PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Mszyce niosą kłopoty

Autor: doc. dr hab. Maria Ruszkowska, IOR

Dodano: 10-12-2010 16:58

Tagi:

Mszyce są znanymi szkodnikami roślin uprawnych z wielu powodów, przede wszystkim poprzez masowe wystąpienia na roślinach i możliwość przenoszenia wirusów roślinnych. Występują na roślinach praktycznie w całym okresie wegetacji, a ich szkodliwość bywa różna w zależności od wieku rośliny żywicielskiej, którą masowo zasiedlają. W przypadku zakażeń wirusowych również od terminów nalotów osobników inwazyjnych, ale także od ich liczebności.



Szkodliwość mszyc należy rozpatrywać jako bezpośrednią i pośrednią. Szkodliwość bezpośrednia polega na wysysaniu soków roślinnych, wprowadzania do roślin niekorzystnych dla jej rozwoju enzymów oraz na wydzielaniu spadzi powodując rozwój saprofitycznych grzybów. Żerowanie mszyc powoduje zawsze ubytek plonu.

NA OKU
W warunkach coraz wyższej podaży produktów rolnych i ogrodniczych na rynku coraz większą uwagę zwraca się na jakość uzyskiwanych plonów. Jako przykład można przytoczyć żerowanie mszyc na zbożach, które jako szkodniki wysysające sok roślinny, nie powodują dużych obniżek plonów to jednak jakość uzyskanego ziarna jest gorsza. Ze względu na znaczenie ekonomiczne zbóż, jak i najliczniejsze występowanie mszyc zasiedlających te uprawy, wśród których mszyca czeremchowo-zbożowa jest wyraźnym dominantem, najbardziej zaawansowane i kompleksowe badania prowadzone są właśnie nad tym szkodnikiem.

W badaniach biochemicznych prowadzonych w Instytucie Ochrony Roślin – Państwowym Instytucie Badawczym stwierdzono ubytki w białku ogólnym oraz ważnych aminokwasów w przypadku żerowania już 5 mszyc w jednym kłosie i na tej podstawie określono próg szkodliwości. Dalsze badania biochemiczne pozwoliły wyjaśnić przyczyny masowych wystąpień mszyc na zbożach, na których to uprawach we wcześniejszych latach nie obserwowano tego zjawiska. Stwierdzono, że istotnym czynnikiem stymulującym zasiedlanie zbóż przez mszyce jest nowoczesna agrotechnika włączająca standardowo do uprawy takie zabiegi jak np.: wysokie nawożenie – szczególnie dolistne, herbicydy, fungicydy. Mogą one wywierać dodatkowe działanie na jakość roślin żywicielskich. Obserwacje tych zjawisk prowadzono w dwóch różnych aspektach: biologicznym i biochemicznym. W biologicznym obserwowano zmiany ilościowe i jakościowe (strukturę gatunków) w zasiedlaniu roślin przez mszyce oraz zmiany rozwojowe na roślinach (długość okresu reprodukcji, płodność, szybkość osiągania dojrzałości płciowej).

Stwierdzono znacząco liczniejsze zasiedlanie upraw, wzrost dominacji mszycy czeremchowo-zbożowej wśród wszystkich gatunków mszyc zbożowych. Intensywna uprawa zbóż stała się przyczyną spadku bioróżnorodności fauny mszyc. Stosowanie nawożenia dolistnego i fungicydów powodując opóźnienie dojrzewania zbóż umożliwia wydłużenie okresu zasiedlania dłużej zielonych źdźbeł przez mszyce, a w połączeniu z ociepleniem sprzyja zwiększeniu płodności i szybkości osiągania dojrzałości rozrodczej. W badaniach biochemicznych materiału roślinnego jako czynnika pokarmowego mszyc mających wyjaśnić przyczyny tych zjawisk stwierdzono zmiany w zawartości niektórych czynników pokarmowych takich jak: ogólna liczb wolnych aminokwasów, zawartość celulozy, barwników flawinowych i karotenowych, chlorofilu a+b, wolnych fenoli oraz w składzie aminokwasowym białka. Stwierdzone różnice w zawartości aminokwasów egzogennych, tzn. takich, których organizm nie potrafi sam syntetyzować, a które są niezbędne do wszelkich funkcji życiowych są szczególnie istotne są. Jest to na pewno jedna z głównych przyczyn decydująca o atrakcyjności pokarmu dla mszyc i o występowaniu zwiększonej liczebności tych owadów na badanych roślinach.

