PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Podstawowe choroby roślin zbożowych zwalczane przez zaprawienie ziarna

Podstawowe choroby roślin zbożowych zwalczane przez zaprawienie ziarna

Autor: BASF, Paweł Kazikowski

Dodano: 25-08-2013 08:43

Głownia pyląca jęczmienia, pszenicy, owsa

Ustilago nuda f. sp. tritici - pszenicy

Ustilago nuda f. sp. hordei - jęczmienia

Ustilago avenae - owsa

Pierwsze objawy głowni pylącej widoczne są wrazz początkiem kłoszenia się zbóż. Zainfekowane rośliny dojrzewają wcześniej i młode kłosy zamiast ziaren zawierają skupienia zarodników, które są uwalniane w trakcie wyrastania kłosów z pochwy liściowej. Ocieranie się roślin poruszanych przez wiatr uszkadza osłonkę i powoduje uwalnianie i rozprzestrzenianie się zarodników na inne, zdrowe kłosy, a pozostałe nagie źdźbło świadczy o całkowitej utracie plonu z porażonego kłosa. Infekcja zdrowych ziarniaków najczęściej zachodzi w czasie kwitnienia zbóż. Optymalnymi warunkami do zakażenia kwiatków są: wysoka wilgotność i umiarkowane temperatury powietrza wynoszące od 16 do 22°C. Zarodniki mogą być przenoszone na odległość około 60 m i brak chorych kłosów na określonej plantacji nie jest wskaźnikiem, że zebrane z niej ziarno będzie wolne od tego patogena. Grzyb trwa w stanie uśpienia wewnątrz zarodka, aż do czasu wysiewu ziarna i kiełkowania. Następnie patogen rozwija się w rosnącym pędzie, aż do osiągnięcia zawiązków kłosa.

Obecnie głownia pyląca jest coraz rzadziej obserwowana w uprawach zbożowych ze względu na stosowanie kwalifikowanego, zaprawionego materiału siewnego, który znacznie ogranicza występowanie tej choroby.

Pleśń śniegowa

Microdochium nivale

Pleśń śniegowa może powodować liczne wypadanie siewek i pogorszyć początkowe warunki wzrostu roślin, uprawianych zwłaszcza na słabych stanowiskach. Szczególnie sprzyjające warunki do rozwoju choroby występują, gdy rośliny są przykryte warstwą śniegu, a typowe objawy są widoczne dopiero wiosną po jego stopnieniu. Liście porażonych roślin są początkowo chlorotyczne, a następnie zamierają. Na ich powierzchni rozwija się różowobiały, obfity nalot, złożony z grzybni patogena, doprowadzając do powstania zbitej warstwy liści.

Rośliny, które przeżywają, mają zahamowany wzrost, a ich kłosy wytwarzają słabo wykształcone ziarna. Zarodniki z chorych roślin infekują ziarno zdrowych kłosów.

W latach, gdy pokrywa śnieżna długo się utrzymuje, choroba może mieć ciężki przebieg. Duże obszary upraw mogą ulec zniszczeniu i często zachodzi konieczność ponownego zasiewu. Choroba może wystąpić również bez pokrywy śnieżnej, szczególnie przy mocnym zakażeniu materiału siewnego - w tym przypadku również u zbóż jarych.

Głównym źródłem Microdochium nivale jest zakażone ziarno. Zarodniki pochodzące z porażonych siewek lub zaatakowanej podstawy źdźbła są roznoszone przez krople wody w górę rośliny, co prowadzi do infekcji kłosa. Wysoki poziom infekcji może doprowadzić do słabego umocowania i ukorzenienia się roślin w podłożu i znacznych strat w plonie. Zaprawianie ziarna może skutecznie chronić przed wystąpieniem choroby i zapewnić roślinom dobry start na wiosnę.

Przenoszenie grzyba następuje przede wszystkim poprzez materiał siewny, ale także z gleby, ponieważ zarodniki potrafią przetrwać na resztkach pożniwnych.

Śnieć cuchnąca

Tilletia tritici 

Przed pojawieniem się kłosów nie można zaobserwować żadnych symptomów. Na liściach flagowych porażonych roślin pojawiają się żółte paski, a wzrost roślin może być zahamowany ze skróconymi, ciemnozielonymi kłosami i lekko rozwartymi plewami. W porażonych kłosach zamiast zdrowego ziarniaka znajduje się krótkie, pękate, matowe, brunatne ziarno wypełnione milionami mazistych, czarnych, cuchnących zarodników. Porażone ziarno tym patogenem ma charakterystyczny, nieprzyjemny, śledziowy zapach. W czasie wilgotnej pogody kłosy wydają się pokryte substancją przypominającą atrament, gdyż zarodniki wylewają się z okrywających je plew na cały kłos i źdźbło.

