PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Ocena obecności mikotoksyn w paszach i materiałach paszowych pochodzących z Polski w latach 2012 - 2014

Ocena obecności mikotoksyn w paszach i materiałach paszowych pochodzących z Polski w latach 2012 - 2014

Autor: Artykuł promocyjny dostarczony przez firmę ALLTECH POLAND SP. Z O.O.

Dodano: 04-02-2015 09:44

Mikotoksyny należą do grupy związków określanych jako wtórne metabolity grzybów pleśniowych. Ich obecność w paszy powoduje duże straty ekonomiczne co jest związane z ograniczeniem produkcyjności, spadkiem odporności czy też wywoływaniem zatruć.



Wstęp

Grzyby produkujące mikotoksyny rozpowszechnione są na całym świecie, należy jednak pamiętać, iż każdy region posiada dominującą grupę pleśni, które wytwarzają swoisty profil mikotoksykologiczny, charakterystyczny dla danego obszaru. Laboratorium Alltech przeanalizowało w latach 2012-2014 1425 próbek pasz i materiałów paszowych pochodzących z obszaru całej Europy, w tym 41 próbek z terytorium Polski. Wykonane analizy pozwoliły na określenie profilu skażenia mikotoksykologicznego naszego kraju w danym okresie.

Obecnie poznanych jest ponad 600 mikotoksyn. Zostały one podzielone na związki toksyczne dla ludzi i zwierząt (zootoksyny), toksyczne dla roślin (fitotoksyny) oraz związki toksyczne dla bakterii i pierwotniaków (antybiotyki). Zatrucia zwierząt i ludzi mikotoksynami zostały określone jako mikotoksykozy. Toksyny grzybicze mają szerokie spektrum działania toksycznego na organizm:

  • hepatotosyny - wątroba (aflatoksyna B1 i inne);
  • enterotoksyny - jelita (trichoteceny A i B);
  • pulmotoksyny - płuca (fumonizyna B1);
  • nefrotoksyny - nerki (ochratoksyna A);
  • kardiotoksyny - serce i układ krwionośny (moniliformina);
  • dermatotoksyny - skóra i błony śluzowe (T-2 toksyna i inne trichoteceny);
  • neurotoksyny - centralny układ nerwowy (alkaloidy sporyszu, fumonizyna B1).
Mikotoksyny wykazują również działanie ogólnoustrojowe np.: immunosupresyjne, działanie mutagenne, teratogenne czy też kancerogenne. Obecność pojedynczej mikotoksyny w paszy czy też materiałach paszowych jest zjawiskiem bardzo rzadkim. W rzeczywistości najczęściej mamy do czynienia ze zjawiskiem multikontaminacji czyli obecności wielu mikotoksyn. Sytuacja taka jest niezwykle niebezpieczna, gdyż dochodzi do zjawiska synergizmu toksykologicznego (działania toksyczne poszczególnych mikotoksyn sumują się przez co nawet niskie dawki mogą wywoływać objawy zatrucia).

Związki te są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie. Według szacunków FAO, 25% ziarna na świecie jest zanieczyszczonych mikotoksynami. Mikotoksyny co roku generują ogromne straty wynikające z ograniczenia produkcyjności, wzrostu częstotliwości zachorowań i upadków zwierząt. Straty te są również następstwem konieczności wycofania zbóż z rynku (CAST, 2003). Obecna produkcja zwierzęca wymaga znajomości problemu mikotoksyn, a w szczególności:

a) typu kontaminacji typowego dla kraju produkcji,
b) charakterystyki zagrożenia związanego z kontaminacją,
c) metod ograniczenia szkodliwego wpływu mikotoksyn na zwierzęta.

Jakość mikotoksykologiczna pasz i materiałów paszowych w latach 2012-2014

Próbki pasz (pasze pełnoporcjowe dla trzody, TMR) oraz materiałów paszowych (ziarna pszenicy, jęczmienia, kukurydzy, śruta sojowa, śruta poekstrakcyjna rzepakowa) zostały pobrane w okresie od grudnia 2012 do grudnia 2014. Próbki zostały zabezpieczone próżniowo i przesłane do laboratorium, gdzie następnie zostały oznaczone. Ekstrakcję mikotoksyn wykonano metodą ciecz-ciecz (Yanikuris et All 2012), a następnie poddano analizie z wykorzystaniem wysokosprawnego chromatografu cieczowego sprzężonego z podwójnym detektorem masowym. Procedura oznaczenia umożliwia jednoczesną detekcję 38 mikotoksyn w jednej próbce i objęta jest certyfikatem ISO/IEC 17025:2005

Otrzymane wyniki umożliwiły stworzenie bazy danych obrazującej rodzaj kontaminacji mikotoksykologicznej występujący w próbkach pochodzących z Polski.

