PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Żelazo - pierwiastek ważny dla prosiąt

Żelazo - pierwiastek ważny dla prosiąt

Do prawidłowego rozwoju prosięta potrzebują różnych składników mineralnych, w tym żelaza. Pierwiastek ten wykorzystywany jest do tworzenia hemoglobiny, dzięki której w organizmie transportowany jest tlen, oraz mioglobiny, posiadającej zdolność magazynowania tlenu w mięśniach czerwonych (poprzecznie prążkowanych) i uwalniania go w razie potrzeby. Bierze również udział w procesach przemiany materii.



Niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza u prosiąt wynika z szybkiego wyczerpania rezerw tego pierwiastka, a także dynamiki wzrostu tkanki mięśniowej. Organizm osesków świni domowej, w porównaniu do innych zwierząt (tabela 1), zawiera mniejszą zawartość żelaza w stosunku do potrzeb; stan taki określa się mianem niedokrwistości noworodków lub niedokrwistości pourodzeniowej.

Ilość i rozmieszczenie żelaza w organizmie na przykładzie świni o masie ciała około 100 kg podano w tabeli 2.

ŻELAZO - WŁAŚCIWOŚCI I FUNKCJE BIOLOGICZNE

Żelazo stanowi około 0,005 proc. masy ciała zwierząt. Jego większa część (90 proc.) jest związana z porfiryną i tworzy grupy hemowe. Blisko 3/4 puli Fe znajduje się w barwnikach krwi (hemoglobina 60-70 proc.) i mięśni (3-7 proc.). Reszta tworzy rezerwę magazynową. Atomy żelaza wchodzą w skład wielu ważnych enzymów.

Biologiczna czynność Fe wynika z faktu łatwej zmiany wartościowości pierwiastka. Decyduje to o jego wszechstronności biochemicznej. O możliwości absorpcji i wykorzystania w procesach metabolicznych organizmu decydują w dużej mierze białkowe zespoły transportowe (ferrytyna, transferyna). Związki te są niezbędne do prawidłowego przemieszczania się Fe przez barierę jelitową i ewentualnego odkładania w wątrobie i szpiku zwierzęcia.

ŹRÓDŁA ŻELAZA

U prosiąt ssących w ciągu pierwszego tygodnia życia dochodzi do podwojenia masy ciała, co wiąże się z wytworzeniem około 140 ml krwi. Zarówno siara, jak i mleko lochy są ubogie w żelazo (tab. 3 i 4) i nie są w stanie zaspokoić zapotrzebowania osesków na ten pierwiastek. Przy niedoborze żelaza spada liczba czerwonych ciałek krwi w organizmie oraz zawartość hemoglobiny. Objawia się to stanem niedotlenienia, przyspieszeniem akcji serca i wzrostem liczby oddechów. W związku z osłabieniem odporności mogą ujawniać się lub nasilać różne choroby, w tym przewodu pokarmowego. Pasze stałe pobierane przez prosięta w czasie odchowu przy matkach i po odsadzeniu mają zróżnicowaną zawartość żelaza (tab. 5, 6 i 7). Muszą być one dobierane do mieszanek w odpowiedniej ilości i proporcjach, gdyż tylko wtedy zaspokoją potrzeby rosnących zwierząt, w tym również potrzebę na wspomniany pierwiastek.

ANEMIA

Nowo narodzone prosięta charakteryzują się niskim poziomem żelaza w organizmie. Wynika on ze specyfiki budowy łożyska u świni i utrudnionego przekazywania żelaza z organizmu matki do płodów. Organizm prośnej lochy mobilizuje wątrobę i śledzionę do uwalniania odpowiedniej ilości żelaza i przekazania go poprzez uteroferynę do płodów. Jest ona syntetyzowana w największych ilościach w około 60. dniu ciąży. Ze względu jednak na odizolowanie trofoblastu łożyska od krwi matki, ilość żelaza przekazywanego i zmagazynowanego w płodach, a następnie u prosiąt noworodków, jest niewielka.

Dzienne zapotrzebowanie prosięcia na żelazo wynosi 7-16 mg, co w przypadku 40-50 mg zapasu, z jakim rodzi się osesek, szybko doprowadza do niedoboru tego pierwiastka. W związku z tym, że w pokarmie dostarczanym przez matkę zawartość żelaza jest bardzo mała (tab. 3 i 4), młode prosięta pobierają go zaledwie w ilości około 1,0- 1,6 mg/szt./dziennie. Ta ilość, w połączeniu z rezerwami nie pokrywa wydatków żelaza, jakie ma młody, szybko rozwijający się organizm. Wzrost masy ciała prosięcia w początkowym okresie życia (28. dni) jest pięciokrotny. W takim samym tempie powinna zwiększać się ilość wytworzonej mioglobiny i hemoglobiny. Prosięta nie są w stanie wyprodukować odpowiedniej ilości ww. związków, co przy braku suplementacji żelaza prowadzi do anemii (tab. 8).