Zarodniki znajdujące się na powierzchni ziarna kiełkują jednocześnie z nim. Każdy zarodnik wytwarza krótką nitkę zakończoną zgrupowaniem wydłużonych komórek. Produkują one zarodniki drugiego rzędu, które infekują młode siewki, zanim pojawią się liście właściwe. Grzybnia rozrasta się wewnątrz pędów, zarażając rozwijające się kłosy. Porażone rośliny wydają się rozwijać normalnie aż do momentu ukazania się kłosów, w których miejsce zdrowych ziaren zajęły ziarna porażone śniecią.

W wilgotnej glebie zarodniki zazwyczaj kiełkują, ale z braku żywiciela zamierają. Jednakże w czasie suchego lata mogą one przetrwać w ziemi (zwłaszcza, gdy chronione są plewami kłosów, które spadły na ziemię) od czasu zbioru jednego plonu aż do kolejnego wysiewu.

Każde porażone śniecią ziarno zawiera miliony zarodników, które mogą infekować nieograniczone ilości zdrowego ziarna. Nieprzerwane i powtarzane wysiewy niezaprawionego chemicznie materiału siewnego mogą doprowadzić do szybkiego rozwoju choroby. Zarodniki mogą przetrwać kilka lat. Sprzęt do zbioru używany na zainfekowanej plantacji może przyczynić się do rozprzestrzenienia patogena w kolejnych latach.

Choroba stwarza potencjalnie duże zagrożenie i może prowadzić do całkowitej utraty plonu, gdyż nasiona nie będą miały wartości handlowej z powodu zmian zabarwienia i nieprzyjemnego zapachu. Przypadki wystąpienia śnieci zdarzają się, jako skutki wysiewu niezaprawionego ziarna, chociaż infekcje odglebowe też mogą mieć miejsce.

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła

Fusarium spp.

Istnieje wiele gatunków Fusarium, które atakują zboża. Grzyby te tworzą kompleks chorób występujących na nasionach, atakujących siewki i rośliny dorosłe. Patogen ten powoduje zamieranie podstawy pędu, które często zaczyna się w obrębie pochwy liściowej u nasady pędu, w miejscu gdzie korzenie rozrywają pochwę liściową w czasie wschodów. Ta infekcja może rozprzestrzenić się na całą pochwę, powodując powstanie ciemnobrązowych plam u nasady pędu. Najczęściej obserwowana jest obecność ciemnobrązowych plam na nisko położonych węzłach. Na starszych roślinach objawy Fusarium mają postać prawdziwego gnicia korzeni, gdzie podstawa pędu staje się brązowa i zgniła, co doprowadza do wylegania i bielenia kłosów.

Najważniejszym źródłem infekcji Fusarium na pszenicy są nasiona, ale grzyb może również zimować na resztkach pożniwnych w glebie. Wilgotna pogoda w czasie kwitnienia i tworzenia się ziaren powoduje, że zarodniki przenoszone są z kroplami wody z dolnych partii ku górze, doprowadzając do infekcji kłosów. W takich okresach choroba przenoszona przez ziarno może stanowić poważne zagrożenie dla przyszłego plonu, jeżeli ziarno nie jest zaprawione przeciwko Fusarium. Wszystkie gatunki zbożowe Fusarium występują powszechnie w ziemi. Wiele z nich ma konkurencyjne zdolności saprofityczne, które pozwalają im opanować resztki roślinne i pożniwne obecne w glebie. Samosiewy również mogą być źródłem zakażenia.

Objawy Fusarium są powszechnie obserwowane na pszenicy, ale większość uprawianych zbóż będzie miała oznaki tych chorób. Jeśli w czasie kwitnienia panuje wilgotna pogoda, mogą pojawić się liczne przypadki porażenia źdźbeł, lecz ich obecność jest często przeceniana, a straty rzadko bywają poważne. Silne gnicie korzeni jest sporadycznie notowane. Straty jednakże w przypadku wystąpienia innych fuzarioz, szczególnie siewek, mogą być dość znaczące. Najgroźniejsza jest faza choroby prowadząca do infekcji ziarna. Zaprawianie ziarna odgrywa główną rolę w zapobieganiu wypadaniu siewek w przypadku pszenicy. Wypadanie siewek jest rzadkie w uprawie jęczmienia.

Zgorzel podstawy źdźbła

Gaeumannomyces graminis

Grzyb zgorzeli podstawy źdźbła atakuje korzenie roślin i do zakażenia dochodzi w glebie. Korzenie chorych, wyciągniętych z ziemi roślin są sczerniałe i zgniłe. W przypadku poważnych infekcji zgnilizna atakuje również nasadę źdźbeł, która czernieje. To, co widać na powierzchni plantacji, wygląda jak plamy zahamowanych we wzroście roślin oraz zbielałe kłosy na roślinach dojrzałych. Kłosy takie zazwyczaj zawierają małe ziarniaki lub czasami są zupełnie puste (płonne).