Najczęciej stwierdzanymi mikotoksynami w Polsce są trichoteceny grupy B, fumonizyny oraz mikotoksyny produkowane przez pleśnie z rodzaju Aspergillus (ryc. 1). Trichoteceny jak również fumonizyny są mikotoksynami produkowanymi przez grzyby z rodzaju fuzarium na polu podczas wzrostu, wegetacji i dojrzewania roślin. Ich obecność może wskazywać na błędy technologiczne w produkcji roślinnej jak również na złe warunki pogodowe w okresie poprzedzającym zbiory. Grzyby z rodzaju Aspergillus są typowymi grzybami przechowalniczymi co wskazuje na trudności z odpowiednimi warunkami przechowywania plonów. Najrzadziej stwierdzano aflatoksyny, które są typowe dla krajów o klimacie tropikalnym a ich obecność należy tłumaczyć stosowaniem w dawkach paszowych śruty sojowej pochodzącej z Ameryki południowej.

W badanych próbkach stwierdzono obecność od 0 do ponad 12 mikotoksyn. Biorąc pod uwagę wszystkie przeanalizowane próbki średnio w każdej próbce stwierdzono obecność 6 mikotoksyn (ryc. 2). Obecność tak dużej liczby mikotoksyn w próbce powoduje znaczący wzrost niebezpieczeństwa zadawania takiej paszy. Mikotoksyny działając synergistycznie podnoszą swoje właściwości toksyczne powodując wystąpienie zaburzeń produkcyjnych (spadek przyrostów, gorsze wykorzystanie paszy), wzrost zachorowań (ujawnianie się stanów subklinicznych) i spadek odporności .

Przeprowadzona analiza pozwoliła stwierdzić znaczne zróżnicowanie poziomów mikotoksyn w badanych materiałach (ryc 3). Najwyższe poziomy stwierdzono dla trichotecenów grupy B (średnio 1328 ug/kg), fumonizyn (średnio 833 ug/kg) oraz kwasu fuzarowego (524 ug/kg). Należy również zwrócić uwagę na występowanie szczególnie wysokich poziomów mikotoksyn produkowanych przez Penicillium, które w znaczący sposób wpływają na jakość zdrowotną pasz.

Charakterystyka wpływu najczęściej stwierdzanych mikotoksyn.

Trichoteceny B

Jest to grupa mikotoksyn, do których należą: niwalenol, fuzarenon-X, deoksyniwalenol, 3-acetylo-deoksyniwalenol, 15-acetylo-deoksyniwalenol. Wytwarzane są przez Fusarium culmorum, F. graminearum, F. sporotrychoides jak również grzyby z rodzaju Stachybotrys spp. Trichoteceny mają szerokie spektrum oddziaływania toksycznego, powodując odrzucenie paszy, wymioty oraz uszkodzenia ściany żołądka i jelit. W skrajnych przypadkach obserwowane były krwawe biegunki, bladość skóry, a nawet upadki. Największy wpływ trichotecenów na organizm widoczny jest w obrębie przewodu pokarmowego. Związki te indukują apoptozę komórek nabłonka jelitowego, jak również zaburzają tworzenie połączeń międzykomórkowych (Osswald, 2009). Uszkodzone komórki jelit nie są w stanie przyswoić odpowiedniej ilości substancji odżywczych, tym samym spada współczynnik wykorzystania paszy. Dodatkowo uszkodzone jelita stanowią miejsce wnikania bakterii do organizmu, co sprzyja powstawaniu chorób ogólnoustrojowych. Trichoteceny wpływają również na procesy odpornościowe (Bondy and Pestka, 2000). Trichoteceny stanowią grupę mikotoksyn mających znaczący wpływ na parametry produkcji. Mogą wywołać spadek pobierania paszy nawet o 20% i spadek przyrostów masy ciała o 13%, w porównaniu do zwierząt żywionych paszą nie zanieczyszczoną trichotecenami (Rotter, 1995). Taka sytuacja przyczynia się do wydłużenia okresu tuczu, a tym samym znacznego wzrostu kosztów produkcji.

Fumonizyny

Są to wtórne metabolity grzybów pleśniowych takich jak F. moniliforme, F. verticillioides i F. proliferatum. Fumonizyny stanowią grupę związków, wśród których wyróżniamy liczne formy chemiczne takie jak B1, B2, B3, B4 oraz A1 i A2. Wysokie dawki powodujące ostre zatrucia świń, przyczyniają się do wystąpienia obrzęku płuc (Haschek, 2001). W zakresie niskich dawek fumonizyny odpowiedzialne są za obniżone pobranie paszy, apatie, objawy duszności. W obrazie sekcyjnym możemy zaobserwować liczne zmiany w tkance płucnej oraz zwiększoną ilość płynu w klatce piersiowej. Ponadto fumonizyny mogą wywoływać również zmiany w sercu, nerkach, trzustce czy też przełyku (Diaz, 2005). Dawki na poziomie 1mg/kg paszy powodują zaburzenia parametrów krwi i ograniczenie przyrostów (WHO, 2000). Fumonizyny powodują również zaburzenia rozwojowe płodów, prowadząc do uszkodzenia centralnego układu nerwowego (Zomboroszky-Kovacs, 2000). Fumonizyny stanowią również grupę mikotoksyn o znaczącym wpływie na produkcyjność zwierząt. Wywołując miejscowy spadek odporności układu oddechowego, mogą doprowadzać do wystąpienia licznych chorób infekcyjnych płuc i górnych dróg oddechowych a tym samym wzrostu kosztów opieki weterynaryjnej.

