PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Pasze ekstrudowane

Pasze ekstrudowane

Autor: Bartosz Wojtaszczyk

Dodano: 15-11-2014 16:16

Wszystko, co warto wiedzieć o paszach ekstrudowanych oraz o procesie ekstruzji.



Z roku na rok rośnie popularność procesów uszlachetniających pasze. Jedną z bardziej popularnych metod podnoszenia wartości odżywczej surowców paszowych jest ekstruzja.

W ogólnym zarysie proces ekstruzji polega na poddaniu surowca działaniu wysokiej temperatury i ciśnienia, na skutek czego w jego składzie fizykochemicznym zachodzą daleko idące zmiany. Procesowi może zostać poddana większość materiałów paszowych. W żywieniu zwierząt najczęściej stosuje się ekstrudowane zboża, jednak ekstrudować można także nasiona innych roślin, takich jak groch, bobik, łubin czy soja. Proces ten jest również wykorzystywany do przetwarzania śruty i makuchu rzepakowego. Urządzenia służące do ekstruzji różnych surowców paszowych mają nieco inną budowę, jednak ogólna zasada procesu jest taka sama.

W praktyce do ekstruzji wykorzystuje się specjalnie skonstruowane prasy - ekstrudery. Zasada ich działania polega na przeciskaniu surowca za pomocą ślimaka przez cylindryczny otwór. Na końcu cylindra znajduje się dysza o niewielkiej średnicy dodatkowo zwiększająca ciśnienie. W czasie procesu surowiec poddany jest działaniu wysokiej temperatury (120- 150oC) oraz ciśnienia (20-40 MPa).

Podczas ekstruzji surowiec nie jest dodatkowo dogrzewany, wzrost temperatury jest wynikiem oddziaływania ciśnienia oraz sił tarcia, jakie zachodzą wewnątrz komory urządzenia. Efektem oddziaływania wysokiego ciśnienia jest również silne zagęszczenie surowca. Po przeciśnięciu przez dyszę ekstrudera następuje gwałtowne rozprężenie, wskutek czego nasiona zostają rozerwane.

Ekstruzja powoduje znaczące zmiany w składzie fizykochemicznym i właściwościach paszy. Jak mówi Mariusz Dmitruk, dyrektor d.s. marketingu i sprzedaży firmy "Unipasz", zmiany te dotyczą wielu składników odżywczych paszy. Ekstruzja powoduje rozerwanie drugorzędowych wiązań białek, nie powodując jednocześnie ich denaturacji. W skutek tego, strawność białka ulega znacznej poprawie. W czasie procesu, żelatynizacji ulega skrobia, przez co jest ona lepiej trawiona w układzie pokarmowym zwierząt. Ekstruzja prowadzi także do rozerwania komórek tłuszczowych, przez co tłuszcz jest łatwiej trawiony przez zwierzęta. Nie należy także zapominać o korzystnym wpływie, jaki proces technologiczny wywiera na strawność włókna pokarmowego. W wyniku działania wysokiej temperatury, ciśnienia oraz sił tarcia, strawność strukturalnych składników komórek roślinnych wzrasta.

Odrębny aspekt stanowi korzystny wpływ, jaki wysoka temperatura wywiera na zmniejszenie szkodliwości związków antyżywieniowych. W procesie ekstruzji spada aktywność inhibitorów trypsyny, co dodatkowo poprawia strawność białka. Unieczynnieniu ulega ureaza oraz enzymy lipolityczne, przez co pasza taka cechuje się wyższą trwałością. Rozkład włókna zmniejsza jego antyżywieniowe właściwości.

Kolejną zaletą płynącą z poddania paszy ekstruzji jest jej czystość mikrobiologiczna. Wysoka temperatura eliminuje bowiem zagrożenie związane z występowaniem w surowcu patogennych drobnoustrojów, takich jak bakterie z grup Salmonella czy Escherichia.

