PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Streptococcus suis - groźny nie tylko dla świń

Streptococcus suis - groźny nie tylko dla świń

Autor: Prof. dr hab. Iwona Markowska-Daniel

Dodano: 29-10-2012 10:34

Tagi:

Hodowane obecnie zwierzęta są bardzo wrażliwe.



W ostatnich latach w skali globalnej obserwuje się zjawisko przekształcania się rolnictwa w agrobiznes.

Widoczna jest tendencja do tworzenia zintegrowanych ośrodków, utrzymujących dużą liczbę zwierząt i wdrażających najnowsze osiągnięcia naukowe. Umożliwiło to z jednej strony wzrost wydajności produkcji, wykorzystanie istniejących rezerw i obniżenie kosztów, z drugiej jednak strony potęgowanie produkcji działa stresogennie na zwierzęta i powoduje duże obciążenie dla środowiska. Naturalną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest obniżenie odporności świń na infekcje, przy czym należy zauważyć, że hodowane obecnie zwierzęta są bardzo wrażliwe.

Jednocześnie postęp, jaki dokonał się w zakresie zwalczania zakażeń wywoływanych przez patogeny bezwzględnie chorobotwórcze, spowodował, że aktualnie, zwłaszcza w warunkach skonsolidowanej produkcji zwierzęcej, chorobami, które nabierają znaczenia są infekcje wywoływane przez zarazki warunkowo chorobotwórcze, np. paciorkowca świń Streptococcus suis (S. suis).

Występowanie

Zakażenia S. suis obserwowane są niemal na całym świecie, we wszystkich krajach, w których hodowla świń odgrywa istotną rolę w gospodarce, w tym również w Polsce. Występują one zarówno w chlewniach tradycyjnych, jak i w gospodarstwach specjalistycznych.

Poza trzodą chlewną S. suis izolowano od ludzi, psów, kotów, cieląt, owiec, koni i ptaków. U ludzi konsekwencje zakażenia mogą być bardzo groźne, co zostanie szerzej omówione w końcowej części pracy.

Serotypy

Dotychczas poznano 35 serotypów S. suis. Przeważająca liczba szczepów uzyskanych od chorych świń należy do serotypów od 1 do 8. Wśród nich w większości krajów dominuje serotyp 2.

Warto podkreślić, że od jednego zwierzęcia można wyizolować kilka różnych serotypów (zarówno od osobników zdrowych, jak i wykazujących objawy zakażenia). Dotyczy to również serotypu 2. Dla przykładu z nosa świń udało się wyizolować wyłącznie jeden serotyp S. suis w 31proc. przypadków, 2-3 serotypy w 38 proc. i powyżej 4 serotypów od 6 proc. zwierząt.

Źródła infekcji

Szerzenie się zakażenia pomiędzy stadami odbywa się zazwyczaj wskutek przemieszczania zwierząt będących bezobjawowymi nosicielami zjadliwych szczepów S. suis do stada wolnego od streptokokozy. Poza tym prosięta mogą ulec zakażeniu przez maciory podczas porodu.

Ponadto w szerzeniu zakażeń S. suis ważną rolę odgrywa środowisko, z uwagi na dobrą przeżywalność S. suis w środowisku zewnętrznym. Przykładowo paciorkowiec ten przeżywa 1-2 tygodnie w wodzie o temperaturze 4oC, około 14 tygodni w kale w temperaturze 0oC i około tygodnia w kale w temperaturze 20oC, dlatego kał może stanowić istotne źródło zakażenia dla świń.

W odniesieniu do serotypu 2 wykazana została także transmisja zakażenia za pomocą aerozolu, bez bezpośredniego kontaktu zwierząt. Ponadto Anglicy dowiedli, że muchy mogą być wektorem zakażenia zarówno w obrębie stada, jak też pomiędzy nimi. Są one w stanie przenosić S. suis typ 2 przez co najmniej 5 dni i zakażać środowisko swojego bytowania przez minimum 4 dni.

W Zakładzie Chorób Świń PIWet-PIB przeprowadzono badania zmierzające do ustalenia zależności pomiędzy zakażeniem zwierząt S. suis, a stanem sanitarno- epidemiologicznym środowiska chlewni. Objęto nimi wybrane krajowe fermy trzody chlewnej o zróżnicowanej obsadzie zwierząt. Materiał pobierano z losowo wybranych kojców w różnych sektorach produkcyjnych - na porodówce, w warchlakarni i tuczarni.

