PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zakaźne zanikowe zapalenie nosa świń

Zakaźne zanikowe zapalenie nosa świń

Autor: Prof. dr hab. Iwona Markowska-Daniel, Zakład Chorób Świń, PIW-PIB

Dodano: 30-03-2012 21:20

Tagi:

Zakaźne zanikowe zapalenie nosa świń (zzzn), określane potocznie jako „nosoryjówka”, znane jest niemal od 200 lat.



Choroba występuje w wielu krajach na świecie. Po raz pierwszy została opisana w Niemczech w 1830 r. 
Występowanie zzzn skutkuje znacznymi stratami ekonomicznymi ponoszonymi przez zainfekowane chlewnie, co związane jest przede wszystkim ze słabymi przyrostami masy ciała (m.c.) chorych zwierząt oraz gorszym wykorzystaniem paszy, a co za tym idzie, zwiększonym jej zużyciem. Szacuje się, że zzzn powoduje wydłużenie czasu tuczu o ok. 10-14 dni i hamuje przyrost m.c. o 20 do 30%.

Etiologia

Etiologia choroby przez dziesięciolecia była kwestią sporną. Na przestrzeni lat zmieniały się poglądy zarówno na temat  czynników wywołujących zachorowania świń wśród objawów typowych dla zzzn, jak i mechanizmów patogenezy. Obecnie nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że czynnikiem wywołującym chorobę są bakterie: Pasteurella multocida (Pm) oraz Bordetella bronchiseptica (Bbr).
Obok niezaprzeczalnej roli mikroorganizmów, wśród czynników przyczyniających się do ujawnienia się zzzn wymienia się m.in.: środowisko hodowlane (złą wentylację i higienę pomieszczeń), nieprawidłowe zarządzanie i organizację hodowli, niedobory żywieniowe oraz predyspozycje genetyczne.

Aktualnie wyróżnia się dwie podjednostki chorobowe: „nieprogresywny zanikowy nieżyt nosa” (NPAR) oraz „progresywny zanikowy nieżyt nosa” (PAR). Postać nieprogresywną wywołują szczepy Bordetella bronchiseptica (Bbr) zdolne do wytwarzania toksyny, zwanej dermonekrotoksyną (DNT). Bordetella bronchiseptica powszechnie występuje w tuczarniach jako patogen ubikwitarny, praktycznie każde stado jest zainfekowane tym zarazkiem, aczkolwiek trzeba mieć świadomość, że nie wszystkie szczepy Bbr są DNT+. Konsekwencją zakażenia świń tym patogenem są jedynie nieznacznie zahamowane przyrosty m.c., stąd straty ekonomiczne towarzyszące NPAR są nieznaczne.
Postać PAR wywoływana jest przez szczepy Pasteurella multocida (Pm) wytwarzające DNT, same lub przy współudziale innych czynników, zwłaszcza Bbr.  Zmiany chorobowe towarzyszące PAR mają charakter nieodwracalny, a będące konsekwencją choroby straty ekonomiczne są poważne.

Patogeneza

Przebieg choroby zależy przede wszystkim od liczby i toksynotwórczości bakterii krążących w  zakażonym stadzie, odporności zwierząt oraz warunków środowiskowych panujących w chlewni.

Należy pamiętać, że świnie utrzymywane w  systemie produkcji intensywnej lub w złych warunkach zoohigienicznych są stale narażone na działanie, powstającego w wyniku przemiany materii, amoniaku, który drażni i uszkadza nabłonek jam nosowych, sprzyjając jego kolonizacji przez toksyczne szczepy Bbr lub Pm.

Uważa się, że w pierwszej fazie zakażenia dochodzi do kolonizacji jamy nosowej przez Bbr, poprzez selektywne przyczepienie się bakterii do komórek nabłonka rzęskowego błony śluzowej ścian nosa. Jest to krytyczny moment inicjujący infekcję bakteryjną. Następnie ma miejsce namnażanie się bakterii na powierzchni śluzówki oraz wytwarzanie toksyny. Dochodzi do stanu zapalnego skutkującego zmianami w  nabłonku nosa obejmującymi utratę rzęsek. Bbr nie jest zdolna do inwazji głębszych warstw tkanek.

