PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Podstawy stymulacji rui i inseminacji świń

Podstawy stymulacji rui i inseminacji świń Fot. P. Wróbel

Autor: Paweł Wróbel

Dodano: 13-05-2017 07:10

Tagi:

Jednym z podstawowych zadań osób odpowiedzialnych za szeroko rozumiany rozród na fermie jest stymulacja rui głównie u loszek, wychwycenie rui u zwierząt będących już w cyklu rozrodczym oraz skuteczne pokrycie zwierząt w rui właściwej.



Podczas gdy wyszukanie rui u zwierząt po odsadzeniu nie nastręcza zbyt wiele trudności, to stymulacja pierwszej rui u loszek oraz rejestracja kolejnych, to dla większości ferm nadal poważne wyzwanie. Loszki stanowią najbardziej wymagającą grupę wiekową, jeśli chodzi o zarządzanie, dlatego też to właśnie na nich należy skupić najwięcej uwagi.

STYMULACJA KNUREM LOSZEK I LOCH

Aby wywołać lub przyspieszyć wystąpienia u loszek hodowlanych pierwszej rui, należy stymulować je knurem. Stymulację dorosłym knurem można zacząć już od 150.- 160. dnia życia loszek. Istnieją dowody na to, iż loszki mogą być stymulowane z powodzeniem już od 120.-140. dnia życia. Jeżeli jest możliwość wyłapania zwierząt wcześnie wchodzących w ruję, to będzie to korzystne. W ten sposób uda się wyselekcjonować najlepsze zwierzęta do reprodukcji - najbardziej płodne, o najlepiej rozwiniętych układach: rozrodczym i hormonalnym.

Nie bez znaczenia jest również libido seksualne knura. Używanie knura o wysokim libido wywoływało ruję u loszek w wieku 164-179 dni, podczas gdy używanie knura o słabym libido indukowało ją u zwierząt w wieku 173-194 dni. Natomiast brak stymulacji knurem przesuwał wiek pierwszej rui na 194.-209. dzień życia loszek. Procent loszek wykazujących ruję do 20 dni od pierwszego kontaktu z knurem wynosił w przypadku loszek stymulowanych knurem o wysokim libido 59 proc., natomiast dla loszek stymulowanych knurem z niskim libido - tylko 19 proc.

Maciory, tj. zwierzęta starsze, wraz z pierworódkami stymuluje się knurem po odsadzeniu w celu wywołania i lepszej synchronizacji wystąpienia rui. Stymulację odsadki rozpoczyna się zwykle od niedzieli, czyli przy czwartkowym odsadzeniu prosiąt będzie to 4 dni po odsadzeniu.

ZASADY KRYCIA

Z chwilą wyłapania jakichkolwiek pierwszych objawów rujowych u loszek należy zwrócić szczególną uwagę na sposób rejestracji rui oraz przyjąć odpowiednią metodę trwałego oznakowania loszek. Na wielu fermach loszki z chwilą wejścia w pierwszą ruję są znakowane poprzez założenie im kolczyka fermowego z odpowiednim numerem. Odnotowanie rui u loszek na specjalnych kartach rejestracji pomoże zaplanować termin krycia danej loszki dostosowany do aktualnych potrzeb remontu stada. Innymi słowy: dzięki rejestrowaniu rui można być prawie pewnym terminu, kiedy loszka wejdzie w kolejne ruje i kiedy należy ją pokryć, aby znalazła się w odpowiedniej grupie produkcyjnej.

Liczba prosiąt w miotach urodzonych przez loszki, u których rejestrowano ruje, była o 0,9 prosięcia większa niż w miotach, gdzie nie rejestrowano objawów rujowych przed pierwszym kryciem.

Standardowa procedura krycia zakłada 2-3-krotne krycie podczas rui, dawką 80-100 ml świeżego nasienia zawierającego 3 miliardy żywych plemników i zdeponowanego doszyjkowo CAI (Cervical Artificial Insemination).

Do krycia doszyjkowego używa się zwykle kateterów piankowych, z mniejszą średnicą główki dla loszek i większą dla macior starszych. Odmianą katetera doszyjkowego jest kateter Gedis, który niejako łączy w sobie kateter i dawkę inseminacyjną w jednym i służy do samoinseminacji zwierząt. Obecnie kateter Gedis został zmodyfikowany (głównie kształt główki) i jest rozprowadzany pod nową nazwą SelFix.

