwiększone ryzyko uruchomienia znacznych rezerw tkanki tłuszczowej i zachorowanie na ketozę. Jak pokazują badania, zapadnięcie krowy na schorzenie metaboliczne wpływa negatywnie na wyniki rozrodu. Nadmierne otłuszczenie, będące wynikiem opasania krowy, samo w sobie powoduje trudności w przeprowadzeniu akcji porodowej, ponieważ tkanka tłuszczowa zmniejsza światło kanału rodnego. Dodatkowo poprawianie kondycji wysokocielnej mlecznicy podczas ostatnich tygodni przed ocieleniem może skutkować nadmiernym rozwojem płodu, którego wyparcie będzie dla samicy problematyczne. Takie nieprawidłowości skutkują ciężkimi porodami, co przekłada się na późniejsze schorzenia poporodowe (zatrzymanie błon płodowych, metritis) oraz rodzenie się słabych cieląt. Energii w dawce cielnej samicy nie może być również zbyt mało. Niedobory mogą być przyczyną wystąpienia u nowo narodzonych zwierząt zespołu słabego cielęcia (WSC).

BIAŁKO MUSI BYĆ ZBILANSOWANE

Jak podaje literatura, niedobór białka w dawce pokarmowej zwiększa podatność mlecznic na różnego rodzaju zakażenia, w tym schorzenia układu rozrodczego, jak np. zapalenie macicy. Zbyt niska podaż białka w paszy jest również przyczyną opóźnienia inwolucji macicy oraz wystąpienia zjawiska cichej rui. Powoduje to zwiększenie się okresu międzyciążowego z racji problemów z zapłodnieniem samicy. Groźny jest również nadmiar białka, który powoduje pogorszenie płodności wynikające z obecności zbyt dużej ilość amoniaku i mocznika w organizmie samicy. Jeśli ilość białka pobranego z paszy jest za duża w stosunku do przyjętej przez krowę energii, to w żwaczu powstaje ilość amoniaku zbyt wysoka, aby mogła być wbudowana w białko mikroorganizmów. Nadmiar amoniaku zostaje wchłonięty do krwi i przedostaje się do wątroby. Organ ten przetwarza amoniak w mocznik. Z kolei nadmiar mocznika we krwi jest równoznaczny z jego podwyższonym poziomem w narządach rozrodczych samicy. Taki stan zwiększa ryzyko wystąpienia zapaleń błony śluzowej macicy. Wysoki poziom mocznika może być również główną przyczyną wczesnej zamieralności zarodków, bezpośrednio wpływając na wskaźnik zapładnialności. Jak twierdzą eksperci, największym problemem nie jest procentowa zawartość białka w dawce pokarmowej, lecz miejsce jego rozkładu oraz stosunek ilości aminokwasów do zasobności dawki w energię. To skarmianie dużej ilości białka o znacznej podatności na rozkład w żwaczu jest powodem powstawania w pierwszym z przedżołądków nadmiernej ilości amoniaku. Dlatego możliwa jest poprawa wskaźników rozrodu poprzez skarmianie pasz zawierających znaczne ilości białka by-pass. Istotna jest również rola energii. Z badań wynika, że zwiększenie podaży energii w dawce łagodzi skutki zbyt dużej ilości białka w paszy.

WITAMINY I MINERAŁY

Różnorakie badania, szeroko opisane w literaturze, ujawniają wpływ niedoboru witamin oraz minerałów na pogorszenie wyników rozrodu. Najczęściej przytacza się fakt, że niedobór witaminy A wpływa na zatrzymanie błon płodowych oraz zwiększenie się ryzyka wczesnych poronień. Natomiast niedobór β-karotenu powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu ciałka żółtego. Istotna w rozrodzie jest również rola wapnia, którego niedobór przyczynia się do opóźnienia inwolucji macicy, wystąpienia trudnych porodów oraz zatrzymania łożyska. Wpływ suplementacji mineralno-witaminowej na wyniki rozrodu jest chętnie podnoszony przez firmy paszowe. Stworzył się bowiem dość pokaźny rynek różnego rodzaju dodatków ze względu na skład przeznaczonych dla krów wykazujących problemy z rozrodem. Jednak krótkotrwałe podawanie mieszanki mineralno-witaminowej o nawet najbardziej "cudownym" składzie nie wpłynie znacząco na wyniki rozrodu. Niedobory witamin i minerałów powinny być ograniczane poprzez skarmianie wysokiej jakości pasz objętościowych i treściwych. Czynniki żywieniowe mają najistotniejszy wpływ na wyniki rozrodu bydła. Dobrze zbilansowana dieta, dostosowana do wydajność oraz stanu fizjologicznego krowy, pozwala na utrzymanie mlecznicy w dobrej kondycji i zdrowiu. Bez tego organizm samicy "wyłącza" organy najmniej potrzebne do przeżycia jednostki, a wśród nich organy rozrodcze. Jak pokazuje praktyka, dobrze ułożona dawka pokarmowa wraz z odpowiednimi warunkami utrzymania pozwalają na osiąganie wysokich wyników produkcyjnych przy jednocześnie dobrych wynikach rozrodu.