SOJA

Ze względu na wysoką zawartość związków antyżywieniowych możliwość stosowania surowych nasion soi w żywieniu trzody chlewnej ograniczona jest praktycznie do zera. Aby soja stała się cenną paszą dla świń, niezbędna jest uprzednia obróbka termiczna surowca. Jednym ze sposobów podniesienia wartości pokarmowej nasion soi jest ekstruzja. Ze względu na wysoką zawartość tłuszczu w nasionach zachodzi ona "na sucho", bez uprzedniego zwilżania nasion. Ekstruzja soi w naszym kraju zyskuje dopiero na popularności. W głównej mierze bierze się to z wciąż niewielkiego areału jej uprawy. Mimo wielu lat badań, plony soi w Polsce wciąż są niskie, a nasiona cechują się niską zawartością białka. Na rynku pojawiają się jednak firmy prowadzące ekstruzję soi pochodzącej z krajów o bardziej korzystnym klimacie. Jedną z nich jest firma Agro-Matt, mieszcząca się w Dłutowie, na trasie pomiędzy Łodzią a Bełchatowem. Firma funkcjonuje od niedawna, a jej obecne moce produkcyjne wynoszą ok. 50 t na dobę. Surowcem do produkcji ekstrudatu jest soja uprawiana na Ukrainie. Jak mówi Zdzisława Szymczak, zarządzająca firmą, nasiona przetwarzane w zakładzie cechują się wysoką i stabilną zawartością białka. Co ważne, są to nasiona pochodzące z roślin niemodyfikowanych genetycznie. Jest to niezwykle ważne w kontekście zakazu stosowania pasz pochodzących z roślin GMO, którego wprowadzenie planowane jest na 2017 r. Poza tym soja non-GMO może być wykorzystywana jako komponent mieszanek paszowych, stosowanych w rolnictwie ekologicznym. Odbiorcą produktu gotowego są zazwyczaj firmy paszowe lub przemysłowe fermy. Wśród mniejszych hodowców ekstrudowana soja nie wzbudziła jeszcze większego zainteresowania.

Cena ekstrudatu sojowego jest nieco wyższa niż poekstrakcyjnej śruty sojowej. Dodatkowo cechuje się ona niższą zawartością białka. Według Mariusza Dmitruka, przeciętna zawartość białka w ekstrudacie sojowym wynosi ok. 35 proc. Twierdzi on jednak, że stosowanie tego surowca jest całkowicie uzasadnione, szczególnie w żywieniu zwierząt młodych. Strawność składników odżywczych pochodzących z ekstrudowanej soi jest bowiem wyższa niż w śrucie poekstrakcyjnej. Poza tym w porównaniu z tostowaniem, jakiemu poddana zostaje śruta sojowa, ekstruzja skuteczniej unieszkodliwia działanie związków antyżywieniowych. Wysoka zawartość tłuszczu (min. 18 proc.), gwarantuje wysoką koncentrację energii w paszy, która w połączeniu z wysoką smakowitością zapewnia odpowiednie zaopatrzenie młodych zwierząt w składniki odżywcze.

ZBOŻA EKSTRUDOWANE

Stale wzrasta również popularność ekstruzji zbóż. Procesowi poddać można nasiona wszystkich zbóż, największą popularnością cieszy się jednak przetwarzanie nasion pszenicy i kukurydzy. Ze względu na niską zawartość tłuszczu w ziarniakach zbóż ziarno użyte do ekstruzji musi być uprzednio zwilżone lub natłuszczone. Zasada procesu jest jednak analogiczna jak w przypadku przetwarzania soi. Jak mówi Mariusz Dmitruk z Unipaszu, ekstrudowana pszenica jest doskonałym komponentem mieszanek paszowych dla prosiąt. Efektem przetworzenia nasion pszenicy jest znaczna poprawa strawności włókna, białka i skrobi. Dzięki temu pasze oparte na ekstrudowanej pszenicy cechują się wyższą koncentracją składników odżywczych. Zachodząca w czasie ekstruzji żelatynizacja skrobi sprawia, że związek ten rozpada się na prostsze cukry, dzięki czemu gotowy produkt charakteryzuje się słodkawym smakiem. Sprawia to, że pasze oparte na ekstrudowanej pszenicy są bardzo chętnie pobierane przez zwierzęta. Dodatkowym efektem procesu technologicznego jest znaczny wzrost objętości paszy. Dzięki temu cechuje się ona wysoką wodochłonnością. Według Dmitruka, jest to zjawisko szczególnie korzystne w żywieniu prosiąt. Ekstrudowana pszenica daje bowiem zwierzętom poczucie sytości, przez co są one spokojniejsze i mniej podatne na wszelkiego rodzaju infekcje.

