PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zaprawianie nasion składnikami pokarmowymi

Autor: prof. dr hab. Witold Grzebisz, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, artykuł dostarczony przez firmę BASF

Dodano: 25-08-2013 08:43

Wprowadzenie na powierzchnię nasion/ziarna czy też innego materiału siewnego składników pokarmowych jest pierwszym etapem kontroli stanu odżywienia uprawianej rośliny. Głównymi celami tego zabiegu jest najczęściej zwiększenie obsady, a także początkowego wigoru roślin. Większa obsada ułatwia prowadzenie łanu, a także rzutuje na gospodarkę azotem łanu/plantacji w całym okresie wegetacji. Rośliny o dużej dynamice wzrostu w pierwszych fazach rozwoju wytwarzają większy, ekstensywny system korzeniowy, przez co wykazują większą tolerancję na słabe stanowisko i przejściowy niedobór wody. Założonym efektem gospodarczym inkrustacji materiału siewnego składnikami mineralnymi winien być wzrost plonu użytkowego w latach o optymalnym, a minimalizacja strat w latach o niekorzystnym przebiegu pogody w okresie wegetacji.

Dobór składników mineralnych, czy też tzw. nawozu donasiennego, winna być poprzedzona oceną uwarunkowań podjętego zabiegu, które wynikają z (i) jakości materiału siewnego - zawartości składników mineralnych, (ii) zagrożeń dla kiełkującej rośliny ze strony patogenów glebowych.

Zapewnienie nasionom/ziarniakom optymalnych warunków do kiełkowania jest pierwszym etapem jakiejkolwiek technologii uprawy. Etap ten obejmuje trzy fazy: (i) fizyczną - pęcznienie nasion/ziarniaków w następstwie pobierania wody, (ii) biochemiczną - enzymatyczne uruchomienie materiałów zapasowych, (iii) fizjologiczną - wzrost zarodka. Zachodzące w nasieniu/ziarniaku procesy wymagają więc dużych nakładów energetycznych, a ich szybkość w pierwszej kolejności warunkuje ilość (zawartość) fosforu w zasobach własnych. Pierwszym i zarazem podstawowym etapem oceny potencjału partii materiału siewnego do kiełkowania jest oznaczenie zawartości fosforu. Każda partia pochodząca z tego samego źródła winna być jednorodna, gdyż rośliny akumulują w nasionach 70-85% pobranego z gleby fosforu. Ilość składnika zawartego w nasionach/ziarnie bardzo silnie odzwierciedla warunki wegetacji rośliny macierzystej w fazie dojrzewania, a pośrednio informuje o zasobności gleby. W materiale ubogim w fosfor zasoby własne nasion/ziarniaków nie wystarczają do maksymalizacji procesów biologicznych. W dodatku wytworzenie dużego zasobu energii metabolicznej przez kiełkujące nasiona/ziarniaki wymaga także obecności magnezu. Zatem w wymiarze potrzeb minimalnych, nawóz donasienny winien zawierać fosfor i magnez.

Drugi etap wstępnej oceny jakości materiału siewnego obejmuje wschody, a więc czynniki warunkujące tempo wzrostu korzeni i części nadziemnych rośliny w pierwszych fazach jej rozwoju. Tempo wzrostu rośliny w fazie kiełkowania, które u zbóż kończy się w momencie, gdy koleoptyl przebija się na powierzchnię gruntu (szpilkowanie), zależy od wielkości zasobów składników pokarmowych w ziarnie. Składnikami mineralnymi określającymi wigor wschodów są zarówno fosfor, jak i składniki wspomagające aktywność enzymów odpowiedzialnych za jego uruchamianie z zasobów własnych, czyli cynk i żelazo. Tylko w pierwszych etapach wegetacji roślina jest uzależniona od zasobów azotu w materiale siewnym. Natomiast po wytworzeniu korzeni zarodkowych o poziomie odżywienia rośliny decyduje jej potencjał do pobierania azotu z gleby. Młode rośliny pobierają mało efektywnie azot z gleby, gdy system korzeniowy jest mały, a do tego korzenie rosną powoli; fosfor i potas są słabo dostępne (gleby ubogie w przyswajalne formy składników); niska temperatura gleby spowalnia dynamikę transportu składników z gleby do korzenia.

W pierwszym okresie wegetacji podstawowym celem inkrustacji nasion/ziarniaków jest przyspieszenie tempa wzrostu korzeni, które zależy od jej zaopatrzenia w fosfor. O dynamice pobierania tego składnika z gleby ponownie decyduje zawartość składnika w materiale siewnym. W materiale siewnym ubogim w fosfor wzrasta aktywność kwaśnej fosfatazy, enzymu wydzielanego przez korzenie do gleby. W ten sposób roślina indukuje tempo transformacji form organicznych fosforu w glebie w składnik dla niej dostępny. Efektywność tego enzymu warunkuje stan odżywienia kiełkujących nasion/ziarniaków, a następnie młodej rośliny cynkiem i żelazem. Pierwszy z wymienionych mikroskładników pełni także funkcję specyficzną, gdyż pośrednio wpływa na tempo wzrostu korzenia. W zestawie składników mineralnych trzeba mieć na uwadze także wapń i bor, które poprawiają stan wykształcenia tkanek tego organu rośliny. W glebach o optymalnym odczynie dla uprawianego gatunku ilość dostępnego wapnia jest dostateczna. Natomiast w glebach kwaśnych (pH < 5,5) ujawnia się toksyczność glinu, co obniża zakładane skutki nawożenia donasiennego. O tempie transformacji zakumulowanego w korzeniach azotu w formy aktywne, stymulujące wzrost rośliny, decyduje stan jej odżywienia molibdenem, siarką i żelazem.

Drugim celem inkrustacji nasion/ziarniaków składnikami mineralnymi jest ochrona młodych roślin przed atakiem patogenów i ewentualnie szkodnikami, atakujących korzenie. Opracowanie optymalnego zestawu składników wynika z ich potencjalnej roli w powstrzymywaniu presji patogena (tab. 1).

Specjalne wymagania poszczególnych gatunków względem określonej puli składników mineralnych ujawniają się dopiero na etapie trzecim, czyli konstruowaniu zestawu składników pokarmowych do nawożenia donasiennego. W składzie tym należy uwzględnić

i) pierwiastki warunkujące proces kiełkowania - zestaw podstawowy,

ii) ograniczenia wynikające ze stanowiska (presja chorób, zasobność gleby w składniki pokarmowe, odczyn),

iii) specyficzną preferencję uprawianego gatunku względem składnika mineralnego w pierwszych fazach rozwoju.

W zbożach takim szczególnym składnikiem jest mangan, w kukurydzy cynk, a w rzepaku i w roślinach strączkowych - molibden.

Racjonalny dobór nawozu do poprawy jakości materiału siewnego winien zatem opierać się na następujących kryteriach:

  • zawartości fosforu w nasionach/ziarnie; inkrustacja zalecana przy materiale ubogim w ten składnik; prawie powszechna w materiale siewnym pochodzącym z gleb ubogich w fosfor;
  • warunkach pobierania składników mineralnych przez młode rośliny:
    • odczyn > dla fosforu gdy pH gleby kształtuje się poniżej 6,5;
    • inkrustacja przy niskiej zasobności gleby w fosfor i magnez;
  • zagrożeniu młodej rośliny presją patogenów w środowisku wzrostu;
  • specyfiką potrzeb pokarmowych uprawianego gatunku.

Witold Grzebisz

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!