Wskaźniki najczęściej wykorzystywane w ocenie rozrodu u bydła:

Okres międzyocieleniowy (OMO)

Określa, ile dni upływa pomiędzy kolejnymi ocieleniami. Długość OMO ma wpływ na liczbę urodzonych cieląt w ciągu roku oraz na wysokość rocznej produkcji mlecznej. Standardowo okres ten trwa 365 dni (zacielenie przy drugim unasienieniu – 80 dni po porodzie), wtedy laktacja trwa 10 miesięcy (305 dni).

Wskaźnik ocieleń (WO)

Jest to stosunek porodów w ciągu roku do średniej liczby utrzymywanych rocznie krów, wyrażony procentowo. Wyższy WO oznacza, że wzrost liczby zwierząt w stadzie był znaczący. Optymalny WO wynosi powyżej 90 proc. Niższa wartość oznacza, że ilość porodów w stadzie była zaburzona.

Indeks zacielenia (IZ)

Indeks zacielenia szacuje skuteczność inseminacji w ciągu roku. Określa liczbę zużytych porcji nasienia na zapłodnienie jednej krowy. Optymalna wartość to 1,5 porcji nasienia. Większa wartość świadczy o problemach z zacieleniem bądź błędach po stronie inseminatora.

Okres międzyciążowy (OMC)

Określa, ile dni mija od ocielenia do ponownego zacielenia. Składają się na niego dwa inne wskaźniki: przestój poporodowy oraz czas zwłoki.

Okres przestoju poporodowego (OPP)

Stanowi czas odpoczynku krowy po ciąży i wycieleniu. Wyraża, ile dni upływa od ocielenia do pierwszej inseminacji. Nie bez znaczenia jest, czy unasienianie zakończyło się zapłodnieniem czy też nie. Jeśli inseminacja jest nieskuteczna, zaczyna się tzw. czas zwłoki.

Czas zwłoki (CZZ)

Jest to odstęp pomiędzy pierwszym po porodzie nieskutecznym unasienieniem a skutecznym zabiegiem inseminacji. Jeśli do zapłodnienia doszło w wyniku pierwszego zabiegu, to wskaźnik ten nie występuje. Na czas zwłoki może składać się kilka inseminacji.

Odstęp między inseminacjami (OMI)

Optymalny czas to 21 dni. Jeśli trwa mniej: np. 2 tygodnie, to ponowne unasienienie wykonano za wcześnie. Jeśli trwa ponad trzy tygodnie, oznacza, że ruja została „przegapiona”. Może to świadczyć o złej obserwacji rui bądź o problemach zwierzęcia z płodnością.

Wskaźnik zapładnialności (WZ)

Jest to wskaźnik określający, jaka ilość zabiegów inseminacji bądź kryć naturalnych zakończyła się zapłodnieniem samicy. Wartość wskaźnika jest podawana procentowo.

Nie wpadajmy w błędne koło

Zaburzenia rozrodu powodują przedłużanie się okresu międzywycieleniowego, co prowadzi do wydłużonych laktacji. U krów wysokowydajnych może to skutkować zwiększeniem wydajności życiowej, natomiast u mniej wydajnych mlecznic –   otłuszczaniem się zwierząt. Taka sytuacja może mieć miejsce w stadach karmionych jedną, wspólną dawką dla krów produkujących mleko, ponieważ mlecznice pod koniec przedłużającej się laktacji wytwarzają stosunkowo małą ilość białego surowca (5-8 kg), a jednocześnie pobierają dawkę sporządzoną z myślą o wyższej wydajności (15-20 kg). Przedłużająca się laktacja wraz z żywieniem niedostosowanym do zmniejszonej wydajności powoduje, że wpadamy w błędne koło. Niezbilansowane żywienie jest przyczyną zaburzeń w rozrodzie, a przedłużająca się jałowość i – co za tym idzie – wydłużona laktacja uniemożliwiają prawidłowe bilansowanie dawki pokarmowej. Rozwiązaniem jest wydzielanie kolejnych grup żywieniowych bądź karmienie indywidualne, co niesie ze sobą zwiększenie nakładów pracy.

 

 Artykuł ukazał się w majowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.235.183
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!