MAKUCH RZEPAKOWY

Ekstruzja jest procesem szczególnie przydatnym w podnoszeniu wartości odżywczych pasz rzepakowych. Na rynku spotkać można ekstrudowany makuch rzepakowy. W Polsce jego ekstruzją zajmuje się kilka firm. Jedną z nich jest firma Wilmar, z miejscowości Żórawina w województwie dolnośląskim. Firma rozpoczęła działalność w 2007 r. i od samego początku jednym z kierunków produkcji jest ekstruzja makuchu rzepakowego. Jak mówi właściciel firmy Marek Wilczyński, na rynku występuje duże zainteresowanie jego produktem. Głównymi odbiorcami makuchu są hodowcy świń. Wprawdzie nie nadaje się on do stosowania w mieszankach dla prosiąt, jednak jest doskonałym komponentem pasz przeznaczonych na okres tuczu. W porównaniu z tradycyjnym makuchem, ekstrudat cechuje się dobrą strawnością składników odżywczych i wysokim bezpieczeństwem. W wyniku działania wysokiej temperatury, ciśnienia i tarcia zwiększa się strawność włókna i białka. Poza tym wysoka temperatura zabija większość patogennych mikroorganizmów. Wynikiem ekstruzji jest również poprawa smakowitości surowca, przez co jest chętnie spożywany przez zwierzęta. Atrakcyjna jest również jego cena, makuch ekstrudowany jest bowiem nieznacznie tylko droższy od tradycyjnego.

CZY WARTO EKSTRUDOWAĆ SAMODZIELNIE?

Mimo licznych zalet pasz ekstrudowanych, nie sposób pominąć ich zasadniczej wady. Przetworzone surowce paszowe są bowiem na ogół droższe od tradycyjnych. Można zatem zastanawiać się, czy lepszym rozwiązaniem nie jest samodzielna ekstruzja pasz w gospodarstwie. Spytaliśmy o to Marcina Kędzię, koordynatora ds. sprzedaży firmy Farmet. Jest to jedna z niewielu firm w naszym kraju, oferująca urządzenia przeznaczone do ekstruzji pasz. W swojej ofercie posiada maszyny o wydajności od 100 do 1 000 kg/h. Są to urządzenia, które można stosować zarówno w ekstruzji soi, jak i nasion zbóż. Ten ostatni proces wymaga jednak zakupu dodatkowych akcesoriów. Jak mówi Marcin Kędzia z Farmet - na naszym rynku zainteresowanie procesem ekstruzji jest duże. Znaczna liczba zapytań ofertowych pochodzi od rolników indywidualnych, chcących samodzielnie przetwarzać paszę w gospodarstwie. Często jednak transakcje te nie dochodzą do skutku. Bierze się to z dwóch powodów. Przede wszystkim kupno ekstrudera wiąże się ze znacznymi kosztami. Zakup podstawowej wersji urządzenia o mocy 16 kW i wydajności ok. 100 kg/h, przeznaczonego do suchej ekstruzji to wydatek rzędu 14 tys. euro. Koszt zakupu urządzenia do ekstruzji na mokro jest jeszcze większy i wynosi ok. 20 tys. euro.

Poza tym, jak twierdzi Marcin Kędzia, samodzielne przetwarzanie pasz opłaca się jedynie przy ciągłym użytkowaniu maszyny. Dlatego też ekstruzja pasz w gospodarstwie wciąż jest rzadkością i przypuszczalnie nieprędko się to zmieni. Większość sprzedawanych przez Farmet urządzeń wędruje do firm paszowych lub dużych ferm, produkujących pasze na własny użytek. W przypadku małych i średnich gospodarstw bardziej opłacalny jest zakup przetworzonych surowców.

Na zakończenie rozważań na temat pasz ekstrudowanych należy się zastanowić, czy w dobie kryzysu na rynku trzody chlewnej, gdy hodowcy często balansują na granicy opłacalności, celowe jest zwiększanie kosztów produkcji poprzez zakup droższych pasz ekstrudowanych. Wydaje się, że nieuzasadnione jest ich stosowanie w żywieniu starszych zwierząt, ich przewód pokarmowy jest lepiej rozwinięty i dobrze radzi sobie z trawieniem surowych pasz. Wyjątek stanowi ekstradowany makuch rzepakowy. Nie nadaje się on do stosowania w żywieniu prosiąt ze względu na stosunkowo niską cenę, warto go stosować w tuczu starszych zwierząt.

Ekstrudaty są cennym surowcem w przygotowaniu mieszanek dla prosiąt. Są bowiem lepiej strawne, bardziej smakowite i bezpieczniejsze od tradycyjnych pasz. Inwestycja w droższe pasze będzie zatem skutkowała szybszym wzrostem i lepszym odchowem prosiąt, a co za tym idzie - większą opłacalnością całej produkcji.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • jarki 2014-11-17 11:41:42
    mniej aminokwasów a więcej energii
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.92.170.149
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!