Z kolei Pm ma słabą zdolność zasiedlania ścian błony śluzowej nosa. Aby doszło do kolonizacji śluzówki przez Pm środowisko jamy nosowej musi być wcześniej odpowiednio przygotowane, np. poprzez jej uszkodzenie przez drażniące czynniki chemiczne lub uprzednie zasiedlenie przez Bbr. Powodują one wydzielanie śluzu, co sprzyja kolonizacji przez Pm. Po zasiedleniu błony śluzowej Pm produkuje toksynę mającą decydujące znaczenie w patogenezie PAR. Jedynie toksynotwórcze szczepy  Pm powodują progresywne zmiany w małżowinach nosowych. Obejmują one przerost nabłonka, zanik gruczołów śluzowych, zwiększenie objętości naczyń krwionośnych i osteolizę. Prowadzi to do zaniku małżowin nosowych.
Zależnie od poziomu odporności oraz wieku zwierząt zmiany wywołane przez toksyny mogą mieć różne nasilenie - od obecności drobnych, skurczonych i zniekształconych zwojów do ich braku. Obszarami najczęściej i najbardziej dotkniętymi chorobą są dolne zwoje małżowiny brzusznej, w cięższych przypadkach chorobą dotknięte mogą być zwoje grzbietowe oraz małżowiny sitowe. Zwykle obserwuje się częściowy zanik małżowin, od 20-50%. Najsilniejsze zniszczenie małżowin nosowych i kości czaszki obserwuje się w czasie zakażeń mieszanych obydwoma patogenami.
Należy zaznaczyć, że istotą procesu chorobowego jest zasadniczo nie tyle zanik małżowin nosowych, co niewłaściwy i zwolniony ich rozwój. Procesowi temu towarzyszy zniekształcenie czaszki.

Deformacja trzewioczaszki powoduje utrudnienia w pobieraniu pokarmu i prawdopodobnie upośledza stymulację węchową, na skutek zakłócenia fizjologii jamy nosowej, oraz osłabia apetyt, co skutkuje zahamowaniem przyrostów m.c.

Należy zdawać sobie sprawę, że zwierzę, którego małżowiny nosowe są niedorozwinięte oddycha powietrzem niedogrzanym, nieoczyszczonym i o niewłaściwej wilgotności. Konsekwencją tego są częste zapalenia płuc.

Intensywność objawów klinicznych choroby uzależniona jest od ilości toksyny absorbowanej przez zwierzę. Wrażliwość świń na działanie toksyn, powodujących u nich zmiany kostne, jest również uzależniona od wieku zwierząt, w którym pierwszy raz zetkną się one z zarazkiem. Najbardziej wrażliwe na zakażenie są nowo narodzone prosięta oraz oseski w pierwszych dniach życia. Do zakażenia dochodzi zwykle w 2-10 tygodniu życia, ale objawy mogą wystąpić dopiero u zwierząt dorosłych. U większości prosiąt zakażonych do 3 tygodnia życia stwierdzany jest zanik małżowin nosowych oraz długotrwałe utrzymywanie się zarazków w jamach nosa. U zwierząt, które zostały zakażone między 5-12 tygodniem życia zanik małżowin z reguły jest nieznaczny. U  świń starszych na ogół nie stwierdza się zaniku małżowin oraz deformacji kości trzewioczaszki.
Do zakażenia świń Pm i Bbr dochodzi na ogół drogą powietrzną. Przebywające w zimnych, wilgotnych pomieszczeniach świnie często kichają i kaszlą wytwarzając zakaźny areozol, zawierający wydalane z jam nosa zarazki. Zakażenie zwierząt zdrowych następuje w wyniku bezpośredniego kontaktu z wydzielinami zwierzęcia chorego. Wykazano, że źródłem bakterii dla młodych świń mogą być zakażone lochy, które sieją zarazki wraz z wydzieliną z nosa, gardła oraz pochwy, co często obserwowane jest w przypadku gospodarstw, w których Bbr i Pm występują endemicznie.
Choroba najczęściej występuje w miotach pierwiastek, w miotach zimowych oraz u świń utrzymywanych bez wybiegów.

Objawy kliniczne

Zakaźne zanikowe zapalenie nosa jest chorobą o charakterze przewlekłym. Występowanie objawów chorobowych charakterystycznych dla PAR związane jest z uszkadzającym tkanki działaniem DNT.