Patogen zimuje w postaci grzybni, przede wszystkim na korzeniach lub w ścierni, ale również na samosiewach zbóż ozimych i trawach. Pierwsze infekcje mają miejsce jesienią i pochodzą z gleby. Infekcje drugiego rzędu (z korzenia na korzeń) pojawiają się głównie na wiosnę i latem.

Choroba rozprzestrzenia się przez korzenie zakażonych siewek w kierunku rozwijającej się wiązki korzeniowej. W miarę rozwoju choroby ubywa zdrowych korzeni i spada zdolność rośliny do pobierania wody i składników pokarmowych. W efekcie rośliny zaczynają przedwcześnie dojrzewać, wytwarzają zbielałe kłosy z drobnym ziarnem.

Podsuszka jest najpoważniejszą chorobą pszenicy w regionach intensywnej uprawy tego gatunku głównie dlatego, że trudno ją zwalczać chemicznie oraz brakuje odporności odmianowej. Walka z tą chorobą polega na stosowaniu odpowiednich zapraw nasiennych i tradycyjnych metod. Nawet na wapienno-gliniastym podłożu straty 10-20% są zjawiskiem normalnym w drugim i trzecim roku uprawy pszenicy. Na glebach mniej zwięzłych straty plonu potrafią być nawet większe i może dojść do sytuacji, kiedy kolejna uprawa pszenicy stanie się niemożliwa. Ziarno ze zbielałych kłosów jest zazwyczaj małe i pomarszczone.

Podsuszka powoduje najwięcej strat na glebach lekkich, zwłaszcza, kiedy są one zasadowe. Zdarzają się też jednak poważne ataki choroby na glebach kwaśnych. Słaba przepuszczalność i dostępność składników pokarmowych mogą sprzyjać rozwojowi choroby. Wystąpieniu choroby sprzyja wczesny wysiew i dobrze spulchniona gleba.

Choroba ma najczęściej ciężki przebieg w drugim, trzecim i czwartym roku uprawy zbóż po sobie, następnie spada jej znaczenie w systemie uprawy bez zmianowania, w następnych latach.

Pasiastość liści jęczmienia

Pyrenophora graminea (Deschlera graminea) 

Choroba przenoszona jest przez nasiona i powoduje wystąpienie długich brązowych pasów na liściach. Często na początku pasy są jasnozielone, ale w końcu brązowieją. Zazwyczaj wszystkie liście zaatakowanej rośliny objawiają te symptomy, a niektóre z nich pękają wzdłuż pasów i wyglądają wtedy, jak poszarpane. Objawy są najbardziej widoczne w czasie wyrastania kłosa. Choroba jest zazwyczaj najgroźniejsza dla upraw pochodzących z niezaprawianego ziarna.

Pasiastość może atakować rośliny na trzy sposoby. Po pierwsze, może doprowadzić do zamierania siewek w trakcie kiełkowania; jest to rzadko spotykane, ale może mieć miejsce, jeżeli gleba jest bardzo słaba. Po drugie, może obniżyć wydajność fotosyntezy roślin, redukując zieloną powierzchnię liści. I po trzecie, może doprowadzić do całkowicie płonnych kłosów, czyli braku ziarna z zaatakowanych źdźbeł.

Grzyb jest obecny na powierzchni ziarna i jako grzybnia w okrywie nasiennej. Gdy koleoptyl zaczyna wschodzić, grzyb atakuje jego tkankę i przenika do pierwszego liścia. Patogen rozwija się w kolejnych pochwach liściowych, wytwarzając charakterystyczne symptomy na każdym liściu aż do momentu, kiedy zainfekuje kłos, który często nie rozwija się, pozostając w pochwie liściowej. Mimo, że grzyb produkuje zarodniki na paskach chorobowych, nie uważa się, by były one groźne jako sposób rozprzestrzeniania się choroby.

Jest to potencjalnie najgroźniejsza choroba jęczmienia roznoszona przez nasiona. Jeśli porażone nasiona zostaną wysiane bez żadnego skutecznego zaprawiania, choroba może szybko się rozprzestrzenić i doprowadzić do znacznych strat. Używanie nasion z reprodukcji we własnym gospodarstwie może doprowadzić w ciągu kilku pokoleń do całkowitej utraty plonu.

Paweł Kazikowski - specjalista ds. wdrożeń produktów w firmie BASF Polska.

Tekst przygotowany w oparciu o materiały HGCA oraz podręcznik "Fitopatologia" pod redakcją Selima Kryczyńskiego i Zbigniewa Webera, wydanie z 2011 r.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!