Pobierano tzw. próbki środowiskowe w postaci: wymazów powierzchniowych ze ściany, podłogi, barierki, koryta, poidła i obuwia obsługi oraz próbki: powietrza, pasz z koryta i opakowania oryginalnego przechowywanego w magazynie, wody z poideł, kału, ektopasożytów skórnych, gnojowicy i gleby z wybiegów. Dla ustalenia korelacji pomiędzy zakażeniem zwierząt a zakażeniem środowiska od zwierząt wykazujących objawy kliniczne streptokokozy pobierano tzw. próbki kliniczne - przyżyciowo pobierano wymazy z nosa, dróg rodnych, odbytu, ran powierzchniowych w skórze, natomiast pośmiertnie (od świń padłych, bądź ubitych diagnostycznie) wycinki płuc, mózgu, serca i stawy. W opracowaniu wyników podjęto próbę ustalenia czy wielkość fermy, miejsce próbkobrania materiału do badań lub wiek zwierząt, od których pochodził analizowany materiał, wpływają istotnie na stopień zanieczyszczenia środowiska patogenami.

Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że we wszystkich objętych eksperymentem gospodarstwach występowały statystycznie istotne zależności pomiędzy miejscem próbkobrania, grupą wiekową zwierząt, jak również wielkością ferm. Generalnie fermy duże charakteryzowały się znacznie wyższymi wartościami poziomu skażeń środowiska hodowlanego. We wszystkich obiektach istotnie najwięcej próbek dodatnich stwierdzono w wymazach z podłogi, kale i gnojowicy, a najmniej w paszy przechowywanej w magazynie paszowym.

Statystycznie znamienne różnice w obrębie każdej z ferm i w prawie wszystkich miejscach pobrania próbek obserwowano pomiędzy sektorami produkcyjnymi - najwyższe poziomy zanieczyszczenia stwierdzono w otoczeniu warchlaków.

Patogeneza i zjadliwość szczepów S. suis

Zjadliwość S. suis jest procesem wieloczynnikowym.

Posiada on szereg czynników determinujących jego patogenność.

Za najbardziej prawdopodobne uważa się: polisacharyd otoczkowy (CP), białko uwalniane przez muramidazę (MRP), czynnik pozakomórkowy (EF), suilizynę, adhezyny oraz białko wiążące fibronektynę i fibrynogen.

Polisacharyd otoczki zapobiega fagocytozie bakterii w makrofagach. Suilizyna - toksyna produkowana przez większość izolatów zjadliwych, działa cytotoksycznie na komórki śródbłonka naczyń włosowatych mózgu świni, z tego powodu ma znaczenie w rozwoju paciorkowcowego zapalenia opon mózgowych. Z kolei białka MRP i EF uznawane są za czynniki ściśle związane z izolatami charakteryzującymi się wysoką zjadliwością w Europie (szacuje się, że 55 proc. szczepów europejskich, zwłaszcza należących do serotypu 2, 1, 1/2 i 14, posiada kodujące je geny), natomiast nie posiada ich większość zjadliwych szczepów izolowanych w Ameryce Północnej. S. suis wytwarza też kilka rodzajów adhezyn.

Zdolność szczepów typu 2 do adhezji jest cechą typową zarówno dla szczepów północnoamerykańskich, jak i europejskich i jest to krytyczny etap inwazji komórek śródbłonka naczyń włosowatych mózgu.

Mechanizmy umożliwiające S. suis wniknięcie do organizmu i wywołanie zakażenia nie zostały w pełni wyjaśnione.

Uważa się, że S. suis prawdopodobnie rozprzestrzenia się w organizmie z jamy nosowo-gardłowej, wywołując w niektórych przypadkach posocznicę i śmierć. Uogólnienie zakażenia następuje prawdopodobnie drogą naczyń krwionośnych i limfatycznych, z migdałków gardłowych i podniebiennych.

Wykazano, że S. suis może wnikać do centralnego układu nerwowego poprzez komórki śródbłonka naczyń mózgowych.

