PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zastosowanie żyta w żywieniu świń

Zastosowanie żyta w żywieniu świń

Autor: dr Marian Kamyczek, Instytut Zootechniki – PIB Zakład Doświadczalny Pawłowice

Dodano: 09-03-2013 16:40

Tagi:

Znaczna część żyta przeznaczana jest na paszę, dlatego warto przypomnieć zasady wykorzystania ziarna żyta w żywieniu świń.



Ziarna zbóż są głównym komponentem wchodzącym w skład mieszanek pełnoporcjowych dla świń. Wartość pokarmowa poszczególnych gatunków zbóż jest zróżnicowana, co pozwala na komponowanie składu mieszanki paszowej ze zbóż, które są najbardziej odpowiednie dla danej kategorii zwierząt. Zarówno ilość energii, jak też ilość i strawność składników pokarmowych zawartych w ziarnach zbóż decydują o przydatności poszczególnych zbóż w żywieniu świń.

Strawność składników zależna jest od zawartości włókna oraz zawartości w nim związków strukturalnych, określanych jako polisacharydy pochodzenia nieskrobiowego (NSP). Typowe składniki włókna surowego takie jak ligniny, celuloza, hemiceluloza oraz pektyny i oligosacharydy klasyfikowane są jako związki NSP. Wśród polisacharydów pochodzenia nieskrobiowego możemy wyróżnić 1-3 i 1-4 ß-glukany, pentozany (arabinoksylany), mannany, galaktany i ksyloglukany. Polisacharydy pochodzenia nieskrobiowego zaliczane są do substancji antyżywieniowych. Produkowane w organizmie świń enzymy trawienne nie mają zdolności rozkładu polisacharydów pochodzenia nieskrobiowego. U zwierząt monogastrycznych związki te zmniejszają dostęp dla enzymów trawiennych i wpływają na wzrost lepkości treści jelitowej, co powoduje obniżenie wydzielania produkowanych enzymów trawiennych oraz pogarsza wchłanianie składników pokarmowych.

Ziarno żyta

Żyto jest często uprawianym zbożem w takich krajach jak Polska, Rosja, Niemcy. Według danych z rocznika statystycznego w Polsce, w roku 2011 żyto stanowiło 10,3 proc. wszystkich zasiewów, co stanowiło powierzchnię około 1089 tys. ha, natomiast łączny zbiór ziarna żyta wyniósł 2,6 mln ton. Znaczna część żyta przeznaczana jest na paszę, dlatego warto przypomnieć zasady wykorzystania ziarna żyta w żywieniu świń, chociażby dlatego, że aktualnie jest atrakcyjne cenowo.

Wcześniejsze opinie o ziarnie żyta charakteryzowały to zboże, jako posiadające ograniczoną przydatność w żywieniu świń. Powodem była niższa przydatność paszowa spowodowana występowaniem w ziarnie czynników antyodżywczych, jakimi są polisacharydy pochodzenia nieskrobiowego w tym pentozany, betaglukany oraz kwasy uronowe (pektyny).

Zwracano również uwagę na szkodliwe działanie inhibitorów trypsyny, tanin oraz alkilorezorcynoli. Sytuacja zaczęła się zmieniać z chwilą wprowadzenia nowych odmian, które charakteryzują się dzisiaj znacznie niższym poziomem substancji antyodżywczych. W roku 2012 w Polsce lista odmian żyta wpisanych do krajowego rejestru zawierała 36 odmian w tym 15 stanowiły odmiany hybrydowe. Decydujące znaczenie przy wyborze określonego materiału siewnego ma uzyskiwany plon ziarna, mrozoodporność oraz odporność żyta na choroby i wyleganie.

Wartość pokarmowa żyta

Wartość pokarmowa poszczególnych rodzajów zbóż zależna jest głównie od zawartości energii, białka i składu aminokwasowego. W tabeli 1 przedstawiono dane dotyczące zawartości energii i składników pokarmowych w ziarnach zbóż według norm żywieniowych dla trzody chlewnej. Średnia zawartość białka w ziarnach zbóż waha się w zakresie od 90 do 121 g w 1 kg i jest zależna w dużym stopniu od odmiany, poziomu nawożenia oraz warunków wegetacji, które mają istotny wpływ na wykształcenie ziaren.

Wahania składu w ziarnach zbóż są znaczne, gdyż w przypadku żyta zakres zmienności zawartości białka dotyczy przedziału 7 proc. do 14 proc. Pod względem zawartości energii metabolicznej ziarno żyta zawiera znacznie więcej energii aniżeli jęczmień czy owies. Zawartość białka w ziarnie żyta tylko nieznacznie przewyższa ziarno kukurydzy, natomiast zdecydowanie ustępuje pszenicy czy jęczmieniowi. Zawartość aminokwasów w ziarnie żyta jest zróżnicowana, gdyż poziom lizyny jest prawie taki sam jak w pszenicy i pszenżycie natomiast zawartość metioniny z cystyną oraz tryptofanu jest wyraźnie niższa.

Ziarno żyta charakteryzuje się najniższą zawartością włókna, dwukrotnie niższą w porównaniu do np. jęczmienia. Jednocześnie zawartość cukrów w ziarnie żyta jest dwukrotnie wyższa, aniżeli w pszenicy czy jęczmieniu.

W tabeli 2 zestawiono średnie zawartości substancji antyodżywczych znajdujących się w ziarnach zbóż, a także szacowany zakres zmienności na podstawie danych pochodzących z różnych źródeł. Obecność substancji antyodżywczych w ziarnie żyta spowodowała, że producenci trzody chlewnej mniej chętnie stosowali żyto w recepturach mieszanek paszowych.