WIRUS PRZEKAZANY
Drugim ważnym elementem szkodliwości mszyc jest możliwość przenoszenia przez nie wirusów roślinnych. Od kilku lat obserwuje się w cieplejszych regionach Polski pojawienie się nowego zagrożenia na uprawach wszystkich zbóż ozimych, choroby wirusowej nazwanej żółtą karłowatością jęczmienia (BYDV). Na obszarach o klimacie cieplejszym, w Europie Zachodniej, Stanach Zjednoczonych i Australii, gdzie choroba ta występuje w dużym nasileniu i jest powodem wysokich ubytków w plonie już od wielu lat ochrona przed nalotem mszyc-wektorów (przenoszących wirusy) zajmuje tam główne miejsce w strategii ochrony zbóż. Prowadzone badania z zakresu szkodliwości zakażeń wirusami przenoszonymi przez nowe formy mszyc wykazały, że tyle ile wynosi procent źdźbeł ozimin w okresie jesieni zasiedlonych przez mszyce tyle procent będzie mniejszy plon ziarna, np. 10 proc. źdźbeł ozimin zasiedlonych mszycami na 100 losowo wybranych roślinach spowoduje 10 proc. mniejszy plon ziarna w następnym roku.

Wirusy są przenoszone przez mszyce przez cały okres ich występowania na zbożach, jednak najgroźniejsze są infekcje jesienne ze względu na długi okres infekcji pozwalający na wzrost koncentracji wirusów i możliwość ich rozprzestrzeniania się na sąsiednie rośliny przez następne pokolenia „mszyc niosących wirusy”. Mszyce żerując w czasie przejściowym pomiędzy okresem pożniwnym a wschodami ozimin na trawach dzikorosnących pobierają pewne substancje z sokiem roślinnym, które po pewnych przemianach już w ich przewodzie pokarmowym stają się wirusami. Wirusy te mszyce wstrzykują przekształconym aparatem gębowym w formie kłujki zasiedlanym wschodom ozimin (fot. 2). Jest to, tzw. infekcja pierwotna. Młode mszyce żerując na zakażonych roślinach nabierają infekcyjności i przenosząc się na zdrowe źdźbła zakażają je, jest to tzw. infekcja wtórna.

WARUNKI DLA ROZWOJU
Zdecydowanie najważniejszymi wektorami wirusów żółtej karłowatości na zbożach ozimych w Polsce są nowe formy rozwojowe mszycy czeremchowo-zbożowej. Te nowe formy powstają tylko w warunkach wyższych temperatur, głównie w okresie wiosny. Średnia dobowa temperatura ≥ 25°C inicjuje rozwój form permanentnie dzieworodnych, formy te nie rodzą samców i nie przelatują na drzewa czeremchy, które są pierwotną rośliną żywicielską mszyc rozwijających się w pełnym cyklu. Im więcej dni z tą temperaturą tym większa część wszystkich mszyc zmieni rozwój i zasiedli w okresie jesiennym oziminy. Najbardziej zagrożone chorobą wirusową żółtej karłowatości jęczmienia atakującą wszystkie zboża ozime są najcieplejsze regiony w Polsce, po raz pierwszy w roku 2002 choroba ta wystąpiła na Opolszczyźnie w znaczeniu ekonomicznym .

Rozwój nowych form mszyc i poznanie przyczyn tych zmian pozwala na wykorzystanie mszyc jako wskaźniki ocieplenia klimatycznego.
W ochronie zbóż ozimych przed chorobami wirusowymi przenoszonymi przez mszyce ważną rolę odgrywa prognoza nasilenia występowania i sygnalizacja terminu pierwszych lotów (inwazyjnych). Prognozę można wykonać w czasie lustracji upraw w okresie dojrzałości żniwnej. Mszyce rozwijające się w pełnym cyklu rozwojowym, tzn. te, które przelecą jesienią na czeremchy zasiedlają szczytowe partie roślin, natomiast potencjalne wektory, nowe formy rozwojowe powracające z powrotem jesienią na zboża masowo zasiedlają źdźbła tuż przy gruncie. Dodatkowym wsparciem dla prognozy jest rejestracja temperatur w okresie od maja do sierpnia. Im więcej dni z temperaturą ≥ 25°C, tym należy spodziewać się większego zagrożenia. Doskonała metodą sygnalizacji jest wykorzystanie rejestracji terminu lotów wektorów przez odławianie owadów aspiratorem Johnsona (pułapka ssąca odławiająca owady z wysokości ok. 12,5m). Oznaczeń tych form mszyc-wektorów może wykonać wyszkolony personel tylko na podstawie różnic w zabarwieniu embrionów w odwłokach odłowionych owadów, są one dobrze widoczne już pod niewielkim powiększeniem. Embriony stanowiące zagrożenie wirusowe są zabarwione na beżowo, pozostałe na szaro.

Chemiczna forma ochrony zbóż ozimych opiera się na stosowaniu zapraw nasiennych, co stanowi bardzo dobrą metodę zapobiegawczą, ale kosztowną. Można polecać również zabiegi chemiczne preparatami zarejestrowanymi do zwalczania mszyc już po stwierdzeniu występowania ich na oziminach. Należy jednak pamiętać o zaleceniach dotyczących zakresu temperatur warunkujących skuteczność stosowanych insektycydów, ewentualny zabieg będzie przecież wykonany jesienią. Na przykładzie mszyc na zbożach można dowiedzieć się, jakie w zmieniającym się środowisku naturalnym nowe kłopoty niosą mszyce, których należy spodziewać się również na innych uprawach.

Źródło: 22/2010 FARMER

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.255.17
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!