Gdy nastąpi obniżenie ilości hemoglobiny w organizmie o 25 proc. w stosunku do normy fizjologicznej, można mówić o anemii.

Innym czynnikiem przyczyniającym się do występowania anemii u prosiąt jest niedostateczna synteza zespołów białkowych, takich jak ferrytyna i transferyna. Kompleksy te są niezbędne do przeprowadzenia czynnego transportu Fe przez barierę jelitową do szpiku i wątroby. W przypadku upośledzonego działania tych zespołów, składnik mineralny nie będzie mógł być efektywnie wprowadzony do dalszych przemian, nawet w przypadku, gdy jego podaż w paszy będzie wystarczająca.

Anemia jest stanem organizmu wywołanym niedoborem żelaza, co doprowadza do zaburzenia procesów krwiotworzenia. Objawia się zbyt małą ilością hemoglobiny, a także upośledzeniem powstawania mioglobiny. Pierwsze jej objawy u prosiąt pojawiają się w 14- 21. dniu życia. Wskutek zbyt małej ilości hemoglobiny we krwi zmniejsza się przenoszenie tlenu w organizmie. W celu rekompensowania tego stanu zwierzęta zaczynają szybciej oddychać, a serce bije u nich z większą częstotliwością. Na skutek zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu u zwierząt z anemią obserwuje się niedotlenienie narządów, pękanie błon śluzowych, bladość skóry, łamliwość szczeciny, brak jej połysku i nastroszenie. Charakterystyczna jest też apatia prosiąt, niechęć do pobierania pokarmu, senność, problemy z poruszaniem się wynikające z zawrotów głowy, w wyniku których dodatkowo obniża się ilość pobieranego pokarmu. Skóra często pęka, dochodzi do jej złuszczania i tworzenia strupów. Mięśnie na skutek niedoborów mioglobiny stają się wodniste, wiotkie. Pojawia się wodobrzusze i zwyrodnienie wątroby, zwierzęta wolniej rosną. Przy długo trwającej anemii dochodzi do obniżenia odporności, zakażeń przewodu pokarmowego i biegunek powodujących osłabienie oraz zakażeń dróg oddechowych.

Konsekwencją nieprawidłowego funkcjonowania młodych organizmów mogą być zwiększone upadki, zmniejszone przyrosty oraz wydłużenie okresu odchowu, co w efekcie końcowym negatywnie wpływa na opłacalność produkcji. Anemia jest zjawiskiem, które występuje szczególnie wyraźnie u świń szybko rosnących. Zwierzętom predysponowanym do szybkiego tempa wzrostu należy w związku z tym podawać preparaty krwiotwórcze. W warunkach stale zwiększającej się intensyfikacji produkcji znaczenie zagadnienia jest wciąż aktualne.

PROFILAKTYKA

Na większości ferm w Polsce stosuje się profilaktykę polegającą na podaniu noworodkom w 3-5 dobie życia żelaza w formie iniekcji (domięśniowej lub śródskórnej, w mięsień pośladkowy, fałd kolanowy lub za uchem). Sposób ten z reguły skutecznie zapobiega niedokrwistości. Sporadycznie może wystąpić zatrucie prosiąt żelazem po zastosowaniu preparatów iniekcyjnych, a technika podawania może być przez niektórych uważana za uciążliwą i ingerującą w dobrostan zwierząt. Przedawkowanie Fe powoduje szok i kwasicę metaboliczną, a nawet śmierć. Drugim sposobem podania żelaza i zapobiegania anemii u prosiąt jest aplikacja doustna - per os. Stosowane dotychczas preparaty farmakologiczne per os w formie pasty (np. Lactiferm, Suiferrin) wymagają podania indywidualnego. Pojawiające się ostatnio, czasami niedoceniane i nie w pełni rozpowszechnione, są preparaty żelaza w formie połączeń organicznych (chelaty). Ich podawanie może być całkowicie naturalne, nieinwazyjne i bezstresowe, gdyż podawane są z wodą do picia lub w formie pudru.

ZAPOTRZEBOWANIE NA ŻELAZO RÓŻNYCH GRUP WIEKOWYCH ŚWIŃ

U oseska liczba produkowanych krwinek czerwonych przewyższa kilkukrotnie liczbę erytrocytów niszczonych przez narządy krwiogubne. Produkcja krwinek na 1 kg masy ciała (u młodych osobników) może być nawet 5-krotnie wyższa niż u dorosłych. Wytworzenie 120g Hb znajdującej się w 1 litrze krwi wymaga dostarczenia 400 mg Fe.

