Wstęp

Grzyby produkujące mikotoksyny rozpowszechnione są na całym świecie, należy jednak pamiętać, iż każdy region posiada dominującą grupę pleśni, które wytwarzają swoisty profil mikotoksykologiczny, charakterystyczny dla danego obszaru. Laboratorium Alltech przeanalizowało w latach 2012-2014 1425 próbek pasz i materiałów paszowych pochodzących z obszaru całej Europy, w tym 41 próbek z terytorium Polski. Wykonane analizy pozwoliły na określenie profilu skażenia mikotoksykologicznego naszego kraju w danym okresie.

Obecnie poznanych jest ponad 600 mikotoksyn. Zostały one podzielone na związki toksyczne dla ludzi i zwierząt (zootoksyny), toksyczne dla roślin (fitotoksyny) oraz związki toksyczne dla bakterii i pierwotniaków (antybiotyki). Zatrucia zwierząt i ludzi mikotoksynami zostały określone jako mikotoksykozy. Toksyny grzybicze mają szerokie spektrum działania toksycznego na organizm:

  • hepatotosyny - wątroba (aflatoksyna B1 i inne);
  • enterotoksyny - jelita (trichoteceny A i B);
  • pulmotoksyny - płuca (fumonizyna B1);
  • nefrotoksyny - nerki (ochratoksyna A);
  • kardiotoksyny - serce i układ krwionośny (moniliformina);
  • dermatotoksyny - skóra i błony śluzowe (T-2 toksyna i inne trichoteceny);
  • neurotoksyny - centralny układ nerwowy (alkaloidy sporyszu, fumonizyna B1).
Mikotoksyny wykazują również działanie ogólnoustrojowe np.: immunosupresyjne, działanie mutagenne, teratogenne czy też kancerogenne. Obecność pojedynczej mikotoksyny w paszy czy też materiałach paszowych jest zjawiskiem bardzo rzadkim. W rzeczywistości najczęściej mamy do czynienia ze zjawiskiem multikontaminacji czyli obecności wielu mikotoksyn. Sytuacja taka jest niezwykle niebezpieczna, gdyż dochodzi do zjawiska synergizmu toksykologicznego (działania toksyczne poszczególnych mikotoksyn sumują się przez co nawet niskie dawki mogą wywoływać objawy zatrucia).

Związki te są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie. Według szacunków FAO, 25% ziarna na świecie jest zanieczyszczonych mikotoksynami. Mikotoksyny co roku generują ogromne straty wynikające z ograniczenia produkcyjności, wzrostu częstotliwości zachorowań i upadków zwierząt. Straty te są również następstwem konieczności wycofania zbóż z rynku (CAST, 2003). Obecna produkcja zwierzęca wymaga znajomości problemu mikotoksyn, a w szczególności:

a) typu kontaminacji typowego dla kraju produkcji,
b) charakterystyki zagrożenia związanego z kontaminacją,
c) metod ograniczenia szkodliwego wpływu mikotoksyn na zwierzęta.