Kłopoty z kryciem loch przez knury mogą stanowić nie lada problem. Dużo uwagi poświęca się mu w stacjach inseminacyjnych, dlatego doświadczenia tam zdobyte mogą być przydatne także dla rolników, którzy utrzymują knury w gospodarstwach.

Komfort utrzymania
Spadek aktywności seksualnej knurów może być wywołany przez jeden lub kilka czynników:
  • stres spowodowany warunkami klimatycznymi,
  • problemy zdrowotne,
  • nadmierną eksploatację, szczególnie młodych knurów,
  • nieprawidłowe żywienie,
  • problemy psychologiczne (stres, złe traktowanie podczas pobierania nasienia),
  • niewłaściwy rozmiar fantomu.

Sezonowe zmiany aktywności seksualnej świń przejawiają się przede wszystkim w obniżeniu popędu płciowego w okresie letnim. Obserwuje się wówczas bardzo niski poziom we krwi hormonów płciowych – androgenów. W stacjach inseminacyjnych towarzyszy temu wzrost liczby ejakulatów niezakwalifikowanych do rozrzedzania, gdyż cechuje je spadek ruchliwości i wzrost liczby morfologicznie zmienionych plemników. W okresie wysokich temperatur obserwuje się dość wyraźne różnice w reagowaniu na podwyższenie temperatury otoczenia między poszczególnymi knurami. Zjawisko to określa się mianem „odporności cieplnej zwierząt”.

Komfortowe utrzymanie knurów wymaga zapewnienia im optymalnych warunków środowiskowych. Dotyczy to m.in.: zagwarantowania samcom bardzo dobrego chłodzenia i odpowiedniej cyrkulacji powietrza (ochładzanie powietrza jest związane z wysokim napływem powietrza, a także oznacza wzrost wilgotności względnej). Obydwa te czynniki muszą być jednak stale kontrolowane. Wzrost temperatury otoczenia powyżej 32ºC nie zmienia nadmiernie jakości nasienia, jeżeli wilgotność względna powietrza nie przekracza 70 proc. Przy wilgotności względnej powyżej 70 proc. już nieco niższe temperatury, 26–29ºC, mogą wywołać natężenie zmian w budowie morfologicznej plemników.

Należy pamiętać także o tym, że stres spowodowany podwyższoną temperaturą otoczenia upośledza proces dojrzewania plemników. Plemniki niedojrzałe są dużo wrażliwsze na ujemny wpływ nawet niezbyt silnego stresu niż plemniki dojrzałe. Skutki jego oddziaływania zależne są od czasu trwania czynnika stresogennego oraz jego natężenia. Na przykład kilkudniowe wahania temperatur w pomieszczeniach dla knurów (i związane z tym kilkudniowe podwyższenie ciepłoty ciała knurów) może doprowadzić do zaburzeń w procesie spermatogenezy, czego efektem jest znaczne pogorszenie jakości ejakulatów. Profesor Zdzisław Pejsak zauważa, że skutki działania stresu uwidaczniają się w tym wypadku dopiero po 2–3 tygodniach od chwili jego zadziałania, a poprawa jakości nasienia następuje po kolejnych 2–3 tygodniach. Ale gorąca i wilgotna pogoda jest tylko jedną z kilku możliwych przyczyn braku lub obniżenia popędu płciowego u knurów.

Rozważne wykorzystanie
Problemy fizyczne i zdrowotne mogą być spowodowane nadmierną ruchliwością knura i nadwerężaniem kończyn tylnych podczas czynności pobierania nasienia. Kolejnymi przyczynami niechęci do wspinania się samców na fantom mogą być bolesne miejsca w kręgosłupie, kończynach tylnych i racicach lub ogólna wątłość muskulatury zwierzęcia. Bardzo często zmiany te są wręcz niewidoczne na pierwszy rzut oka, a zauważyć je można dopiero podczas długiej i uważnej obserwacji zachowania zwierzęcia; nie tylko podczas próby pozyskania od niego nasienia, ale również w okresie jego odpoczynku.

Innymi przyczynami natury zdrowotnej, której efektem jest brak zainteresowania fantomem, mogą być schorzenia układu krążenia. Także różnego rodzaju infekcje lub nawet chwilowa, z pozoru niegroźna niedyspozycja zwierzęcia, może zmniejszyć zainteresowanie knura fantomem.