Dowiedziono także, że S. suis indukuje uwolnienie cytokin prozapalnych, co jest istotnym elementem w patogenezie choroby.

Objawy kliniczne

Nosicielstwo S. suis wśród świń wynosi około 100 proc., zachorowalność waha się okresowo, a śmiertelność szacowana jest na 20 proc. Należy podkreślić, że obecność paciorkowców w stadzie nie zawsze oznacza wystąpienie zachorowań. Do rozwoju infekcji dochodzi tylko wtedy, gdy zaistnieją warunki umożliwiające intensywne namnażanie się bakterii. Cechą charakterystyczną streptokokozy jest fakt, że paciorkowcami, jak wspomniano powyżej, zakażone są najczęściej wszystkie lub prawie wszystkie zwierzęta z miotu lub z grupy, jednak objawy kliniczne obserwuje się tylko u części z nich, zazwyczaj u 1 proc. do 20 proc. Na streptokokozę chorują głównie świnie pomiędzy 5 a 10. tygodniem życia, jednak notowano także przypadki zachorowań zwierząt starszych, do 32. tygodnia życia, jak również zaledwie kilkugodzinnych osesków.

Najwcześniejszym objawem klinicznym jest wzrost ciepłoty ciała do 42,5oC, często bez żadnych objawów towarzyszących.

W postaci nadostrej często znajduje się martwe zwierzęta, nie wykazujące uprzednio żadnych objawów klinicznych.

Wyróżnia się kilka postaci choroby: mózgową, stawową, sercową oraz płucną.

Najważniejszym objawem choroby, na podstawie którego można wstępnie podejrzewać chorobę, jest zapalenie mózgu. Pierwsze objawy nerwowe to zaburzenia koordynacji i przyjmowanie nienaturalnych pozycji. Szybki rozwój choroby prowadzi do niezdolności do stania, drgawek, skrętu szyi, konwulsji i oczopląsu. Chore zwierzęta mają wytrzeszczone oczy z zaczerwienionymi spojówkami, odstawiają do tyłu uszy, zezują, przyjmują postawę siedzącego psa.

Do mniej typowych postaci choroby, które stwarzają znaczne trudności w postawieniu wstępnej diagnozy, zalicza się posocznicę, zapalenie stawów (fot.1 i 2.) oraz zapalenie płuc (fot.3.).

Inne możliwe formy streptokokozy to zapalenie wsierdzia, zapalenie jamy nosowej, ronienia oraz zapalenie pochwy.

Rozpoznanie

Dla maksymalnego zwiększenia przeżywalności świń wykazujących objawy kliniczne streptokokozy ważne jest możliwie szybkie rozpoznanie choroby, zwłaszcza paciorkowcowego zapalenia mózgu, i natychmiastowe leczenie chorych zwierząt właściwie dobranym antybiotykiem.

Wstępną diagnozę stawia się w oparciu o objawy kliniczne, dane z wywiadu oraz zmiany sekcyjne. Potwierdzeniem rozpoznania jest izolacja czynnika zakaźnego.

Po wyizolowaniu S. suis możliwa jest jego identyfikacja w oparciu o właściwości biochemiczne oraz określenie serotypu paciorkowca, które jest istotnym elementem rutynowej diagnostyki laboratoryjnej.

Fakt, iż z jednego stada można wyizolować różne szczepy stanowi dowód na to, że zakażenie wywołane przez S. suis jest procesem dynamicznym oraz że epidemiologia S. suis ma bardzo złożony charakter.

Leczenie i zapobieganie

Dobór właściwego antybiotyku do terapii streptokokozy jest uzależniony od wielu czynników, takich jak: wrażliwość drobnoustroju, rodzaj zakażenia, droga podania leku.

Jak wskazują obserwacje terenowe, w przypadku świń z objawami nerwowymi, które nie są w stanie podnieść się o własnych siłach, oprócz antybiotykoterapii niezmiernie istotne jest podanie wody do picia, ewentualnie także pokarmu, gdyż zwierzęta w tym stadium giną przede wszystkim z głodu oraz pragnienia.