PCI (Post Cervical Insemination), czyli inseminacja pozaszyjkowa, polega na wprowadzeniu nasienia głębiej niż przy standardowej inseminacji, tj. za szyjkę macicy. PCI pozwala na redukcję ilości plemników w dawce inseminacyjnej o ok. połowę, do 1,5 mld oraz zmniejszenie objętości dawki do ok. 50 ml. Redukcja dawki inseminacyjnej do 1 mld i 30 ml może już powodować spadek skuteczności krycia oraz liczby prosiąt w miocie.

Technika PCI wymaga dodatkowego katetera (cewnika), który wprowadzany jest przez kateter główny ok. 15-20 cm głębiej niż zwykle. Pomimo dodatkowego czasu, jaki należy poświęcić na wprowadzenie cewnika przez kateter główny, sam zabieg inseminacji przebiega bardzo sprawnie i nie wymaga dużych umiejętności od wprowadzającego.

DUI (Deep Uterine Insemination) lub IUI (Intra Uterine Insemination) - głęboka inseminacja domaciczna - ma na celu zdeponowanie nasienia głęboko, do rogu macicznego. Dzięki DUI można zmniejszyć objętość dawki inseminacyjnej do 5 ml oraz koncentrację plemników do 150 mln. Ze względu na fakt, że nasienie deponowane jest właściwie tylko do jednego rogu macicznego, lepszą skuteczność krycia i większą liczbą prosiąt uzyskano przy dawce inseminacyjnej zawierającej 600 mln plemników w 20 ml nasienia.

Technika DUI/IUI wymaga specjalnego katetera oraz dużej wprawy przy wykonywaniu zabiegu inseminacji, dlatego też ta technika stosowana jest głównie do celów naukowych.

Nie bez znaczenia pozostają również kwestie: częstotliwości wykorzystywania własnych knurów kryciowych, jeśli są utrzymywane w gospodarstwie, i pozyskiwania od nich nasienia w celu sztucznej inseminacji.

Optymalna eksploatacja knura z uwzględnieniem jego wieku zakłada pobieranie nasienia wg schematu:

knury do 10. miesiąca - 1 skok (ejakulat) / tydzień,

knury od 10 do 12 miesięcy - 3 skoki / 2 tygodnie,

knury powyżej 12 miesięcy - 2 skoki / tydzień.

W praktyce wiele ferm wykorzystuje knury tylko raz w tygodniu, a średnia liczba dawek inseminacyjnych z jednego ejakulatu mieści się zwykle w granicach 20- 30, choć sezonowo starsze knury potrafią oddawać ponad 40 porcji nasienia.

Niestety, nie ma obecnie żadnych wiążących przepisów, które wymagałyby od producentów nasienia minimalnej ilości plemników w dawce inseminacyjnej. Przepis, który w jakikolwiek sposób dotyka tego tematu, zakłada, że plemników musi być tyle, ile trzeba do uzyskania niepogorszonego wyniku w rozrodzie - nie jest sprecyzowane zaś ile powinno to być plemników.

Brak przepisów ściśle regulujących jakość nasienia (ilość plemników w dawce inseminacyjnej) skutecznie

zamyka jakąkolwiek drogę roszczeń w stosunku do danego producenta nasienia.

TECHNIKA KRYCIA

Większość systemów krycia wymaga obecności knura w trakcie inseminacji loch. Knur - stymulator powinien być dorosły (powyżej 12. miesiąca życia), dużo "mówiący" oraz dobrze "śliniący się". Krycie pozaszyjkowe PCI oraz głębsze DUI nie wymaga obecności knura w trakcie zabiegu lub nawet wyklucza, co wiąże się ze zbyt silnym pobudzeniem krytych zwierząt i zaciśnięciem fałdów szyjki macicy. Krycia PCI i DUI najlepiej wykonywać min. 15-20 minut od ostatniego kontaktu z knurem, który służył do wyszukania rui.

Obecność knura nie zwalnia z konieczności wykonywania dodatkowej stymulacji lochy. Ma to szczególne znaczenie przy systemach krycia bez knura, tj. PCI i DUI. Generalnie przyjmuje się, że dodatkowa stymulacja lochy powinna zawierać 5 punków:

kilkakrotne przyciśnięcie okolicy słabizny pięścią lub kolanem;

uniesienie kilka razy fałdu pachwinowego do góry;

uciśnięcie przy pomocy pięści lub kolana okolicy pod sromem;

masowanie i uciskanie bioder lochy;

należy usiąść na krytej maciorze.

Pobudzone knurem zwierzęta w kryciu klasycznym, tj. doszyjkowym, są w stanie "utrzymać" napięcie mięśniowe przez ok. 15-20 min, licząc od momentu pobudzenia. Po tym czasie zwierzęta się męczą i muszą zregenerować siły, co trwa zazwyczaj 40-60 min.