Objawy kliniczne pojawiają się u prosiąt w wieku 4-8 tygodni. Pierwszym objawem choroby jest wypływ z nosa, początkowo surowiczy, później śluzowy i śluzowo-ropny, kichanie, prychanie oraz świąd nosa. Podobne objawy obserwowane są przy zapaleniu błony śluzowej nosa na tle grypowym, wówczas jednak nie dochodzi do zaniku małżowin nosowych.

Do objawów najbardziej charakterystycznych dla zzzn należą: zniekształcenie czaszki, w postaci odchylenia przegrody, skrócenia kości szczęki, skrzywienie ryja do góry lub w bok, deformacja zgryzu (siekacze szczęki nie pokrywają się z siekaczami żuchwy) oraz  poprzeczne fałdowania skóry okolicy grzbietowej nosa (fot.).

W wyniku powstałych zniekształceń utrudnione jest pobieranie i przeżuwanie pokarmu, czego konsekwencją jest spowolnienie lub zatrzymanie rozwoju zwierząt chorych. Upośledzenie stymulacji węchowej osłabia apetyt, co, jak wcześniej wspomniano, przyczynia się do zmniejszenia przyrostów m.c.

Często u chorych zwierząt na skutek łzawienia i  gromadzenia się brudu w przyśrodkowym kącie oka obserwowana jest ciemna trójkątna plama, czego przyczyną może być upośledzenie drożności przewodów łzowych lub zapalenie spojówek.

Niejednokrotnie widoczne jest krwawienie nosa, towarzyszące częstym napadom kichania. Jest ono wynikiem pękania naczyń krwionośnych jam nosowych na skutek zmian w ich budowie. Jest ono szczególnie często widoczne w przypadku PAR, w przypadku NPAR krwawienia obserwuje się zdecydowanie rzadziej.

PAR może występować także w formie podklinicznej, wówczas w zakażonych stadach obserwuje się okresowe przerwy między kolejnymi wybuchami objawów klinicznych, trwające od około 2 miesięcy do blisko 2 lat. Stąd uznanie stada za wolne od choroby musi być poprzedzone odpowiednio długo trwającym monitoringiem stanu zdrowotnego, bazującym na wynikach badań bakteriologicznych i/lub serologicznych.
Zakaźnemu zanikowi zapalenia nosa mogą towarzyszyć powikłania. Najczęściej stwierdzane jest nieżytowo-ropne odoskrzelowe zapalenie płuc, ponieważ niedorozwój małżowin nosowych bądź całkowity ich zanik sprzyja przenikaniu patogenów (Mhp, App, Pm i Bbr) do dolnych dróg oddechowych, wraz z nieogrzanym i nieoczyszczonym powietrzem.

Zapobieganie i zwalczanie zzzn

Zwierzęta wprowadzane do stada powinny pochodzić wyłącznie ze stad wolnych od zzzn. Szczególną ochroną należy objąć stada zarodowe i  reprodukcyjne.

Czynnikiem ograniczającym występowanie zzzn w  fermach jest przestrzeganie zasady „całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste” (cpp-cpp).

Odchów należy prowadzić w izolowanych dobrze wentylowanych pomieszczeniach oraz kontrolować ich temperaturę oraz wilgotność.
Produkcja ciągła, częste remonty stada, złe warunki zoohigieniczne czy czynnik stresowy w postaci dużego zagęszczenie zwierząt mają niekorzystny wpływ na stan zdrowotny świń. Na rozwój i ujawnienie się choroby wpływają również mieszanie prosiąt z różnych miotów oraz częste przemieszczanie zwierząt.

Do ograniczenia liczby zachorowań, zmniejszenia siewstwa patogenów bądź nawet całkowitego uwolnienia stada od choroby przyczynia się profilaktyczne stosowanie chemioterapeutyków w grupach prosiąt i warchlaków. W przypadku ciężkiego przebiegu choroby leczenie powinno być prowadzone we wszystkich grupach wiekowych, ale w odniesieniu do tuczników dawki powinny być ograniczane natychmiast po ustąpieniu objawów, z uwagi na konieczność przestrzegania okresu karencji.

W celu wyboru skutecznie działającego chemioterapeutyku należy określić antybiotykowrażliwość szczepów Pm i Bbr wyizolowanych z danego stada.

