Zmiany fizjologiczne u lochy podczas cyklu rozpłodowego zależą od wydzielanych w jej organizmie hormonów. To dzięki nim świnia może zajść w ciążę, utrzymać zarodki, urodzić prosięta, a następnie je wykarmić.

Trochę o hormonach

Chcąc przybliżyć zasady działania najważniejszych hormonów, najlepiej zacząć od gonadotropiny (GnRH) wydzielanej w części mózgu zwanej śródmózgowiem. Powoduje ona, że kolejna część mózgu – przysadka – uwalnia hormon FSH, który pobudza do dojrzewania pęcherzyki Graffa znajdujące się w jajnikach. Te pęcherzyki otaczają komórkę jajową i kiedy dojrzeją, dzięki wydzielaniu przez przysadkę hormonu LH, pękają i uwalniają komórki jajowe. W ten sposób dochodzi do owulacji. Dzięki wydzielanemu przez pęcherzyki Graffa estrogenowi można zaobserwować zewnętrzne objawy rui – nabrzmienie i zaczerwienienie warg sromowych. Ponadto estrogen odziałuje na błonę śluzową macicy, umożliwiając zagnieżdzenie się zapłodnionych zarodków.

Wspomniany hormon LH sprawia, że z pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które wydziela kolejny hormon – progesteron, odpowiedzialny za prawidłowy przebieg ciąży. Jeżeli jednak nie dojdzie do zapłodnienia, wówczas w wyniku wydzielania prostoglandyny przez ścianę macicy ciałko żółte zanika.

Poród jest również sterowany hormonami w przysadce mózgowej. Główną rolę pełni oksytocyna, która powoduje bóle i skurcze porodowe. Reguluje ona także wydzielanie mleka w okresie laktacji. W tej części mózgu powstaje też prolaktyna, hormon odpowiedzialny za rozwój gruczołu mlekowego.

Fizjologia w praktyce

Moment wydzielania hormonów płciowych pozwala odpowiedzieć na pytanie, kiedy inseminować lochy. W cyklu płciowym można wyróżnić okresy:

  • przedrujowy (trwa 2 dni),
  • rujowy (trwa 2 dni),
  • porujowy (trwa 2 dni),
  • międzyrujowy (trwa około 15 dni).

Najważniejszym okresem dla hodowcy jest sam przebieg rui i moment jej wystąpienia. Ruja wykazuje dużą zmienność osobniczą. Często bowiem zdarzają się w stadzie sztuki, które charakteryzują się nietypowymi objawami i różnym czasem trwania rui. Może być ona wczesna, normalna i późna.