Pozostałe mikotoksyny stwierdzone w próbkach

Analiza próbek pobranych w latach 2012-14 wykazała również obecność innych mikotoksyn w tym: kwasu fuzarowego, zearalenonu, alkaloidów sporyszu czy też trichotecenów typu A. Mikotoksyny te miały niższą prewalencję, mimo to stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i produkcyjności zwierząt. Zearalenon jest mikotoksyną o działaniu estrogennym. Już w niskich dawkach powoduje silne zaburzenia rozrodu, objawiające się poronieniami, zamieraniem zarodków, obrzękiem sromu, czy też wypadaniem pochwy i odbytu. Również trichoteceny A stanowią poważne zagrożenie. Są to jedne z najsilniejszych toksyn grzybiczych, których niskie dawki wywołują silne uszkodzenie przewodu pokarmowego. Mikotoksyną, która nasila działanie toksyn fuzaryjnych jest kwas fuzarowy. Powoduje podniesienie poziomu tryptofanu i serotoniny w centralnym układzie nerwowym, doprowadzając do zaburzenia pobierania pokarmu a w skrajnych przypadkach do wymiotów. Pomimo występowania tych mikotoksyn w niskich dawkach, należy pamiętać, iż mają one działanie synergistyczne. Niskie dawki wielu mikotoksyn mogą przyczyniać się do wystąpienia niespecyficznych objawów, które utrudniają diagnostykę problemu mikotoksykologicznego. Warto również zwrócić uwagę na fakt iż mikotoksyny w niskich dawkach oddziaływają na organizm zwierząt w sposób odmienny niż dawki wysokie.

Podsumowanie

Przeanalizowane w latach 2012-14 próbki wykazywały obecność wielu mikotoksyn (najczęściej od 4 do 9). Obecność wielu mikotoksyn w paszach i materiałach paszowych przyczynia się do powstania problemu multikontaminacji. Zjawisko to prowadzi do znacznych strat produkcyjnych związanych ze słabymi przyrostami, zaburzeniami rozrodu, częstymi zachorowaniami. W celu ograniczenia strat należy podjąć szereg kompleksowych działań mających na celu ograniczenie zanieczyszczenia pasz i zbóż mikotoksynami. Działania prewencyjne powinny obejmować:

  • Zabiegi agrotechniczne mające na celu ograniczenie porażenia zbóż podczas wegetacji i zbiorów - stosowanie fungicydów, właściwy termin siewu i zbiorów, stosowanie odmian odpornych na infekcje grzybicze.
  • Właściwe warunki przechowywania zbóż i pasz - czyszczenie i dezynfekcja silosów, zabezpieczenie przed szkodnikami magazynowymi, stosowanie kwasów organicznych zabezpieczających przed rozwojem pleśni
  • Higiena zadawania pasz - czyszczenie ciągów paszowych, usuwanie niedojedzonych resztek paszy
  • Badania laboratoryjne obecności i poziomów mikotoksyn w paszach i zbożach - okresowa ocena jakości mikotoksykologicznej pasz i materiałów paszowych. Ocena powinna uwzględniać szerokie spektrum mikotoksyn jak również umożliwiać detekcję na poziomie ppb*. Przeprowadzona ocena pozwala na ustalenie strategii działań korygujących i zabezpieczających.
  • Stosowanie adsorbentów mikotoksykologicznych o szerokim spektrum - problem multikontaminacji wymaga stosowania adsorbentów mających zdolność skutecznego i trwałego wiązania wielu mikotoksyn na raz. Stosowanie adsorbentu nie może wpływać na wartość odżywczą zadawanych pasz (brak wiązania witamin i mikroelementów), jak również nie może wpływać na skuteczność zadawanych leków (brak wiązania antybiotyków i kokcydiostatyków)**.
Zabezpieczenie produkcji przed ryzykiem multikontaminacji mikotoksykologicznej, stanowi współczesne wyzwanie dla produkcji zwierzęcej. Wymaga ono określenia krytycznych obszarów ryzyka oraz wdrożenia procedur mających na celu ciągły nadzór nad przygotowaniem, przechowywaniem i dystrybucją pasz w ramach gospodarstwa.

Program taki opracował Alltech. Program MIKO dostosowywany jest do potrzeb określonej fermy. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat programu, skontaktuj się ze specjalistami Alltech pod adresem biuro@alltech.com

*- alltech 37+; **- Mycosorb A+

lek. wet. Michał Dąbrowski
Alltech Mycotoxin Management Team
Katedra Prewencji Weterynaryjnej i Higieny Pasz UWM Olsztyn

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.81.71.68
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!