Prace selekcyjne przyczyniły się do wytworzenia świń, które charakteryzują się imponującymi przyrostami dziennymi. Układ krwiotwórczy takich zwierząt nie ma jednak możliwości wyprodukowania odpowiedniej liczby erytrocytów, przede wszystkim z powodu niewystarczającej podaży Fe z pokarmu loch. Sytuacja taka zmusza hodowców do objęcia nowo narodzonych zwierząt szczególną opieką. Opieka ta powinna obejmować kompleksową profilaktykę, która nie dopuści do powstania i ewentualnego rozwinięcia się anemii niedoborowej u prosiąt-osesków.

Idealnie zbilansowane pasze, również pod względem zawartości składników mineralnych, są nieodłącznym elementem nowoczesnego żywienia zwierząt. Jedynie najlepiej dobrane materiały paszowe (rodzaj, ilość, proporcje) do mieszanek paszowych pozwalają na uzyskanie satysfakcjonujących wskaźników produkcyjnych w chowie trzody chlewnej. Dlatego ważna jest znajomość zapotrzebowania na żelazo. Dzienne zapotrzebowanie na żelazo prosiąt ssących zależy od tempa ich wzrostu (tab. 9). Zapotrzebowanie określają normy żywienia (tab. 10). Zgodnie z krajowymi Normami Żywienia Świń (1993) zalecana ilość żelaza w mieszankach przeznaczonych do żywienia prosiąt powinna wynosić 80-120 mg/kg suchej masy.

WPŁYW ZWIĄZKÓW ŻELAZA NA ROZWÓJ PROSIĄT

Żelazo, będąc podstawowym składnikiem hemoglobiny, ma decydujący wpływ na zapobieganie niedokrwistości niedoborowej prosiąt. Noworodki rodzą się z niewielkim zapasem Fe (35-55 mg), który wystarcza na kilka pierwszych dni życia. Po tym okresie, bez sztucznego uzupełnienia niedoboru, oseski zapadają na anemię, chudną i w krótkim czasie padają. Interwencja profilaktyczna lub podanie w dawkach leczniczych preparatów zawierających żelazo (w przypadku już rozwiniętej choroby) przynoszą dobre efekty i prosięta w krótkim czasie powracają do pełnej kondycji. Zabiegi takie są nieodzowne ze względu na niedostateczną podaż mikroelementu w siarze i mleku matek. W czasie pierwszych 3 tygodni życia noworodki powinny pobrać około 250-300 mg żelaza. Taka ilość gwarantuje im prawidłowy rozwój i brak objawów klinicznych anemii.

WYNIKI BADAŃ

Poniżej przedstawiono tylko kilka przykładów ilustrujących badania, jakie na przestrzeni lat wykonały różne zespoły, a w których do testów użyto wielu różnych preparatów. Obecnie istniejący duży rynek farmaceutyczny oferuje szeroką gamę preparatów. Ich produkcją i dystrybucją zajmują się różne jednostki.

Często stosowanymi preparatami przeciw anemii były i są: Ferrodex, Suiferrowit, Suiferrin. Wysoki koszt zakupu środków farmakologicznych, w tym preparatów zawierających w swoim składzie żelazo, skłania hodowców do szukania alternatywnych źródeł żelaza dla świń. Jednym z nich jest BioFer produkowany na bazie torfu poddanego obróbce hydrotermicznej. Dzięki temu zabiegowi BioFer jest wolny od flory patogennej, a przez to bezpieczny w stosowaniu. Zawiera on, oprócz kwasów organicznych, składniki mineralne w postaci biopleksów (Fe 150 mg/litr preparatu). Proponuje się jego podawanie w ilości 1 litra na jedno prosię w przeciągu trzech tygodni życia (Korniewicz i in., 1998).

Zwiększonemu wchłanianiu żelaza drogą pokarmową sprzyja znaczne zakwaszenie treści jelit. Niskie pH jest też niezbędne do utrzymania stałego składu mikroflory przewodu pokarmowego. Przy intensywnym żywieniu prosiąt mieszankami o bardzo wysokiej koncentracji białka i składników mineralnych (Ca, P), które wykazują duże powinowactwo do kwasów i mają właściwości alkalizujące środowisko, dochodzi do wzrostu pH i mnożenia się patogennych drobnoustrojów. Rozwiązaniem tego problemu jest dodatek do pasz kwasów organicznych (np. kwasu propionowego, cytrynowego, mrówkowego) lub dodatków zakwaszających będących mieszaniną różnych kwasów, w tym również wymienionych.

