PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Sposób na odory

Sposób na odory Warunki środowiskowe panujące wewnątrz chlewni to jeden z czynników niezbędnych do uzyskania zadowalających wyników produkcyjnych.

Autor: Bartosz Wojtaszczyk

Dodano: 04-10-2015 08:01

Tagi:

Odory występują zarówno w niewielkich chlewniach, jak i na ogromnych przemysłowych fermach. Czy są one złem koniecznym czy jednak można coś zrobić, aby ograniczyć ich emisję?



P rzykre i uciążliwe zapachy towarzyszące większości gałęzi produkcji zwierzęcej traktowane są często jako oczywistość. Wielu ludzi uważa, że w chlewni (oborze, kurniku itd.) po prostu musi śmierdzieć. Z jednej strony trudno oczekiwać, aby produkcji zwierzęcej towarzyszyły przyjemne zapachy. Problem odorów towarzyszących produkcji trzody chlewnej nie jest jednak kwestią doznań estetycznych, ale może oddziaływać negatywnie na wiele aspektów związanych z produkcją. Czy odory w chlewniach należy potraktować jako zło konieczne i godzić się na ich występowanie? W jaki sposób można ograniczać ich szkodliwość?

GROŹNY SKŁADNIK ATMOSFERY

Warunki środowiskowe (mikroklimat) panujące wewnątrz chlewni to jeden z czynników niezbędnych do uzyskania zadowalających wyników produkcyjnych. Wysoka (lub zbyt niska) temperatura, nieprawidłowa wilgotność powietrza, przeciągi czy wspomniane odory - wszystko to sprawia, że pomimo optymalnego żywienia i coraz bardziej wydajnych genotypów nasze stado może nie osiągać zadowalających wyników produkcji. O ile często mówi się o pierwszych z wymienionych tematów, to zbyt mało czasu poświęca się kwestii odorów. A nie jest to sprawa błaha. Obecność w powietrzu wewnątrz chlewni gazów, przede wszystkim amoniaku, ale również siarkowodoru ma groźne konsekwencje zarówno dla samych zwierząt, pracowników chlewni, jak i dla okolicznych mieszkańców.

W przypadku trzody odory mogą być jedną z przyczyn występowania chorób dróg oddechowych. Wysoka koncentracja szkodliwych gazów może bowiem prowadzić do podrażnienia nabłonka dróg oddechowych, przez co łatwiej dochodzi do różnego rodzaju infekcji. Zwiększa to koszt opieki weterynaryjnej i leków. Jednocześnie może wydłużać okres tuczu, a w przypadku prosiąt często jest niebezpieczne dla życia.

Oprócz tego przypuszcza się, że odory to jeden z czynników wpływających na zwiększenie ryzyka wystąpienia przypadków agresji wśród świń. Mechanizm tego zjawiska nie jest w pełni poznany, jednak zaobserwowano, że przypadki takich zachowań obserwuje się częściej przy wysokiej koncentracji odorów w powietrzu. Skutki aktów agresji są wszystkim dobrze znane: nierzadko kończą się upadkiem rannych zwierząt, stwarzają także konieczność izolacji pogryzionych świń (jak i agresora) oraz generują koszty związane z leczeniem pogryzionych osobników. Takie sztuki wolniej rosną, zwiększa się również koszt ich żywienia.

Wysokie stężenie amoniaku i siarkowodoru w powietrzu wewnątrz chlewni to również utrudniona praca osób obsługujących stado oraz większe ryzyko korozji metalowych elementów wyposażenia. Amoniak w kontakcie z parą wodną tworzy bowiem żrący wodorotlenek amonu, który jest bardzo reaktywny w kontakcie z metalowymi powierzchniami elementów wyposażenia.

Przede wszystkim jednak odory emitowane przez chlewnie utrudniają życie okolicznym mieszkańcom. Trudno się temu dziwić, wszak nikt nie chce żyć w towarzystwie ciągłego fetoru z chlewni. Taki stan rzeczy może rodzić lokalne konflikty i w wielu przypadkach utrudnia życie producentów trzody. Odory to również zagrożenie dla środowiska - po przedostaniu się do atmosfery niektóre gazy wraz z opadami wnikają do gleby i mogą prowadzić do jej degradacji.