Jak wcześniej wspomniano na rozwój i ujawnienie się streptokokozy w stadzie wpływają w znacznym stopniu czynniki stresowe, takie jak zatłoczenie, słaba wentylacja, duże wahania temperatur, łączenie w grupy prosiąt w różnym wieku. Z tego powodu ograniczenie zachorowań można osiągnąć między innymi dzięki przestrzeganiu zasady "całe pomieszczenie pełne - całe pomieszczenie puste". Wydzielenie mniejszych pomieszczeń w dużych budynkach pozwala na zmniejszenie wahań temperatury oraz na utrzymywanie prosiąt o zbliżonym wieku.

Niezwykle ważne jest dokładne mycie pomieszczeń wodą z detergentem oraz ich dezynfekcja przed wprowadzeniem nowej grupy zwierząt bowiem ogranicza to pulę drobnoustrojów w środowisku oraz wpływa na poprawę statusu zdrowotnego stada. Standardowe środki dezynfekcyjne powodują unieszkodliwienie S. suis w czasie ok. 1 minuty.

W profilaktyce swoistej choroby mogą być stosowane szczepionki oraz autoszczepionki.

Jako metodę zapobiegania streptokokozie można stosować wczesną kolonizację prosiąt szczepami obecnymi w stadzie. Jedyną metodą zapewniającą całkowite zwalczenie infekcji jest depopulacja i wstawienie świń wolnych od streptokokozy, aczkolwiek w większości przypadków jest to nieopłacalne.

S. suis jako czynnik zoonotyczny

S. suis może powodować zachorowania ludzi. Pierwszy przypadek choroby stwierdzono w 1968 roku w Danii.

Od tego czasu przypadki choroby notowano w: Austrii, Chorwacji, na Węgrzech, Belgii, Holandii, Niemczech, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Szwecji, Danii, Japonii, Hong Kongu, Tajwanie, Singapurze, Nowej Zelandii, Argentynie, a także w Kanadzie. W 2005 r., w okresie od czerwca do sierpnia, odnotowano 215 przypadków zachorowań w Chinach, w prowincji Sichuan, w tym 38 zgonów z powodu wstrząsu toksycznego. Zakażenia wywołane przez S. suis zostały uznane za jedną z głównych przyczyn zapalenia mózgu u osób dorosłych w Hong Kongu, natomiast w Wielkiej Brytanii w 1983 r. i we Francji w 1995 r. streptokokoza została umieszczona na liście chorób zawodowych.

Trzeba być świadomym, że dane dotyczące przypadków zachorowań ludzi na streptokokozę oraz częstości ich występowania są dość nikłe.

Przypuszczalnie wiele przypadków infekcji pozostaje nie wykryta, ponieważ wiele laboratoriów zajmujących się diagnostyką chorób ludzi nie uwzględnia tego drobnoustroju w badaniach.

Najczęściej u ludzi obserwuje się ciężki przebieg streptokokozy. Towarzyszą jej: ropne lub nieropne zapalenie mózgu, zapalenie wsierdzia, rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych, zapalenie stawów, płuc i gałki ocznej. Notowano również posocznicę ze wstrząsem, niewydolność wielonarządową, zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego i związaną z tym plamicę piorunującą (powoduje ona śmierć w ciągu kilku godzin).

Poważną konsekwencją paciorkowcowego zapalenia mózgu jest całkowita lub częściowa utrata słuchu.

Większość zachorowań ludzi na streptokokozę jest wywołana przez serotyp 2, notowano jednak przypadki zachorowań spowodowane przez paciorkowce reprezentujące inne serotypy - 4 (jeden przypadek) oraz 14 (2 przypadki).

Chorobę obserwuje się najczęściej na obszarach, na których prowadzona jest intensywna produkcja świń oraz tam, gdzie ludzie żyją w bliskim kontakcie z trzodą chlewną. Większość pacjentów to hodowcy, rzeźnicy, pracownicy ubojni, ludzie handlujący mięsem i produktami wieprzowymi, niekiedy także lekarze weterynarii. Oszacowano, że w grupie najwyższego ryzyka są osoby zajmujące się wytrzewianiem tusz - ryzyko zachorowania w tej grupie wynosi ok. 3 na 100 000. W Nowej Zelandii u ludzi mających zawodowo kontakt z trzodą chlewną stwierdzono wysoki poziom przeciwciał przeciwko S. suis serotyp 2.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.83.221
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!