W trakcie pobudzenia dochodzi również do wzmożonego wydzielania oksytocyny odpowiedzialnej za kurczenie się macicy, zasysanie nasienia i jego dalszy transport w kierunku jajowodów. Knur najlepiej stymuluje uwalnianie się oksytocyny u loch.

Udowodniono, że odpowiednia, dodatkowa stymulacja wykonywana przez inseminatora w trakcie krycia może przynieść nawet 6-proc. wzrost skuteczności zabiegu.

W kryciu PCI i DUI nasienie z butelki i/lub blistra jest wciskanie na siłę w drogi rodne samicy, co teoretycznie rekompensuje brak pobudzenia knurem w trakcie samego zabiegu.

Kateter wprowadza się do pochwy pod kątem ok. 45°, prowadząc go po górnym sklepieniu pochwy. Taki kąt wprowadzania minimalizuje ryzyko błędnego wprowadzenia katetera do cewki moczowej, której ujście znajduje się na dnie pochwy i ma dość dużą średnicę. Kateter wprowadza się do wyczuwalnego oporu, prostuje i "dopycha". Umocowanie katetera można sprawdzić poprzez lekkie cofnięcie go - powinno się wyczuć, że kateter jest zaczepiony i nie daje się łatwo wyciągnąć.

W systemach PCI i DUI cewnik wprowadza się przez dobrze umocowany kateter główny (prowadzący) ruchami posuwisto-zwrotnymi aż do przejścia wszystkich fałdów szyjki macicy, co przejawia się brakiem dalszego oporu na zakończeniu cewnika.

INSEMINACJA

Temperatura magazynowania nasienia wynosi 16-18°C. Bardzo częstym pytaniem zadawanym na fermie przez obsługę działu krycia jest to, czy podgrzewać nasienie przed inseminacją czy nie. Niestety, nie ma na nie jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ wyniki skuteczności krycia uzyskiwane przy użyciu podgrzewanego lub niepodgrzewanego nasienia są podobne.

Jeśli zapadnie decyzja o podgrzaniu nasienia, to:

należy używać łaźni wodnej z termostatem;

nie można podgrzewać nasienia pod lampami, na grzejnikach, piecach itp., gdzie niemożliwa jest kontrola temperatury;

nasienie raz podgrzane nigdy już nie może wrócić do termoboksu.

Jeśli przed kryciem ocenia się nasienie pod mikroskopem, trzeba pamiętać, aby oprócz nasienia podgrzać również szkiełka mikroskopowe.

Podczas inseminacji należy starać się, aby nie wciskać nasienia na siłę do dróg rodnych lochy. Brak zasysania nasienia może być wynikiem nieodpowiedniego umocowania lub zapowietrzenia katetera albo też niewłaściwego momentu krycia. Jeśli jest potrzeba, aby wcisnąć nasienie, należy zrobić to delikatnie i "na kilka razy", mając nadzieję, że locha sama zacznie pobierać nasienie.

Kateter, odpowiednio umocowany w fałdach szyjki macicy, pozwala na "zaciągnięcie" nasienia przez kurczącą się macicę. Inseminacja jednej lochy trwa zwykle 2-3 min, jednak zdarza się, że niektóre zabiegi trwają znacznie dłużej.

Najbardziej czasochłonną czynnością podczas krycia jest właściwie podtrzymywanie butelki lub blistra z nasieniem do końca zabiegu oraz fiksowanie knura w odpowiednim miejscu na ganku paszowym. Dlatego też można ułatwić sobie ten zabieg na kilka sposobów, stosując np.:

pasy inseminacyjne zakładane na biodra lochy i podtrzymujące porcję nasienia za pomocą odpowiednio umiejscowionego metalowego pręta;

pneumatyczne siodła zakładane w podobny sposób jak pasy inseminacyjne, tyle że oprócz podtrzymywania porcji nasienia siodło dodatkowo uciska pulsacyjnie okolice słabizny u lochy, dostarczając dodatkowej stymulacji;

zdalnie sterowane wózki dla knura, który zamykany jest w klatce na kółkach, poruszającej się na ganku paszowym podczas krycia. Dzięki zdalnemu sterowaniu inseminator kryjący od strony ganku gnojowego bez niczyjej pomocy jest w stanie ustawić knura w odpowiednim miejscu za pomocą małego bezprzewodowego pilota;

zdalnie sterowane popychacze dla knurów - ich zasada działania jest podobna jak w przypadku wózków, tyle że zwykle używane są dwa popychacze: jeden przed, a drugi za knurem.