Problem odorów występuje przez cały rok: latem sprzyjają mu wysokie temperatury, które przyspieszają tempo procesów rozkładu związków organicznych do szkodliwych gazów. Zimą z kolei niskie temperatury na zewnątrz sprawiają, że trudniej jest o skuteczną wentylację obiektu. Mimo że produkcji odorów nie da się całkowicie uniknąć, warto zastanowić się, jak ograniczyć występowanie szkodliwych gazów wewnątrz chlewni i jak zmniejszyć ich emisję do otoczenia.

CZYM SĄ ODORY?

Mówiąc o odorach produkowanych i emitowanych przez chlewnie, często ma się na myśli jedynie amoniak i siarkowodór. Prawdą jest, że są to główne składniki odpowiedzialne za fetor powstający przy produkcji świń, warto jednak wiedzieć, że odory są mieszaniną wieloskładnikową, w skład której oprócz wymienionych gazów wchodzą między innymi aminy I-, II-, i III-rzędowe, metan oraz organiczne związki siarki. Mimo to najgroźniejsze dla zwierząt i ludzi są właśnie wspomniane amoniak i siarkowodór. Szczególnie agresywny jest amoniak, który drażniąc błony śluzowe, powoduje spadek odporności. Dodatkowo, wnikając do krwi zwierząt, amoniak może zmniejszać ilość czerwonych ciałek krwi, jak i prowadzić do zakwaszenia organizmu. Według norm UE dopuszczalne stężenie amoniaku w atmosferze chlewni wynosi 20 ppm.

Amoniak powstaje w wyniku bakteryjnego rozkładu mocznika, który zachodzi w warstwie obornika lub w zbiornikach z gnojowicą. Mocznik jest produktem rozkładu aminokwasów, który zachodzi jeszcze w organizmie zwierząt. Po przedostaniu się do otoczenia ulega on rozłożeniu do drażniącego amoniaku.

Produktem rozpadu białek jest również drugi z omawianych gazów - siarkowodór, który powstaje w wyniku gnicia białek obecnych w kale. W ich skład wchodzą aminokwasy siarkowe, takie jak metionina i cysteina. Bakteryjny rozkład wspomnianych aminokwasów powoduje emisję do atmosfery chlewni znacznych ilości siarkowodoru, który w wysokim stężeniu powoduje podrażnienie błon śluzowych nosa i jamy ustnej, a także może powodować zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego zwierząt. Dopuszczalne stężenie omawianego gazu w powietrzu chlewni wynosi 5 ppm.

ŻYWIENIE PRZEDE WSZYSTKIM

Nie bez przyczyny wspomniano o tym, iż amoniak i siarkowodór (oraz wiele innych składników odorów) jest produktem rozkładu białka w organizmie zwierząt lub wewnątrz chlewni. Nieprawidłowości związane z poziomem i jakością białka w paszy są bowiem jedną z głównych przyczyn występowania odorów w chlewni. W żywieniu tkwią również największe możliwości redukcji emisji wspomnianych związków.

Nieprawidłowy stosunek energii do białka (nadmiar białka lub niedobór energii) sprawia, że część aminokwasów nie może być wykorzystana na zbudowanie przyrostu masy ciała. W tej sytuacji organizm wydala zbędne aminokwasy wraz z moczem, po uprzednim rozłożeniu ich do mocznika. Taka sama sytuacja może zachodzić również w paszach o optymalnym stosunku białko:energia, jeżeli zachwiany jest wzajemny stosunek aminokwasów egzogennych. Jeżeli wystąpi niedobór jednego z aminokwasów, wykorzystanie pozostałych jest również ograniczone. W tej sytuacji dochodzi do podobnego zjawiska jak w przypadku zachwianego stosunku białkowo-energetycznego paszy.

Podwyższona emisja odorów może być również następstwem niskiej strawności paszy, która może wynikać chociażby z wysokiej koncentracji włókna w mieszance. Wówczas część białka nie zostaje wchłonięta do ustroju i wraz z kałem przedostaje się do otoczenia. Produktem zachodzących wówczas procesów mikrobiologicznych jest właśnie powstanie szkodliwych odorów.