Formą profilaktyki swoistej zzzn są szczepienia. Obecnie w Polsce dostępne są cztery inaktywowane szczepionki przeciwko zzzn. Zaleca się dwukrotne szczepienie prośnych samic w trzecim trymestrze ciąży. Szczepienie podstawowe przeciwko zzzn należy wykonać dwukrotnie w odstępie 3-6 tygodni w pierwszym cyklu, natomiast w każdym kolejnym cyklu należy zastosować szczepienie przypominające na 2 tygodnie przed porodem. Knury powinny być szczepione co 6 miesięcy.

Zwalczanie PAR opiera się w dużym stopniu o działania natury organizacyjnej. W przypadku zauważenia objawów infekcji wszystkie chore świnie należy natychmiast przemieścić do oddzielnych pomieszczeń, najlepiej znajdujących się w innym budynku. Do obsługi tych świń powinno się wyznaczyć pracowników nie mających kontaktu ze zwierzętami zdrowymi, w przypadku braku takiej możliwości obsługiwać je na końcu.
Osobniki chore należy poddać leczeniu, dotuczyć i przeznaczyć na sprzedaż. Po usunięciu z chlewni świń chorych lub podejrzanych o infekcję kojce, z których one pochodziły oraz kojce sąsiednie, należy poddać oczyszczeniu i odkażeniu.

Równocześnie zaleca się wdrożenie programu profilaktyki swoistej. Przeciwciała bierne, powstające u prosiąt urodzonych przez naturalnie zainfekowane lub szczepione maciory zapewniają ochronę przed rozwojem uszkodzeń małżowiny nosowej. Z tego powodu szczepienie macior jest tak ważne, bowiem powoduje przesunięcie momentu zakażenia prosiąt na 12-16 tydzień. Wykazano, że w chlewniach, w których stado podstawowe poddawane jest regularnie profilaktycznym szczepieniom liczba krążących drobnoustrojów jest wyraźnie zredukowana.
 Regularna immunoprofilaktyka stada podstawowego powoduje także zmniejszenie nosicielstwa, co w połączeniu z ochroną bierną (siarową) i przestrzeganiem zasady cpp-cpp w sektorze rozrodu i na warchlakarni jest pomocne w uwalnianiu stada od choroby.

Na zakończenie należy raz jeszcze podkreślić, że zarówno szczepienia, jak i antybiotykoterapia, pomimo poniesionych nakładów, nie przyniosą oczekiwanych efektów ekonomicznych, jeśli w zainfekowanych chlewniach nie zostaną podjęte działania organizacyjne. Świniom należy zapewnić właściwą powierzchnię przypadającą na 1 tucznika (zbyt duże zagęszczenie sprzyja rozprzestrzenianiu się infekcji). Konieczne jest eliminowanie czynników stresogennych, dbałość o higienę i właściwe warunki środowiskowe, w tym zapewnienie sprawnej wentylacji i odpowiedniej temperatury. Ponieważ Pm może rozprzestrzeniać się drogą aerogenną niezbędne jest zwrócenie uwagi na systemy filtracji powietrza. Bardzo ważna jest właściwa dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu. Występowanie odpowiedzialnych za zzzn patogenów także u innych gatunków zwierząt, w tym gryzoni powoduje, że ważnym elementem eradykacji nosicieli i rezerwuarów zarazka jest deratyzacja.

Podsumowując, progresywne zakaźne zanikowe zapalenia nosa świń jest zagadnieniem bardzo istotnym dla efektywnej i konkurencyjnej produkcji trzody chlewnej. Dlatego wydaje się, że zaprezentowane dane, dotyczące patogenezy choroby, pozwolą hodowcom lepiej poznać i zrozumieć czynniki sprzyjające jej występowaniu oraz wdrożyć sposoby jej zwalczania i zapobiegania, które okażą się przydatne w ograniczeniu strat ekonomicznych ponoszonych przez zainfekowane chlewnie.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • krzysztof 2012-05-24 17:47:12
    chcesz ograniczyć infekcje w stadzie-
    -stosuj PROBIOTYKI MYJĄCE PiP
    biotechnologia ,która przywraca równowagę mikrobiologiczną i nie pozwala na rozprzestrzenianie się infekcji, a przy tym stymuluje odporność zwierząt
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.158.248.112
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!