Powyższe zasady i udogodnienia nie mają zastosowania przy kryciu PCI i DUI, gdy nasienie jest wciskane na siłę, a knur nie jest obecny podczas krycia.

Natomiast bez względu na metodę nic nie zwalnia od ręcznej stymulacji lochy w trakcie krycia.

W sytuacji, gdy locha nie zaciąga nasienia przez dłuższy czas, należy sprawdzić:

umocowanie katetera - dobrze poruszyć nim, zmienić jego pozycję w szyjce macicy;

czy układ nie jest zapowietrzony - należy odpowietrzyć butelkę poprzez odkręcenie nakrętki lub przebicie dna butelki igłą, a blister poprzez jego przebicie na końcu.

Po zakończeniu inseminacji należy pozostawić kateter w szyjce macicy jeszcze przez 5-10 min oraz uniemożliwić cofanie się nasienia poprzez zamknięcie zatyczki na końcu katetera lub zawinięcie blistra na kateterze. Udowodniono, że wyciek nasienia po kryciu w granicach 20-30 ml (wg niektórych prac nawet 80 ml) nie ma negatywnego wpływu na skuteczność krycia i liczbę prosiąt w miocie, chyba że dawka inseminacyjna jest zmniejszona do 1 mld plemników, kateter nie jest umocowany w szyjce macicy, a lochy kryte są np. tylko raz podczas rui.

Z praktyki wiadomo jednak, że pomimo faktu, iż nawet duży wyciek obserwowany po prawidłowej inseminacji wielokrotnie nie ma negatywnego wpływu na parametry rozrodcze loch, to obfity wyciek w trakcie i/lub po inseminacji może również świadczyć o nieodpowiednim wprowadzeniu i u mocowaniu katetera.

CZĘSTOTLIWOŚĆ KRYĆ

Ze względu na fakt, że loszki mają dosyć krótkie ruje, reinseminację dobrze jest wykonywać po 12-16 h - zwykle nie jesteśmy w stanie pokryć loszek więcej niż 2 razy/ruję.

Nie można opóźniać krycia loszek. Należy to zrobić najszybciej, jak się da, gdy tylko ruja zostanie rozpoznana, i powtarzać zabieg tak długo, jak loszka daje się pokrywać.

Starsze maciory kryje się zwykle 2-3 razy, co 24 h. Czasami z opóźnieniem wynikającym ze wczesnych rui po odsadzeniu krycie rozpoczyna się nie od poniedziałku lecz od wtorku.

Odpowiednie zarządzanie sekcją rozrodu jest bez wątpienia kluczem do sukcesu fermy. Dążenie do uzyskiwania ponad 30 odsadzonych prosiąt od maciory rocznie niesie ze sobą konieczność opanowania do perfekcji wszystkich etapów produkcji prosiąt, z czego najważniejszym etapem jest właśnie rozród. Tylko ci hodowcy, którzy zrozumieją, że stado świń jest populacją, a nie jednostką, a loszki są podstawą tej populacji, będą w stanie osiągać dobre wyniki produkcyjne na swoich fermach.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • DAarko 2017-05-14 22:38:41
    To nie knur wywołuje i synchronizuje ruję. Dzięki knurowi objawy rujowe są bardziej widoczne, ale i bez niego ruja wystąpi. Hodowcy potwierdzą, że bywa, że ruja wystąpi u lochy karmiącej, która z żaden sposób nie jest stymulowana. Synchronizację rui uzyskujemy poprzez odsadzanie większej grupy loch w jednym terminie, a nie poprzez stymulację knurem. Autor tekstu chyba nie do końca orientuje się o czym pisze.
    P.S. zdjęcie przedstawia krycie w rękawiczkach lateksowych, 90%, a może i więcej ferm macierzystych potwierdzi, że w trakcie krycia nie używa się rękawic z talkiem...
  • Świnki 2017-05-14 22:26:34
    Stymulację odsadzenia zaczyna się już w dniu odsadzenia! Sprawdza się wtedy, czy jakaś locha nie weszła wcześniej w ruję, co upewnia nas w tym, że ruja która wystąpiła następnego dnia po odsadzeniu dopiero się zaczęła i możemy spokojnie kryć. Oczywiście najwięcej loch stanie właśnie 4 dnia po odsadzeniu, ale nie możemy pominąć reszty, która może stanąć wcześniej i dlatego "chodzimy" z knurem już od 1 dnia.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.188.87
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!