Chcąc obniżyć emisje odorów do atmosfery chlewni, warto więc zadbać przede wszystkim o prawidłowy skład paszy: odpowiedni stosunek białka do energii, właściwe zbilansowanie aminokwasów oraz wysoką strawność paszy.

Warto również stosować różnego rodzaju dodatki paszowe pośrednio wpływające na obniżenie produkcji szkodliwych gazów. Jako najważniejsze z tych dodatków należy wymienić preparaty zawierające syntetyczne aminokwasy, które umożliwiają dokładne zbilansowanie białka, wskutek czego możliwie jak najmniejsza ilość związków azotowych wydalana jest z organizmu. Pośrednio na ograniczenie produkcji odorów wpływają również inne dodatki stosowane powszechnie w żywieniu świń. Mowa tu o takich produktach, jak zakwaszacze czy probiotyki - poprawiają one strawność paszy, dzięki czemu mniej białka i produktów jego rozkładu wydostaje się na zewnątrz organizmu. Na poprawę strawności wpływają również niektóre dodatki ziołowe, które wspomagają pracę układu pokarmowego. Należą do nich chociażby wyciągi z czosnku, mniszka lekarskiego, kminku czy bazylii.

WENTYLACJA I NIE TYLKO

Jak wspomniano wyżej, racjonalne żywienie jest głównym czynnikiem mogącym ograniczać produkcję odorów w chlewni. Mimo to nawet najlepiej skomponowana dawka pokarmowa nie pozwoli na stuprocentowe ograniczenie wydalania związków azotowych z kałem i moczem. Odory w mniejszym lub większym stopniu będą produkowane zawsze. Niezbędnym elementem wyposażenia chlewni jest więc wydajnie działający system wentylacyjny, który oprócz usuwania odorów pomaga również utrzymać odpowiednią koncentrację innych gazów (dwutlenek węgla, para wodna) w powietrzu chlewni oraz uczestniczy w regulacji temperatury powietrza w obiekcie. Ważne, aby wentylacja była wydajna, ale jej działanie nie może doprowadzić do powstania przeciągów, które są groźne dla zdrowia trzody chlewnej. W Polsce spotyka się niekiedy obiekty wyposażone w system oczyszczania powietrza, które nie tylko usuwają odory, ale również wiążą znaczną ilość pyłów powstających w czasie produkcji. Znaną praktyką jest również stosowanie dodatków mających za zadanie zatrzymanie biologicznego rozkładu organicznych związków azotu i siarki do amoniaku i siarkowodoru. Do dodatków takich należą chociażby efektywne mikroorganizmy czy kwasy organiczne, które stosuje się na powierzchni ściółki lub dodaje do gnojowicy. Można je stosować również poza obiektem, ograniczając w ten sposób fetor z pryzm obornikowych czy zbiorników z gnojowicą. Metody takie są skuteczne, jednak lepszą praktyką wydaje się ograniczenie produkcji odorów "u podstaw".

LEPIEJ ZAPOBIEGAĆ…

Sukces w walce z odorami w dużej mierze zależy od metod żywieniowych. Wymienione w poprzednim akapicie sposoby redukcji szkodliwości omawianych gazów są wprawdzie dość skuteczne, jednak nieekonomiczne. Wydalanie związków azotowych wraz z kałem i moczem bezpośrednio wpływa bowiem na gorsze wykorzystanie składników paszy. Białko jest jednym z najdroższych składników paszy i racjonalne jest dążenie do jak najwyższego wykorzystania go. Przy złym zbilansowaniu aminokwasów i niewłaściwym stosunku białka do energii odory wydają się mniej ważnym problemem - gorsze od nich jest nieracjonalne wykorzystanie składników paszy, a co za tym idzie, mniej opłacalne żywienie.

Z pewnością nie da się wyeliminować odorów w stu procentach, jednak przez podjęcie wymienionych w niniejszym tekście działań można je ograniczyć do poziomu, który nie będzie szkodził ani utrzymywanym zwierzętom, ani pracownikom chlewni, ani okolicznym mieszkańcom.

Artykuł pochodzi z numeru 9/2015 miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • romek5 2016-05-31 14:50:11
    533479441 oni maja sposób na odory
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.165.158
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!