Młode, 8–12-miesięczne knury powinny być eksploatowane z rozwagą. Zaleca się wykorzystywanie ich nie częściej niż trzy razy w ciągu dwóch tygodni (optymalne przerwy w pozyskiwaniu nasienia to 5–7 dni). Dorosłe knury, powyżej 12. miesiąca życia, także nie powinny być nadmiernie eksploatowane.

Właściwe jest pobieranie nasienia dwa razy w ciągu tygodnia. Trzykrotne pobieranie w ciągu jednego tygodnia powinno być wykonywane tylko przez krótki czas. Zmiany składu plazmy nasienia, związane ze zbyt częstym jego pobieraniem, mogą mieć bardzo istotny wpływ na przeżywalność plemników podczas późniejszego przechowywania nasienia.

Błędy w żywieniu
Brak popędu płciowego nie jest zazwyczaj wynikiem obniżonej kondycji reproduktora, spowodowanej zbyt niskim żywieniem. Natomiast powszechnie wiadomo, że zapasienie knurów, zwłaszcza żywionych przez dłuższy czas nadmiarem węglowodanów, powoduje znaczne obniżenie popędu płciowego.

Utrzymanie knurów w poprawnej kondycji ciała jest bardzo ważne nie tylko ze względu na popęd płciowy knura, ale także dla zoptymalizowania wytwarzania plemników. Zmniejszenie ilości wytwarzanego nasienia, przy jednoczesnym pogorszeniu jego jakości, może nastąpić w konsekwencji zbyt niskiego poziomu białka i tłuszczu w paszy. Ma to miejsce zwłaszcza wówczas, kiedy temperatura w pomieszczeniach dla knurów spada poniżej 20ºC.

Psychologia knura
Ważnym czynnikiem warunkującym libido knurów mogą być również problemy psychologiczne. Utrzymywanie knurów zbyt długo w izolacji w okresie dojrzałości płciowej lub negatywne doświadczenia z okresu treningowego młodych knurów (złe obchodzenie się ze zwierzętami) mogą również osłabić prawidłowe reakcje knura przy jego skoku na fantom. Pewnym rozwiązaniem jest podawanie knurom z zaburzeniami popędu płciowego testosteronu.

Takie działanie przyniesie z pewnością (na krótki okres) wyraźną poprawę zachowań seksualnych i zwiększy zainteresowanie fantomem. Jeżeli jednak testosteron podawany będzie knurom przez zbyt długi czas, może doprowadzić do trwałych zaburzeń w  procesie spermatogenezy lub całkowitego ustania procesu wytwarzania i rozwoju plemników.

Jeszcze inną przyczyną niechęci do wspinania się jest używanie źle zaprojektowanego (zbyt niskiego lub zbyt wysokiego i bez możliwości regulacji wysokości) fantomu. Należy wnikliwie obserwować zachowanie się knura, kiedy jest on wspięty na fantomie. Wadliwy fantom może mieć niewłaściwą wysokość lub kształt, co w konsekwencji może doprowadzić do odgniecenia i bolesności okolicy mostkowej klatki piersiowej knura.

Szczególnie młode knury cierpią z powodu nieprawidłowo wykonanych (najczęściej domowym sposobem) fantomów. Są one zbyt szerokie (ponad 30 cm) i powodują u zwierzęcia rozciąganie łopatek. Spowoduje to w konsekwencji bardzo silny ból i niechęć rozpłodnika do oddawania kolejnych skoków. Zjawisko to można zaobserwować podczas pozyskiwania nasienia. Knury przesuwają się z boku na bok lub usiłują położyć jedną nogę na szczycie fantomu i unoszą się wówczas próbując uwolnić się od ucisku. Poprawną wysokością dla większości knurów jest fantom podniesiony na wysokość dolnego punktu łopatki.

Parametry charakteryzujące pomieszczenia dla knurów użytkowanych w inseminacji
optymalna temperatura             12–15ºC
wilgotność                                60–75 proc.
prędkość przepływu powietrza  0,5–0,2 m/sek
wymiana powietrza latem          100 m³/h/szt.
wymiana powietrza zimą             20 m³/h/szt.
poziom hałasu                             85 dB

Źródło "Farmer" 10/2006