Ziarno żyta z reguły zawiera więcej polisacharydów pochodzenia nieskrobiowego aniżeli pszenica, czy pszenżyto. Zawartość pentozanów jest zbliżona do poziomu rejestrowanego w pszenicy, natomiast ilość β-glukanów jest znacznie niższa, niż na przykład w jęczmieniu. W ziarnie żyta stwierdza się wyższą zawartość inhibitorów trypsyny, których antyodżywcze działanie polega na tworzeniu nieaktywnych kompleksów z enzymami trawiennymi, co wpływa na ograniczenie wykorzystania białka przez organizm i prowadzi w efekcie do zahamowania wzrostu młodych zwierząt. W nowszych odmianach żyta stwierdzono, że poziom inhibitorów trypsyny jest zbliżony do pszenżyta.

Kolejnymi substancjami antyżywieniowymi są kwasy fenolowe i alkilorezorcynole, będące związkami biologicznie czynnymi. Dawniej uważano, że występowanie alkilorezorcynoli w ziarnie żyta jest główną przyczyną pogorszenia wskaźników produkcyjnych u zwierząt. Nowsze wyniki badań nie potwierdziły niekorzystnego działania alkilorezorcynoli, na spożycie paszy oraz przyrosty dzienne u zwierząt monogastrycznych. W ziarnie żyta stwierdzano na ogół występowanie większej ilości alkilorezorcynoli, aniżeli w pszenicy i pszenżycie, chociaż w niektórych odmianach żyta hybrydowego poziom ten jest już zbliżony do pszenżyta.

Wyniki doświadczeń z żytem

W tabeli 3 przedstawiono wyniki jednego z doświadczeń wykonanych w Niemczech, w którym zastosowano podwyższony poziom udziału żyta w mieszankach przeznaczonych dla tuczników. Za cały okres tuczu średnie dzienne pobranie paszy, przyrosty dzienne oraz wykorzystanie paszy nie różniły się w grupie zwierząt otrzymujących mieszanki z dwukrotnie zwiększonym udziałem żyta w porównaniu do grupy kontrolnej.

W tabeli 4 przedstawiono wyniki doświadczenia, jakie zostało wykonane na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie, w którym porównano wyniki tuczne oraz mięsność tuczników żywionych bez udziału żyta i z udziałem żyta hybrydowego odmiany Visello. Zwierzęta w grupie kontrolnej otrzymywały pszenicę i jęczmień, natomiast w grupie doświadczalnej w miejsce jęczmienia wprowadzano w kolejnych fazach tuczu zwiększający się udział żyta. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że u tuczników otrzymujących w mieszance żyto, średnie dzienne przyrosty były o prawie 5 proc. wyższe, aniżeli w grupie kontrolnej, natomiast wykorzystanie paszy było o 4 proc. gorsze. Różnice te jednak nie były statystycznie istotne. Średnia procentowa zawartość mięsa w tuszy nie różniła się pomiędzy badanymi grupami żywieniowymi.

Przy zastosowaniu dobrze zbilansowanych (pod względem energii, białka i aminokwasów) mieszanek dla tuczników wyniki tuczne i rzeźne świń nie otrzymujących i otrzymujących ziarno żyta powinny być podobne. Jednocześnie zastosowanie w mieszance zawierającej duży udział żyta, dodatku enzymów, takich jak ksylanaza, glukanaza pozwala ograniczyć możliwe ujemne skutki obecności substancji antyżywieniowych.

Maksymalne udziały żyta

W tabeli 5 przedstawiono maksymalne udziały żyta w mieszankach dla poszczególnych kategorii świń według zaleceń duńskich i niemieckich.
Nie zaleca się stosowania żyta w mieszankach dla prosiąt o masie ciała poniżej 15 kg, gdyż odznacza się ono obniżoną strawnością i może powodować zaburzenia w trawieniu i biegunki.

Od 15 kg do masy ciała 30 kg maksymalny udział żyta może sięgać według norm duńskich 10 proc. lub 20 proc. (normy niemieckie). W przedziale masy ciała 30-55 kg maksymalna zalecana ilość żyta wynosi 30-40 proc. Powyżej masy ciała 60 kg maksymalny udział żyta w mieszance może wynosić 40 proc. (wg norm duńskich) i 50 proc. (wg norm niemieckich).

W żywieniu loch prośnych i karmiących żyto może stanowić 25 proc. (normy niemieckie) natomiast według norm duńskich maksymalny udział żyta wynosi 30 proc. dla loch prośnych i 20 proc. dla loch karmiących.

Relacja cen zbóż

Według notowań giełdowych, z początku lutego w Niemczech, żyto odznacza się najniższą ceną netto 1 tony (tab. 6). W porównaniu do pszenicy koszt 1 tony żyta stanowi jedynie 86 proc. wartości 1 tony pszenicy.

Relacja ceny giełdowej netto w Polsce jest znacznie korzystniejsza dla żyta, gdyż koszt 1 tony stanowi jedynie 73 proc. ceny pszenicy. W przypadku relacji cen pomiędzy żytem, a pszenżytem koszt netto zakupu 1 tony żyta stanowi około 81 proc. wartości 1 tony pszenżyta.
Przedstawione dane wskazują, że niższa cena żyta pozwala na oszczędności wynikające z różnicy pomiędzy kosztem mieszanki zawierającej żyto, a mieszanki zawierającej pszenicę lub jęczmień. Należy jednak pamiętać, że mieszanka sporządzona ze znaczącym udziałem żyta powinna być w pełni zbilansowana, uwzględniając fakt niższej zawartości niektórych składników w ziarnie żyta. Tylko wtedy możemy liczyć, że uzyskane wyniki produkcyjne nie będą odbiegały od poziomu, jakiego oczekujemy.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • ogrodnik 2013-03-11 16:05:57
    zasiali gorale zyto...
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.97.221
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!