Jakiś czas temu przeprowadzono badania porównawcze dla klasycznych preparatów przeciw anemii oraz preparatu BioFer i zakwaszacza Digest Acid (Korniewicz i in., 1998). Kontrolowano cechy wzrostu i zdrowia prosiąt, a następnie oceniono wynik ekonomiczny eksperymentu. Największy odsetek upadków odnotowano w grupie, w której zastosowano jedynie klasyczny środek przeciw anemii. W pierwszym okresie odchowu upadki prosiąt były spowodowane przede wszystkim biegunkami i charłactwem. W drugim okresie odchowu uwidocznił się ochronny wpływ preparatu zakwaszającego. Gdy był stosowany, nie stwierdzono upadków prosiąt. Najwolniejsze tempo wzrostu stwierdzono w grupie prosiąt, które nie otrzymały preparatu Fe i zakwaszacza. W grupach, w których stosowano te dodatki, przyrosty były większe nawet o 20-70 proc. w stosunku do innych grup eksperymentalnych, w tym do grupy prosiąt tzw. kontrolnych negatywnych - KN, które nie otrzymywały żadnych preparatów wspomagających. Skala zmian zależała od rodzaju użytego w odchowie preparatu. Największy wpływ na efekt ekonomiczny miała wspomniana zwiększona masa ciała (porównano masę ciała przy urodzeniu, która wynosiła 1,7-1,8 kg, z masą w 70. dniu odchowu), oraz dodatkowo odchowane prosięta w odniesieniu do grupy KN (tab. 11).

Jak wynika z badań, żelazo podawane drogą doustną jest lepiej wykorzystywane i szybciej wykazuje efekt biologicznego działania (Madej i in., 2000). Wiąże się to z jego szybkim wiązaniem z białkami transportowymi i w efekcie lepszym wykorzystaniem do syntezy hemoglobiny. Istnieje pogląd, że żelazo podane drogą iniekcji domięśniowych jest wychwytywane przez komórki układu siateczkowo-śródbłonkowego, co powoduje, że z opóźnieniem jest pobierane dla celów krwiotwórczych. Nie wszyscy jednak podzielają ten pogląd. Uważa się, iż biodostępność pierwiastka jest również związana z czasem aplikacji środka leczniczego oraz systemem chowu świń. W badaniach nie obserwowano istotnych różnic w poziomie hemoglobiny u zwierząt, którym podawano preparaty przeciw anemiczne per os lub iniekcyjnie.

W kolejnych badaniach (Markowska-Daniel i in.,2002) udowodniono szybką reakcję szpiku kostnego na iniekcję Fe, co znalazło odzwierciedlenie we wzroście liczby erytrocytów (czerwonych krwinek) oraz stężenia hemoglobiny i hematokrytu. Korzystne zmiany obserwowano już na 3. dzień po podaniu preparatów. W kolejnych dniach odchowu nadal występowało zwiększenie przewagi w wartościach wskaźników krwi w grupach prosiąt, które otrzymały preparaty. Za autorami badań można stwierdzić, że oba preparaty, których przydatność testowano, cechuje wysoka skuteczność działania.

Zbadano w warunkach dwóch ferm preparaty zawierające żelazo podawane iniekcyjnie (Ferran 200 - Ferma A, Gleptosil - Ferma B) i w formie pudru (HemOral - ferma A i B) (Winnicka 2012). Wyniki przedstawiono w tabelach 12 i 13. W eksperymencie wykazano większą przydatność jednego z preparatów iniekcyjnych (istotnie większe tempo wzrostu prosiąt w fermie B, tab. 13) w profilaktyce anemii u prosiąt. Wyniki (tab. 12 i 13) wskazują też, że zwiększenie poziomu żelaza w układzie krwionośnym nie stanowi o większej przydatności preparatu. Żeby taka przydatność mogła być stwierdzona, konieczne jest wykazanie zwiększenia wartości wskaźników krwi (RBC, HGB, HCT), tak jak w doświadczeniu Markowskiej-Daniel i in. (2002).

PODSUMOWANIE

Utrzymanie dobrego stanu zdrowia i wysokiego tempa wzrostu prosiąt oraz młodych świń w intensywnej produkcji wymaga profilaktycznego stosowania preparatów zawierających żelazo. Rodzaj preparatu, forma i czas podania powinny być dostosowane do potrzeb zwierząt w konkretnym stadzie.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • ekonsulting 2015-06-23 00:32:33
    chcesz ułatwić sobie hodowlę prosiąt?
    artmetic.pl
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.189.255
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!