Straty spowodowane pasożytami zewnętrznymi są u drobiu bardzo duże. Są one bowiem przyczyną występowanie wielu chorób, w tym anemii, pogarszają wyniki produkcyjne, a nawet powodują upadki ptaków. Opracowano różne programy zwalczania pasożytów i przygotowano liczne preparaty do przeciwdziałania i zapobiegania inwazjom pasożytów zewnętrznych.

Drogi inwazji
Do pasożytów zewnętrznych należą roztocze: ptaszyńce, kleszcze, świerzbowce oraz owady: wszoły (piórojady, wszy), pchły, pluskwy, komary, meszki, muchówki, muchy i pleśniakowce lśniące. Niebezpieczne mogą być także pasożyty niszczące ziarno, takie jak roztocze i wołki zbożowe, które mogą być trujące dla drobiu. Porażoną paszę gazuje się fumigantami. Pomieszczenie można też gazować za pomocą świec dymnych Actellic 20 FU (1 świeca na 400 do 500 mszesc.), Etofog 2000 lub Coopex (1 świeca na 1000 mszesc.).

Bardzo wiele pasożytów zewnętrznych, niespotykanych dzisiaj w dużych fermach, występuje w chowie przyzagrodowym. Wśród czynników usposabiających do wystąpienia inwazji pasożytów wymienia się między innymi: brak higieny, szpary w ścianach i posadzce budynku, brudne gniazda drewniane oraz grzędy, a także ściółkę z trocin, która jest dobrym siedliskiem dla roztoczy i owadów (na przykład pcheł). Pasożyty wykazują wprawdzie dużą tolerancję w stosunku do warunków środowiskowych, ale lepiej i szybciej rozwijają się w pomieszczeniach ciepłych i wilgotnych. Dlatego ich rozwojowi sprzyja okres wiosenno-letni, szczególnie w latach wilgotnych.

W chowie przyzagrodowym drób styka się z dzikimi ptakami i zwierzętami domowymi (koty, psy), od których zaraża się wieloma pasożytami zewnętrznymi. Nosicielami niektórych pasożytów są też szczury i myszy. W stojących zbiornikach wodnych, oczkach wodnych, beczkach na deszczówkę rozwija się wiele form larwalnych pasożytów zewnętrznych drobiu (na przykład komarów). Podobnie w odchodach zwierzęcych, znajdujących się w pomieszczeniach z drobiem i poza budynkami (muchy), szczególnie w ciepłym i wilgotnym nawozie (pryzmy nawozowe) rozwijają się larwy much, pleśniakowca lśniącego i niektórych innych pasożytów zewnętrznych.

 

Jajka bez skorupki
Pasożyty zewnętrzne bytują na drobiu młodym i dorosłym, wywołując swędzenie skóry i niepokój ptaków, a także uszkodzenia skóry i liczne infekcje. Wiele pasożytów zewnętrznych żywi się krwią ptaków, co może być przyczyną anemii, a często także zatrucia spowodowanego dostaniem się do krwi drobiu toksyn pasożytów. Ptaki są bardzo wrażliwe na ugryzienia meszek, a powstałe obrzmienia mogą doprowadzić nawet do uduszenia drobiu. Inne pasożyty żywią się złuszczającym się naskórkiem, wydzieliną skóry, puchem lub piórami drobiu.

Pierwszymi objawami obecności pasożytów w kurniku są: niedokrwistość, pogorszenie kondycji, zwiększenie zużycia paszy, spowolnienie wzrostu oraz zmniejszenie masy ciała i nieśności. Charakterystyczne jest lanie jaj, czyli znoszenie jajek bez skorupki, spowodowane niepokojeniem drobiu przez pasożyty zewnętrzne.

Z powodu obniżenia odporności i wyniszczenia organizmu nasilają się zakażenia mikroorganizmami, przenoszonymi przez roztocze oraz owady, pojawiają się choroby i zwiększają padnięcia. Większość pasożytów zewnętrznych uszkadza skórę ptaków, ale są i takie, które drążą kanaliki w powierzchniowych warstwach skóry (świerzbowce drążące). Pod łuskami nóg żyją natomiast świerzbowce naskórne, tworzące białe, grube i nieregularne zgrubienia (wapniaki), wyraźnie widoczne u starych kur. Pleśniakowiec lśniący wgryza się także w ciała słabych lub padłych ptaków.

U ptaków, które były zaatakowane przez roztocze i owady, można zaobserwować w czasie oględzin zaczerwienienia i złuszczenia naskórka oraz strupy i rany na skórze, spowodowane przez dziobanie. Pióra ptaków zarażonych pasożytami skóry są początkowo postrzępione i łamliwe, następnie wypadają kolejno z głowy, grzbietu i ogona, pozostawiając puste miejsca. Na skórze drobiu w okolicy szyi, brzucha i ogona można znaleźć dorosłe piórojady, a u nasady piór ich jaja. Pióra uszkodzone przez piórojady mają nieregularne kształty, są jakby ponacinane, a w chorągiewce pióra są liczne otwory. Uszkodzone pióra tułowia są objawem obecności świerzbowców skóry.

Piórojady rozróżnia się według miejsca bytowania. Są to niewielkie owady koloru szarego, mające trzy pary nóg. Wewnętrzną stronę skrzydeł, ogon i grzbiet ptaka uszkadzają jedne gatunki roztoczy. W takim przypadku pióra u nasady są napęczniałe i wypełnione żółtawą masą. Inne roztocze bytują w górnej części szyi, na grzbiecie i na podbrzuszu, a jeszcze inne w dolnej części szyi, na grzbiecie, pod skrzydłami i w okolicy steku.